Smugówka malgaska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Phedina)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Smugówka malgaska
Phedina borbonica[1]
(J.F. Gmelin, 1789)
Smugówka malgaska
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina jaskółkowate
Podrodzina jaskółki
Rodzaj Phedina
Bonaparte, 1855
Gatunek smugówka malgaska
Synonimy
  • Hirundo borbonica J.F. Gmelin, 1789
  • Phedina madagascariensis Hartlaub, 1860
Podgatunki
  • P. b. madagascariensis Hartlaub, 1860
  • P. b. borbonica (J.F. Gmelin, 1789)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2][2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Smugówka malgaska[3] (Phedina borbonica) – gatunek ptaka z rodziny jaskółkowatych (Hirundinidae), jedyny przedstawiciel rodzaju Phedina. Ptak zamieszkujący Madagaskar, niezagrożony wyginięciem.

Występowanie[edytuj]

Smugówka malgaska występuje w zależności od podgatunku[4][5]:

Systematyka[edytuj]

Taksonomia[edytuj]

Gatunek po raz pierwszy opisany przez niemieckiego zoologa Johanna Friedricha Gmelina w 1789 roku pod nazwą Hirundo borbonica[6]. Jako miejsce typowe autor wskazał Bourbon (obecnie Mauritus)[6]. Podgatunek madagascariensis opisał po raz pierwszy niemiecki ornitolog Gustav Hartlaub w 1860 roku[7]. Jako miejsce typowe Hartlaub wskazał Madagaskar[7]. Rodzaj Phedina został utworzony we 1855 roku przez francuskiego zoologa Karola Lucjana Bonaparte[8]. Cześć ujęć systematycznych umieszcza w rodzaju Phedina smugówkę kongijską (Phedinopsis brazzae)[4][9]. Rozpoznano dwa podgatunki P. borbonica[a][4][5].

Etymologia[edytuj]

Nazwa rodzajowa: greckie φαιος phaios – brązowy; włoskie Rondine – jaskółka < łacińskie hirundo, hirundinis – jaskółka[10].
Epitet gatunkowy: Île de Bourbon, wyspa nazwana w 1649 roku na cześć Burbonów, europejskiej rodziny królewskiej pochodzenia francuskiego (później Ile de la Réunion, obecnie Reunion, nazwana w 1793 roku, aby upamiętnić upadek Burbonów i unię rewolucjonistów z Marsylii i z Paryża)[11].

Morfologia[edytuj]

Długość ciała 15 cm, masa ciała 18–24 g[5]. U podgatunku nominatywnego korona i górne części ciała szaro-brązowe z drobnymi ciemnymi smugami. Skrzydła i ogon ciemnobrązowe, ogon słabo rozwidlony, barkówki z bladymi krawędziami. Spód ciała szaro-brązowy, gardło i brzuch białe, z silnie zaznaczonymi ciemnymi smugami (szerszymi niż w górnych częściach ciała). Pokrywy podskrzłydłowe szaro-brązowe. Płcie podobne. Osobniki młodociane różnią się od dorosłych posiadaniem szerokich białych końcówek na lotkach II rzędu. Podgatunek madagascariensis jasniejszy, z białymi pokrywami podogonowymi i bardziej wyraźnymi smugami na piersi[5].

Ekologia[edytuj]

Smugówki malgaskie odpoczywające na rzeką Manambolo

Głos[edytuj]

Ćwierkająca pieśń o brzmienieu „siri-liri siri-liri”[b]; również kontaktowe odgłosy o brzmieniu „chip”[b][5].

Siedlisko i pożywienie[edytuj]

Smugówka malgaska preferuje obszary otwarte i półotwarte. Na Mauritiusie i Reunionie, żywi się nad zbiornikami wodnymi, wśród lasów i zarośli oraz wzdłuż klifów i obszarów brzegowych, do wysokości 1500 m n.p.m. na Mauritiusie, na Reunionie spotykana głównie na 200-500 m n.p.m.[5]. Na Madagaskarze widywana na otwartym terenie, wśród krzewów, w lasach, terenach zalesionych, bagnach i na polach ryżowych, na wysokości do 2400 m n.p.m.[5]. W sezonie innym niż rozrodczy, pokarm zdobywa również na obszarach wylesionych i nad baldachimem lasu bogatego w Brachystegia w Mozambiku[5].

Dieta smugówki malgaskiej zawiera chrząszcze (Coleoptera) i błonkoskrzydłe (Hymenoptera)[5]. Pokarm zdobywa pojedynczo lub w małych grupach wraz z innymi jaskółkami i jerzykami (Apodidae), blisko ziemi i drzew; lot jest wolny i trzepoczący[5]. Najaktywniejsza tuż przed zmierzchem[5].

Lęgi[edytuj]

Okres rozrodczy na Madagaskarze przypada na okres od sierpnia do listopada, natomiast na Mauritiusie i Reunionie na okres od września do grudnia[5]. Formuje się w grupy składające się z 3-20 par[5]. Gniazdo otwarte, o kształcie kubka zbudowane jest z gałązek i innych materiałów roślinnych, takich jak sucha trawa, wyłożone jest drobniejszą roślinnością i piórami, umieszczone jest w szczelinie lub na półkach w skalnych, wśród kępek trawy, na dachach lub w budynkach, w podziemnym korytarzach lub w jaskiniach, często od 3 do 5 m nad wodą[5]. Samica na Madagaskarze i na Mauritiusie składa 2 jajka, natomiast na Reunionie od 2 do 3 jaj[5]. Jaja wysiaduje wyłącznie samica, okres inkubacji jest nieznany; obie płcie karmią pisklęta[5]. Okres pierzenia piskląt nieznany[5].

Migracje[edytuj]

Podgatunek nominatywny na Mauritiusie i Reunionie osiadły podczas rozproszenia w sezonie post-hodowlanym, nieobecny na lęgowiskach od początku stycznia do połowy sierpnia[5]. Podgatunek madagascariensis, po okresie rozrodczym migruje zarówno lokalnie jak i odbywa długodystansowe loty; rejestrowany poza sezonem rozrodczym (głównie okres od czerwca do sierpnia) w rozproszonych miejscach w Afryce (na przykład wschodnia Kenia, wyspa Pemba, Malawi, środkowy Mozambik). Rejestrowano przeloty nad atolem Aldabra[12], nad Seszelami i innymi wyspami; osobniki zabłąkane widywane na Amirantach[5].

Status zagrożenia[edytuj]

W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii LC (ang. Least Concern) – najmniejszej troski[2][13]. Mimo że nieznana jest globalna liczebność populacji, gatunek ten wydaje się być dość powszechny na Mauritiusie i Reunionie oraz lokalny na Madagaskarze[2]. W drugiej połowie XX wieku licznie rejestrowany w Afryce np. w 1944 roku w okresie od czerwca do lipca i w 1956 kwietniu w Malawi, oraz w 1968 roku w okresie od czerwca do lipca w Mozambiku; w ostatnim okresie znacznie rzadziej spotykany na terenach Afryki[5]. Stan populacji na wyspie Pemba niepewny, rejestrowany głównie poza sezonem hodowlanym, choć spotykany również w okresie rozrodczym[5]. W latach 1973-1974 na Mauritiusie zarejestrowano co najmniej 70-75 par i być może 200-400 par na Reunionie podgatunku nominatywnego[5].

Uwagi

  1. Zobacz w infoboksie.
  2. a b Transkrypcja angielska.

Przypisy

  1. Phedina borbonica, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c d BirdLife International 2012. Phedina borbonica. W: IUCN 2016. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) Wersja 2015-4. <www.iucnredlist.org>. (ang.) [dostęp 2016-02-28]
  3. P. Mielczarek, M. Kuziemko: Podrodzina: Hirundininae Rafinesque, 1815 - jaskółki (wersja: 2015-10-01). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2016-02-28].
  4. a b c F. Gill, D. Donsker: Swallows (ang.). IOC World Bird List: Version 6.1. [dostęp 2016-02-28].
  5. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v A. Turner: Mascarene Martin (Phedina borbonica). W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie, E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2016. [dostęp 2016-02-28]. (ang.)
  6. a b J.F. Gmelin: Caroli a Linné. Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. T. 1. Cz. 2. Lipsiae: Impensis Georg. Emanuel. Beer, 1789, s. 1017. (łac.)
  7. a b G. Hartlaub. Systematische Uebersicht der Vögel Madagascars. „Journal für Ornithologie”. 8, s. 83, 1860 (niem.). 
  8. C.L. Bonaparte. Note sur les Salanganes et sur leurs nids. „Comptes Rendus Hebdomadaires des Séances de l'Académie des Sciences”. 41, s. 977, 1855 (fr.). 
  9. J.H. Boyd III: Hirundinidae: Martins, Swallows (ang.). W: Aves—A Taxonomy in Flux 3.05 Introduction [on-line]. John Boyd's Home Page. [dostęp 2016-02-28].
  10. J.A. Jobling: Key to Scientific Names in Ornithology. W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie, E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2014. [dostęp 2016-01-28]. (ang.)
  11. J.A. Jobling: Key to Scientific Names in Ornithology. W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie, E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2014. [dostęp 2016-01-28]. (ang.)
  12. C.W. Benson. The birds of Aldabra (Indian Ocean) and their status. „Atoll research bulletin”. 118, s. 92, 1967 (ang.). 
  13. J. Ekstrom, S. Butchart: Mascarene Martin Phedina borbonica. BirdLife International. [dostęp 2016-02-28].