Pistacja atlantycka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pistacja atlantycka
Ilustracja
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad różowe
Rząd mydleńcowce
Rodzina nanerczowate
Rodzaj pistacja
Gatunek pistacja atlantycka
Nazwa systematyczna
Pistacia atlantica Desf.
Fl. Atlant. 2: 364 1799[2]
Pęd z liśćmi i owocami
Orzeszek pistacji atlantyckiej

Pistacja atlantycka (Pistacia atlantica Desf.) − gatunek drzewa z rodziny nanerczowatych (Anacardiaceae). Występuje w Afryce Północnej (Wyspy Kanaryjskie, Maroko, Algieria, Libia, Tunezja), w Europie (Grecja, Krym) oraz niektórych regionach Azji (Arabia Saudyjska, Afganistan, Cypr, półwysep Synaj; Iran, Irak, Izrael; Jordania, Liban, Syria, Turcja)[3]

Morfologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Drzewo o wysokości do 7 m, gęstej koronie i popękanej korze. Stare drzewa mogą mieć pień o średnicy do 2 m, ale trzeba około 200 lat, by osiągnął średnicę 1 m. Liście pierzaste, złożone z 7-9 listków. Jesienią przebarwiają się na czerwono i żółto. Gałęzie i listki często pokryte są galasami[4].

Roślina dwupienna, czasami tylko spotykano kwiaty obupłciowe[5]. Zakwitają przed rozwojem liści. Kwiaty zielonkawe, drobne. Kwiaty męskie dojrzewają zazwyczaj wcześniej, niż kwiaty żeńskie. Owocem jest podłużny mięsisty pestkowiec o długości 6-8 mm, w stanie dojrzałym różowy[6]

Rośnie w lasach, zaroślach, na stepach, półpustyniach, pustyniach, na terenach skalistych, często w warunkach ekstremalnych. Występuje w zbiorowiskach roślinnych typu makia. Drzewo długowieczne, może żyć nawet tysiąc lat[6].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Owoce to orzeszki pistacjowe. Są jadalne, przez ludzi spożywane od dawna. Orzeszki pistacji atlantyckiej, wraz z ziarnami zbóż, migdałami, nasionami grochu i wyki znaleziono w grocie w Turcji w wykopaliskach datowanych na 7 tysięcy lat p.n.e. W Lakisz znaleziono orzeszki pistacjowe z okresu 3400-2500 lat p.n.e[7]. Obecnie są nadal używane do bezpośredniego spożycia, ale także do różnych wyrobów cukierniczych[8]
  • Owoce pistacji altlantyckiej o zielonej skórce i zielonym miąższu używano do farbowania i garbowania skór[7].
  • Z orzeszków pistacjowych wytłaczano olej[8].

Udział w kulturze[edytuj | edytuj kod]

  • W Biblii jest wiele odwołań do terebintu, jak popularnie nazywa się pistacje. W Ziemi Świętej występują 3 gatunki pistacji: pistacja atlantycka, palestyńska (P. palaestina) i kleista (P. lentiscus), do nich więc odnoszą się cytaty Biblii[7]. Do pistacji odnoszą się także niektóre cytaty, które w przekładach Biblii (również w Biblii Tysiąclecia) zostały błędnie przetłumaczone jako dąb (w tekście masoreckim Biblii występuje słowo elah oznaczające terebint, zaś po hebrajsku dąb to alon)[7].
  • Wiele ważnych wydarzeń w Biblii związanych jest z pistacją (terebintem). Pod pistacją w okolicy Sychem Jakub zakopał wizerunki obcych bogów (Rdz 35,4), pod pistacją Jozue zawarł przymierze z Sychem i ustawił wielki kamień (Joz 24,26), pod pistacją pochowano króla Saula wraz z synami, Absalom, syn Dawida został zabity, potem, jak uciekając zaplątał się włosami w gałęzie terebinta. Od nazwy terebint pochodzą też nazwy geograficzne, np. Dolina Terebint, w której Dawid zabił Goliata[7]. W sumie w Biblii jest 10 odwołań do terebintów[9].
  • Orzeszki pistacjowe znajdowały się wśród darów przywiezionych przez braci Józefa do Egiptu (Rdz 43,11)[7].
  • Orzeszki pistacjowe były przysmakiem biblijnej królowej Saby. Dostarczane były jako danina z podbitych przez nią krajów. Były też produktem eksportowanym do Egiptu w ramach wymiany handlowej[7].
  • Pistacje były przez Żydów oraz ościenne ludy czczone, stąd też obecnie można spotkać ich okazy liczące nawet tysiąc lat[7].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-07-02].
  2. Pistacia palaestina Boiss.. W: The Plant List [on-line]. en. [dostęp 2014-01-06].
  3. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2015-01-06].
  4. Morteza Pourreza, John D. Shaw,, Hoshang Zangeneh. Sustainability of wild pistachio (Pistacia atlantica Desf.)in Zagros forests, Iran. [dostęp 2015-01-06].
  5. İsfendiyaroğlu, M. & E. Özekera. (2009). Inflorescence features of a new exceptional monoecious Pistacia atlantica Desf. (Anacardiaceae) population in the Barbaros Plain of İzmir/Turkey. International Journal of Plant Production 3:3
  6. a b Flowers in Israel. [dostęp 2015-01-03].
  7. a b c d e f g h Zofia Włodarczyk: Rośliny biblijne. Leksykon. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2011. ISBN 978-83-89648-98-3.
  8. a b Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
  9. Accordance 8. Bible Software (Version 8.4). OakTree Software. Inc., 2009. (ang.)