Plac Gwarków w Tarnowskich Górach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
POL Tarnowskie Góry flag.svg Tarnowskie Góry
plac
Gwarków
Śródmieście-Centrum
Długość: 45 m
Dzwonnica Gwarków z placem Gwarków w tle
Dzwonnica Gwarków z placem Gwarków w tle
Położenie na mapie Tarnowskich Gór
Mapa lokalizacyjna Tarnowskich Gór
plac  Gwarków
plac Gwarków
Położenie na mapie powiatu tarnogórskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu tarnogórskiego
plac  Gwarków
plac Gwarków
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
plac  Gwarków
plac Gwarków
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
plac  Gwarków
plac Gwarków
Ziemia50°26′36,2″N 18°51′11,5″E/50,443389 18,853194

Plac Gwarków – plac znajdujący się w zabytkowym[1] Śródmieściu miasta Tarnowskie Góry w województwie śląskim.

Opis[edytuj | edytuj kod]

Plac Gwarków znajduje się w ścisłym centrum miasta, w administracyjnej dzielnicy Śródmieście-Centrum, i stanowi rozszerzenie przebiegającej z północnego wschodu w kierunku południowo-zachodnim ulicy Gliwickiej. Z tak utworzonej przestrzeni odchodzą ulice: Jana Bondkowskiego, Józefa Rymera oraz ks. Michała Lewka. Jest elementem zabytkowego układu urbanistycznego Starego Miasta w Tarnowskich Górach wpisanego 27 kwietnia 1966 do Rejestru Zabytków (nr rej. A/610/66)[1].

Plac Gwarków ma 45 m długości i 35 m szerokości, co daje 1575 m² powierzchni. Jest wybrukowany, a pośrodku na podwyższeniu znajduje się lampa wskazująca miejsce, gdzie dawniej znajdowała się miejska studnia o głębokości 36,5 m[2]. Liczne walory architektoniczne placu nie są jednak w pełni eksponowane, gdyż pełni on współcześnie funkcje bezpłatnego parkingu. Mimo to rokrocznie w okresie świąteczno-noworocznym na pobliskich drzewach są rozwieszane girlandy świetlne, a na latarniach otaczających zabytkową dzwonnicę gwarków także wiszą ozdoby świąteczne[3][4].

W listopadzie 2015 w ramach projektu tzw. Srebrnej Drogi, na placu Gwarków zostało wymienione oświetlenie. Stare sodowe lampy jarzeniowe zastąpiono latarniami LED-owymi o świetle białym, mającym symbolizować wielowiekowy związek miasta z górnictwem rud srebronośnych[5].

Dawna szkoła górnicza z 1857. Zdjęcie z 2017

Historia[edytuj | edytuj kod]

Obecny plac Gwarków powstał najprawdopodobniej krótko po założeniu w 1526 roku przez Jerzego Hohenzollerna miasta Tarnowskie Góry i według dr Danuty Szlachcic-Dudzicz pełnił funkcje rynku. Z biegiem czasu był już na tyle zabudowany, że ulokowanie przy nim ważnych urzędów, takich jak starostwo, urząd górniczy, czy urząd miejski, okazało się niemożliwe. Zabudowa wokół starego rynku była początkowo w całości drewniana, dopiero po pożarze miasta w 1531 kościół i kilka domów zostało odbudowanych z kamienia i cegły. Wtedy również wybudowano wieżę kościelną, która w prawie niezmienionej formie przetrwała do dziś[6].

Kolejny – drugi – tarnogórski rynek wytyczono prawdopodobnie w 1531, przedłużając ulicę Gliwicką około 200 m na północ. Jest to obecny plac targowy przy skrzyżowaniu ulicy Gliwickiej z ulicami Ratuszową oraz Dolną. Przy nim swoją siedzibę znalazł urząd górniczy, który pełnił również rolę ratusza (obecnie kamienica, ul. Gliwicka 6)[7].

Ulica Gliwicka jest drogą łączącą wszystkie trzy rynki miejskie: oba historyczne oraz obecny[6].

Według danych z aktów własności z lat 1570–1580 przy najstarszym rynku znajdowało się ogółem 9 domów, z czego 3 należały do bardzo bogatych mieszczan, 5 do mieszczan mniej zamożnych, a 1 był własnością miasta[8].

Dom z pocz. XX wieku na rogu pl. Gwarków i ul. Gliwickiej (2017)

Budynki[edytuj | edytuj kod]

Plac Gwarków nie ma własnych punktów adresowych. Administracyjnie wszystkie budynki przy nim się znajdujące należą do ulicy Gliwickiej. Przy samym placu Gwarków znajduje się jednak szereg budynków i obiektów zabytkowych, m.in. wpisane do Rejestru Zabytków[1]:

oraz uwzględnione w Gminnej Ewidencji Zabytków[10]:

  • kamienica z XVIII wieku, ul. Gliwicka 10,
  • budynek dawnej szkoły górniczej z 1857 przy obecnej ulicy Gliwickiej 25,
  • kamienica z I połowy XIX wieku, ul. Gliwicka 21,
  • kamienica z 1885, ul. Gliwicka 19,
  • dom mieszkalny z początku XX wieku, ul. Gliwicka 17.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Rejestr zabytków nieruchomych w województwie śląskim. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 2018-01-25].
  2. Józef Moszny: Miasto pod panowaniem pruskim i w okresie II Rzeszy Niemieckiej (1763-1918). W: praca zbiorowa pod red. Jana Drabiny: Historia Tarnowskich Gór. Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 208. ISBN 83-911508-3-6.
  3. Krzysztof Szendzielorz: Tarnowskie Góry: Miasto wyda 100 tysięcy złotych na dekoracje świąteczne (pol.). tarnowskiegory.naszemiasto.pl, 2011-12-03. [dostęp 2015-11-27].
  4. Serwis Informacyjny Urzędu Miejskiego w Tarnowskich Górach: Miasto przygotowuje się do Świąt (pol.). 2015-11-30. [dostęp 2015-12-07].
  5. Tomasz Klyta: Tarnowskie Góry: Krakowska doczekała się nowoczesnych iluminacji [ZDJĘCIA] (pol.). Dziennik Zachodni, 2014-12-19. [dostęp 2015-11-27].
  6. a b Danuta Szlachcic-Dudzicz: Tarnowskie Góry w okresie habsburskim (1526-1763). W: praca zbiorowa pod red. Jana Drabiny: Historia Tarnowskich Gór. Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 60–61. ISBN 83-911508-3-6.
  7. Danuta Szlachcic-Dudzicz: Tarnowskie Góry w okresie habsburskim (1526-1763). W: praca zbiorowa pod red. Jana Drabiny: Historia Tarnowskich Gór. Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 61. ISBN 83-911508-3-6.
  8. Danuta Szlachcic-Dudzicz: Tarnowskie Góry w okresie habsburskim (1526-1763). W: praca zbiorowa pod red. Jana Drabiny: Historia Tarnowskich Gór. Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 66. ISBN 83-911508-3-6.
  9. Józef Moszny: Miasto pod panowaniem pruskim i w okresie II Rzeszy Niemieckiej (1763-1918). W: praca zbiorowa pod red. Jana Drabiny: Historia Tarnowskich Gór. Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 186. ISBN 83-911508-3-6.
  10. BIP – Urząd Miejski w Tarnowskich Górach: Gminna Ewidencja Zabytków (pol.). 2013-09-06. [dostęp 2015-09-15].