Pomnik Józefa Byszewskiego w Kłodawie
![]() | |
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Miejscowość | |
Styl architektoniczny | |
Fundator |
Franciszka Tekla Byszewska |
Materiał | |
Data budowy |
ok. 1841 |
Ważniejsze przebudowy |
2019 |
Położenie na mapie Kłodawy ![]() | |
Położenie na mapie Polski ![]() | |
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego ![]() | |
Położenie na mapie powiatu kolskiego ![]() | |
Położenie na mapie gminy Kłodawa ![]() | |
![]() |
Pomnik Józefa Byszewskiego w Kłodawie – żeliwny pomnik (nagrobek) pułkownika Józefa Byszewskiego, zlokalizowany przed kościołem Wniebowzięcia NMP w Kłodawie.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Żeliwny pomnik nagrobny w stylu empirowym został ufundowany przez wdowę po pułkowniku Byszewskim – Franciszkę Teklę Byszewską, krótko po jego śmierci w 1841 roku[1]. Pomnik zlokalizowany jest na tzw. Ogrójcu, czyli dziedzińcu odpustowym przed kościołem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Kłodawie[2].
Pomnik ustawiony jest na ceglanej podmurówce w formie dwustopniowej podstawy zakończonej simą, na której znajduje się prostokątny cokół zwieńczony gzymsem. Na cokole umieszczono półkolumnę z attycką bazą o uciętym w połowie wysokości trzonie[2], pod krawędzią kolumny – wieniec (wawrzynowy), a na jej trzonie – owalną urnę[2]. Na przedniej stronie cokołu znajdowała się płyta z wypukłym napisem, informującym komu poświęcony jest pomnik i kto go ufundował. Z przeciwnej strony cokołu istniała również druga płyta z łacińską inskrypcją poświęconą Byszewskiemu. W 1905 roku pomnik opisał Michał Rawita Witanowski w publikacji „Kłodawa i jej okolice pod względem historyczno-ludoznawczym”[3].
Proces korozji i niszczenia pomnika postępował co najmniej od lat 70. XX wieku. Tablica z przodu cokołu odpadła w 2014 roku i była przez rok przechowywana w kościele, jednak w 2016 roku została ustawiona u podnóża pomnika[4][3]. Druga (tylna) tablica odpadła w latach 90. XX wieku, wkrótce potem została ponownie umieszczona na pomniku[3], ponownie odpadła w 2016 roku[4][5]. Podejmowane w okresie PRL-u i początkach III RP prace naprawcze miały jedynie charakter doraźny[3].
29 listopada 2016 roku pod pomnikiem odbył się wiec mieszkańców Kłodawy i okolic, mający zwrócić uwagę opinii publicznej na los pomnika Byszewskiego. W tym samym roku wykonano dokumentację fotograficzną i obmiar pomnika[5]. Według ekspertów pomnik groził wówczas upadkiem[5]. W 2019 roku, dzięki staraniom Ireneusza Niewiarowskiego i proboszcza kłodawskiej parafii Jerzego Dylewskiego, rozpoczęto renowację[6][7]. Przeprowadzono wówczas również prace archeologiczne w krypcie grobowej na dziedzińcu. Uroczystość odsłonięcia i poświęcenia pomnika miała miejsce 30 listopada 2019 roku[7]. W odsłonięciu pomnika wzięli udział m.in. wicewojewoda wielkopolski Aneta Niestrawska, poczty sztandarowe oraz asysta honorowa z 25 Brygady Kawalerii Powietrznej[8].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Rezler, Niewiarowska i Jałoszyński 2020 ↓, s. 15.
- ↑ a b c Kiełbasa 2018 ↓, s. 9.
- ↑ a b c d Kiełbasa 2018 ↓, s. 10.
- ↑ a b Kiełbasa 2018 ↓, s. 12.
- ↑ a b c Kiełbasa 2018 ↓, s. 14.
- ↑ Odsłonięcie pomnika nagrobnego weterana kampanii napoleońskiej i powstania listopadowego płk. Józefa Byszewskiego – Kłodawa, 30 listopada 2019 [online], Instytut Pamięci Narodowej - Poznań [dostęp 2022-08-09] (pol.).
- ↑ a b Rezler, Niewiarowska i Jałoszyński 2020 ↓, s. 73.
- ↑ Rezler, Niewiarowska i Jałoszyński 2020 ↓, s. 74.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Bartosz Kiełbasa , Mało znane miejsca pamięci we wschodniej części powiatu kolskiego, „Rocznik Kolski”, 11/2018, Koło: Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna w Kole, 2018, ISSN 1898-1607 .
- Marek Rezler , Grażyna Niewiarowska , Ryszard Jałoszyński , Pełni nadziei i męstwa. Płk. Józef Byszewski oraz inni uczestnicy powstania listopadowego z Ziemi Kłodawskiej, Towarzystwo Samorządowe w Koninie, 2020, ISBN 978-83-959624-0-0 .