Próchnilec maczugowaty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Próchnilec maczugowaty
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Typ workowce
Klasa Sordariomycetes
Rząd próchnilcowce
Rodzina próchnilcowate
Rodzaj próchnilec
Gatunek próchnilec maczugowaty
Nazwa systematyczna
Xylaria polymorpha (Pers.: Fr.) Grev.
Fl. crypt. Louvain (Bruxelles): 116 (1835)
Podkładki z otworami na szczycie
Często ma maczugowaty kształt
Xylaria polymorpha BPN1 (2).jpg

Próchnilec maczugowaty (Xylaria polymorpha (Pers.) Grev. – gatunek grzybów z rodziny próchnilcowatych (Xylariaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Xylaria, Xylariaceae, Xylariales, Xylariomycetidae, Sordariomycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi[1].

Gatunek ten został po raz pierwszy prawidłowo zdiagnozowany (jako Sphaeria polymorpha) przez Christiaana Persoona w Commentatio de Fungis Clavaeformibus w 1797 r[2]. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1835 r. Robert Kaye Greville[1].

Niektóre synonimy naukowe[3]:

  • Hypoxylon polymorphum (Pers.) Mont. 1840
  • Sphaeria digitata Sowerby 1797
  • Sphaeria polymorpha Pers. 1797
  • Xylaria corrugata Har. & Pat. 1903
  • Xylaria rugosa Sacc. 1906
  • Xylosphaera polymorpha (Pers.) Dumort. 1822

Nazwę polską podali Barbara Gumińska i Władysław Wojewoda[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Owocnikuje na nieregularnego kształtu, twardej, korkowatej podkładce o białym, włóknistym miąższu. Łacińska nazwa gatunkowa polymorpha oznacza różnokształtność. Istotnie Xylaria polymorpha ma różne kształty, najczęściej jednak przypomina martwy ludzki palec o wysokości przeciętnie 3–10 cm, grubości ok. 2,5 cm (w angielskim języku gatunek ten ma nazwę palec nieboszczyka). Powierzchnia jest ziarenkowata, u młodych okazów wiosną blada z białym szczytem, często szarawa od zarodników. Później staje się coraz bardziej ciemna, na koniec czarna i pomarszczona[5].

Rozmnażanie[edytuj | edytuj kod]

Wytwarza zarodniki zarówno płciowe, jak i bezpłciowe. Wiosną, w fazie anamorficznej, powierzchnia podkładki jest pokryta szarą warstwą konidiów (zarodniki bezpłciowe). Konidia o diploidalnej liczbie chromosomów są zielonkawoszare i mają wymiary 10–13×6–7 μm. Latem i jesienią wytwarza askospory o wymiarach 20–32 × 5–9 μm. Teleomorfa, w której powstają askospory, jest ciemniejsza, delikatnie kropkowana przez ujścia otoczni[4][6]. Askospory mają haploidalną liczbę chromosomów. Wydostają się przez otwór na szczycie podkładki[7].

Występowanie i siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Gatunek występujący na wszystkich kontynentach poza Afryką i Antarktydą[8]. W Polsce również pospolity[4].

Saprotrof. Polska nazwa rodzajowa (próchnilec) pochodzi od tego, że gatunki należące do tego rodzaju powodują próchnienie drewna. Podkładki całoroczne, teleomorfy dojrzewają jesienią na martwym drewnie liściastym, pniakach i korzeniach, zwłaszcza buka, dębu[4][6]. Czasami wyrasta na drewnie zagrzebanym w ziemi, przez co sprawia wrażenie, że rośnie na ziemi[7].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-05].
  2. C.H. Persoon: Commentatio de Fungis Clavaeformibus. Leipzig: Wolf, 1797, s. 17.
  3. P.M. Kirk: Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-05].
  4. a b c d e Barbara Gumińska: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1988, s. 164–165. ISBN 83-09-00714-0.
  5. MushroomEXpert (ang.). [dostęp 2013-03-04].
  6. a b Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. s. 654. ISBN 83-7404-513-2.
  7. a b Xylaria polymorpha (Pers.) Grev. – Dead Man's Fingers. [dostęp 2013-07-18].
  8. Discover Life Maps. [dostęp 2014-04-18].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]