Purchawka gruszkowata

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Purchawka gruszkowata
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina pieczarkowate
Rodzaj purchawka
Gatunek purchawka gruszkowata
Nazwa systematyczna
Lycoperdon pyriforme Schaeff.
Fungorum qui in Bavaria et Palatinatu circa Ratisbonam nascuntur 4: 128 (1774)
Purchawka gruszkowata: drugie zdjęcie
Widoczne ryzomorfy
Typowe miejsce występowania – próchniejące drewno
Rośnie również na drzewie zagrzebanym w ziemi

Purchawka gruszkowata (Lycoperdon pyriforme Schaeff.) – gatunek grzybów z rodziny pieczarkowatych (Agaricaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Lycoperdon, Agaricaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Ma kilkanaście synonimów naukowych. Niektóre z nich[2]:

  • Lycoperdon pyriforme subsp. globosum Sosin 1952
  • Lycoperdon pyriforme ß tessellatum Pers. 1801
  • Morganella pyriformis (Schaeff.) Kreisel & D. Krüger 2003
  • Utraria pyriformis (Schaeff.) Quél. 1873

Nazwę polską podał Józef Jundziłł w 1830 r[3].

Morfologia[edytuj]

Owocnik

Wysokości 2-7 cm, średnica do 3 cm, kształt gruszkowaty lub maczugowaty. Powierzchnia szorstka, omączona, bardzo drobno brodawkowana. Na szczycie znajdują się drobne i długo utrzymujące się niskie kolce. Barwa od białoochrowej przez szaroorzechową do szaroochrowej, górna część owocnika zazwyczaj brązowawa. Endoperydium szorstkie, jak gdyby omączone, kruche, z bardzo drobnymi brodawkami. Ma barwę od białokremowej do jasnobrązowej, u młodych owocników z odcieniem miedzi, u starych staje się matowe, papierowate. Tylko bardzo młode owocniki są białe, szybko zmieniają kolor na ciemniejszy. Na szczycie posiada wzgórek, na którym u dojrzałych owocników powstaje nieduży otwór, przez który wydostają się zarodniki. Początkowo otwór ten jest okrągły, później ma coraz bardziej poszarpane brzegi. U podstawy owocnika występują białawe, dość grube ryzomorfy wnikające w podłoże[4].

Miąższ

Podzielony na glebę i podglebie. Podglebie jest drobnokomorowate, u młodych owocników białe, u starszych szarobrązowe. Gleba jest podobnej barwy, u starszych owocników staje się oliwkowobrązowa i stopniowo przechodzi w dobrze widoczną, wydłużoną kolumellę[4].

Zarodniki

Kuliste, gładkie, żółto-brązowe, o średnicy 3-4 µm, często z krótką sterygmą. W środku posiadają błyszcząca kroplę. Włośnia jest elastyczna, pozbawiona jamek i sept, dość grubościenna i rozgałęziona. Ma średnicę do 1 µm[4].

Występowanie i siedlisko[edytuj]

Z wyjątkiem Antarktydy i Afryki występuje pospolicie na wszystkich kontynentach, również na wielu wyspach[5]. Również w Polsce jest pospolita[4].

Rośnie na obumarłym drewnie zarówno iglastym jak i liściastym, na leżących pniach i pniakach, niekiedy pozornie na ziemi, w rzeczywistości na zagrzebanym drewnie. Zazwyczaj rośnie w dużych, gęstych grupach[6]. Owocniki wytwarza od czerwca do października[3].

Znaczenie[edytuj]

Saprotrof[3]. W Europie uważana jest za grzyb niejadalny z powodu łykowatego miąższu[6]. W niektórych krajach świata jednak (Bhutan, Bułgaria, Chiny z Hongkongiem, Indie, Kirgistan, Meksyk, Rosja, Stany Zjednoczone) jest spożywana[7].

Gatunki podobne[edytuj]

Ze względu na nietypowe dla purchawek podłoże purchawkę gruszkowatą trudno jest pomylić z innymi purchawkami. Charakterystyczne jest również to, że tylko w bardzo wczesnych stadiach rozwoju owocniki są białe, charakterystyczne są także grube, białawe i przypominające korzenie sznury grzybni[4]. Gatunki podobne:

  • purchawka chropowata (Lycoperdon perlatum), ale rośnie na ziemi i jest pokryta kolcami[8].
  • purchawka brunatna (Lycoperdon umbrinum) również bardzo wcześnie zmienia kolor i ma białawe sznury grzybni (ale cienkie). Nie rośnie jednak na drewnie, lecz na ziemi i ma inną powierzchnię[4]

Przypisy

  1. a b Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-15].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-20].
  3. a b c Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b c d e f Wanda Rudnicka-Jezierska: Grzyby (Mycota), podstawczaki (Basidiomycetes): purchawkowe (Lycoperdales), tęgoskórowe (Sclerodematales), pałeczkowe (Tulostomatales), gniazdnicowe (Nidulariales), sromotnikowe (Phallales), osiakowe (Podaxales). Kraków: Instytut Botaniki PAN, 1991. ISBN 83-85444-01-7.
  5. Discover Life (ang.). [dostęp 2015-12-05].
  6. a b Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. s. 598. ISBN 83-7404-513-2.
  7. Eric Boa: Wild edible fungi : A global overview of their use and importance to people. 2004, seria: Non-wood Forest Products 17. ISBN 92-5-105157-7.
  8. Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.