Sęp kasztanowaty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Sęp kasztanowaty
Aegypius monachus[1]
(Linnaeus, 1766)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd szponiaste
Rodzina jastrzębiowate
Podrodzina jastrzębie
Plemię Gypini
Rodzaj Aegypius
Gatunek sęp kasztanowaty
Synonimy
  • Vultur Monachus Linnaeus, 1766[2]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 NT pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

     obecne lęgowiska

     zimowiska, obszar kreskowany – rzadko

     dawne lęgowiska przed zapaścią populacji od ok. 1800 r.

? oznacza niepewne lęgowiska (dawne i obecne), R - trwającą reintrodukcję.

Sęp kasztanowaty[4] (Aegypius monachus) – gatunek dużego ptaka padlinożernego z rodziny jastrzębiowatych (Accipitridae).

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Jest to gatunek monotypowy[2][5]. Proponowane podgatunki chincou (niekiedy zapisywany chinou) z Chin i danieli z Mongolii nie są obecnie uznawane[2].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Cechy gatunku
Brak dymorfizmu płciowego – obie płci ubarwione jednakowo. Głowa i szyja pokryta rzadkim puchem, na szyi kryza z lancetokształtnych piór. Grzbiet, spód i skrzydła ciemnobrunatne, jedynie lotki czarne. Dziób ciemny, nogi szare. W locie widoczne bardzo długie i szerokie skrzydła, na końcach palczasto rozwidlone. Szybuje ze skrzydłami ustawionymi poziomo i ogonem lekko rozłożonym. Jedną z cech charakterystycznych gatunku jest posiadanie przez młode osobniki ciemniejszego, bardziej matowego upierzenia ciała niż osobniki dorosłe. Głowa młodych osobników pokryta jest czarnym upierzeniem[6].
Wymiary średnie
Długość ciała: 100–120 cm[2]
Rozpiętość skrzydeł: 250–295 cm[2]
Masa ciała: samce 7–11,5 kg, samice 7,5–12,5 kg[2]

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Zamieszkuje półwyspy Iberyjski i Apeniński oraz Bałkany, a także pasma górskie Azji od Turcji i Kaukazu po Mongolię i północno-wschodnie Chiny. Część populacji jest osiadła, część nomadyczna, a część zimuje na południe od zasięgu letniego[7].

Jeszcze w XIX wieku mógł się gnieździć w Tatrach, być może również na terenie dzisiejszej Polski (nie są to jednak potwierdzone informacje, a tylko przypuszczenia). Na pewno natomiast kilkunastokrotnie obserwowano osobniki zalatujące. Obecnie sporadycznie zalatuje w południowe rejony kraju[8] (w 2011 roku zaobserwowano jednego osobnika w powiecie nowosądeckim, było to pierwsze potwierdzone stwierdzenie na terenie Polski od 1982 roku[9]).

Ekologia i zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Biotop
Góry i obszary pagórkowate, choć sporadycznie pojawia się w różnorodnych miejscach.
Jajo
Rozród
Wyprowadza jeden lęg w roku. Gniazduje zwykle w bardzo luźnych koloniach[2]. Gniazdo jest umieszczone na drzewie lub na klifie[7]. To wielka platforma z patyków, wyłożona korą, sierścią i kośćmi[7]. Samica składa w marcu jedno jajo. Wysiadywane jest ono przez okres około 55 dni przez obydwoje rodziców. Pisklę opuszcza gniazdo po 3 do 3,5 miesiącach.
Pożywienie
Padlinożerny, trawi również kości dużych ssaków. Rzadko poluje, m.in. na jaszczurki, węże, żółwie, niektóre owady[2] czy ptaki[7].

Status i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje sępa kasztanowatego za gatunek bliski zagrożenia (NT – near threatened) nieprzerwanie od 1994 roku. Liczebność światowej populacji szacuje się na 15 600–21 000 dorosłych osobników, a jej trend uznaje się za spadkowy[3][10].

W Polsce objęty ochroną gatunkową ścisłą[11].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Aegypius monachus, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b c d e f g h Meyburg, B.U., Christie, D.A., Kirwan, G.M. & Marks, J.S.: Cinereous Vulture (Aegypius monachus). W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2020. [dostęp 2020-05-11]. (ang.)
  3. a b BirdLife International, Aegypius monachus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2016 [online], wersja 2016-1 [dostęp 2016-10-26] (ang.).
  4. Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Gypini Blyth, 1851 (Wersja: 2019-03-24). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2020-05-11].
  5. F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Hoatzin, New World vultures, Secretarybird, raptors (ang.). IOC World Bird List (v10.2). [dostęp 2020-11-15].
  6. Organismo Autonomo Espacios Naturales de Castilla-La Mancha: Black vulture Aegypius monachus (ang.). [dostęp 2011-04-28].
  7. a b c d Species account: Cinereous Vulture Aegypius monachus (ang.). W: Global Raptor Information Network [on-line]. The Peregrine Fund. [dostęp 2020-11-15].
  8. Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Wrocław: PTPP "pro Natura", 2003, s. 212. ISBN 83-919626-1-X.
  9. Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego. Raport nr 28. Rzadkie ptaki obserwowane w Polsce w roku 2011. „Ornis Polonica”. 53, s. 105–140, 2012. 
  10. Species factsheet: Aegypius monachus (ang.). BirdLife International, 2020. [dostęp 2020-11-15].
  11. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]