Sagowcowe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Sagowcowe
Ilustracja
Sagowiec odwinięty
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Gromada nagonasienne
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa sagowcowe
Nazwa systematyczna
Cycadopsida Brongn.
Enum. Pl. Mus. Paris: xxxii, 136. 12 Aug 1843
Mapa zasięgu
Sagowcowe: zasięg występowania na mapie
Makrostrobil (strobil żeński)

Sagowcowe (Cycadopsida Brongn.) – monotypowa klasa roślin należąca do gromady nagonasiennych obejmująca jeden rząd sagowce (Cycadales) z dwiema rodzinami, 11 rodzajami i około 320–340 gatunkami[2]. Naturalny zasięg i rozpowszechnienie tych roślin jest współcześnie ograniczony, jednak przodkowie sagowców podobni do żyjących obecnie odgrywali ogromną rolę w krajobrazie i stanowili podstawowe źródło pokarmu dla wielu dinozaurów. Współcześnie także niektóre gatunki stanowią źródło skrobi (tzw. sago) i one też zostały rozpowszechnione jako rośliny pokarmowe[2]. Wielu przedstawicieli uprawianych jest także jako rośliny ozdobne. W klimacie Europy środkowej spotykane są jedynie w szklarniach i palmiarniach ogrodów botanicznych, niektóre (np. przedstawiciele rodzajów Cycas, Zamia) uprawiane są także jako rośliny pokojowe. Większość sagowców jest roślinami trującymi, dotyczy to również tych gatunków, których skrobię pozyskuje się w celach jadalnych – wymaga ona specjalnej obróbki w celu pozbycia się toksyn[3][4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Sporofit o pędzie zdrewniałym o zróżnicowanym wyglądzie. u niektórych przedstawicieli pęd jest silnie skrócony i i nie wystaje nad powierzchnię gleby, u innych podobny do pnia palm – osiąga kilkanaście m wysokości[5].
liście
Duże (osiągają do 3 m długości), skupione na szczycie pędu w pióropusz. Blaszka ich jest pierzasto złożona, zwykle pojedynczo, czasem podwójnie[5].
Organy rozrodcze
Mikrospory (zwane u tej grupy już ziarnami pyłku) powstają w mikrosporangiach. Mają one ściany wielowarstwowe i powstają na dolnej stronie mikrosporofili. Te łuskowate męskie liście zarodnionośne zebrane są po kilka w szyszkowaty mikrostorbil[5].
Zalążki rozwijają się w bocznej pozycji na liściopodobnych lub łuskowatych makrosporofilach (żeńskich liściach zarodnionośnych). Skupiają się one na szczycie pędu w szyszkowate makrostrobile, osiągające nierzadko okazałe rozmiary (nawet do 1 m wysokości i 40 kg masy). Same zalążki również są okazałe – osiągają do kilku cm długości. Okryte są masywną ścianką (nucellusem) otoczoną osłonką (integumentem)[5].

Pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Pierwsi przedstawiciele sagowcowych wyewoluowali prawdopodobnie z paproci nasiennych 290-265 milionów lat temu. Linie rozwojowe sagowcowatych i zamiowatych rozejść się miały ok. 250 milionów lat temu, choć opublikowano też analizy, z których wynika, że rodziny rozdzieliły się przed ok. 92 milionami lat[1]. Intensywny rozwój sagowców nastąpił w triasie, a zwłaszcza w jurze, gdy były jednymi z najpospolitszych roślin. We wczesnej kredzie grupa ta ustępuje i począwszy od późnej kredy do dziś jest grupą reliktową.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Takson monofiletyczny stanowiący klad bazalny w odniesieniu do współczesnych nagonasiennych, czasem podnoszony jest do rangi gromady lub podgromady Cycadophyta[2]. Wciąż jednak relacje filogenetyczne między głównymi, współczesnymi liniami rozwojowymi roślin nasiennych są przedmiotem żywej dyskusji naukowców[1].

Pozycja systematyczna według Simpsona[2]
rośliny nasienne
nagonasienne

sagowcowe




miłorzębowe



iglaste (w tym gniotowce)





okrytonasienne



Podział systematyczny i relacje filogenetyczne w obrębie sagowcowych[2][1][6]
  • rząd: sagowce Cycadales Dumortier
    • rodzina: sagowcowate (sagowate, cykasowate, cycasowate) Cycadaceae Persoon
    • rodzina: zamiowate Zamiaceae Horaninow
sagowcowe
zamiowate






Lepidozamia



Encephalartosmożdżeniec, zgłowień[7]




Macrozamia




Bowenia




Dioongłąbiec[7]






Zamiamaczugowiec[7]



Microcycas




Ceratozamiaróżyca[7]





Stangeria



sagowcowate

Cycas – sagowiec, sago, cykas [7]



Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Peter Stevens: Seed plant evolution (ang.). W: Angiosperm Phylogeny Website [on-line]. 2001-. [dostęp 2010-11-18].
  2. a b c d e Michael G. Simpson: Plant Systematics. Amsterdam, Boston, London: Elsevier, 2010, s. 140-144. ISBN 978-0-12-374380-0.
  3. R. Antoszewski: Jak żywić się trucizną.. [dostęp 2012-03-05].
  4. G. L. Laqueur, M. Spatz: Toxicology of Cycasin. W: Cancer Res November 1968 28:2262-2267 [on-line]. Symposium on Carcinogenesis of Plant Origin. [dostęp 2012-03-05].
  5. a b c d Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski: Botanika. Systematyka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 317-322. ISBN 978-83-01-13945-2.
  6. K. D. Hill, M. W. Chase, D. W. Stevenson, H. G. Hills, B. Schutzman. The Families and Genera of Cycads: A Molecular Phylogenetic Analysis of Cycadophyta Based on Nuclear and Plastid DNA Sequences. „International Journal of Plant Sciences”. 164, s. 933–948, 2003. DOI: 10.1086/378538. 
  7. a b c d e Józef Rostafiński: Słownik polskich imion rodzajów oraz wyższych skupień roślin. Kraków: Akademia Umiejętności, 1900, s. 202,236,250,262,503.