Gniotowce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Gniotowce
Gnetum gnemon
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Gromada nagonasienne
Rząd gniotowce
Nazwa systematyczna
Gnetales Mart.
Consp. Regn. Veg.: 11. Sep-Oct 1835[3]
Typ nomenklatoryczny
Gnetum L. (1767)[3]
Mapa zasięgu
Zasięg Ephedra (czerwony), Gnetum (niebieski), Welwitschia (zielony)
Zasięg Ephedra (czerwony), Gnetum (niebieski), Welwitschia (zielony)
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Gniotowce (Gnetales Mart.) – grupa roślin o różnej randze systematycznej w zależności od klasyfikacji i ujęcia systematycznego. Dawniej zwykle klasa Gnetopsida, czasem podgromada Gnetophytina lub nawet gromada Gnetophyta. Współcześnie według różnych autorów grupa opisywana jest w randze rzędu[1][2]. Również pozycja systematyczna gniotowców jest dyskusyjna, umieszczane są w systemach jako jedna ze starszych linii rozwojowych nagonasiennych, dawniej zwłaszcza bywały uważane też za grupę siostrzaną okrytonasiennym. Pojawiły się też publikacje i dowody na to, że gniotowce nie dość że należą do nagonasiennych to stanowią grupę siostrzaną dla rodziny sosnowatych Pinaceae[4].

Do gniotowców należy niewiele, bo 94 gatunki roślin krzewiastych, ale o bardzo zróżnicowanej budowie. Do grupy tej należą tropikalne pnącza takie jak gniot (Gnetum) oraz niezwykła, pustynna welwiczja przedziwna (Welwitschia mirabilis). Wszystkie grupowane są w trzy monotypowe rodziny co oznacza, że wszystkie współczesne gniotowce reprezentowane są jedynie przez trzy rodzaje roślin. Przy czym znanych jest 65 gatunków przęśli (Ephedra), 28 gatunków gniotów (Gnetum) i tylko jeden gatunek welwiczji (Welwitschia)[1].

Ephedra distachya

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Posiadają pewne cechy przypominające rośliny okrytonasienne (Magnoliopsida), przez co niegdyś doszukiwano się wspólnego pochodzenia tych dwóch grup roślin. Gniotowe wykształcają przypominające nieco kwiat okrytonasiennych struktury tworzone przez mikrosporofile ułożone spiralnie.

Liście
Zawsze naprzeciwległe.
Kwiaty
Zebrane w kwiatostany wyrastają w kątach liści przykwiatowych. Kwiaty męskie posiadają szczątkowy okwiat i różną liczbę, od jednego do ośmiu pręcików. Kwiaty żeńskie składają się z pojedynczych makrosporofili otaczających zalążki. Zalążki te osłonięte są też jednowarstwowym integumentem na szczycie wyciągniętym w tzw. rurkę mikropylarną zakończoną okienkiem (mikropyle). Rurka ta jest tworem analogicznym do szyjka okrytonasiennych, a mikropyle jest odpowiednikiem znamienia. Pyłek przenoszony przez owady wychwytywany jest przez kropelkę płynu wydzielanego w mikropyle[5].

Biologia[edytuj | edytuj kod]

Rośliny owadopylne. U niektórych przedstawicieli dowiedziono istnienia podwójnego zapłodnienia, które podobnie jak w przypadku innych analogii do okrytonasiennych traktowane jest jako niezależne osiągnięcie gniotowych[1]. Do cech charakterystycznych dla gniotowych należą: bruzdkowane ziarna pyłku, naczynia przewodzące z porowatą płytką, przypominające tkankę okrytonasiennych, ale wykształconą niezależnie od nich[1]. Odróżniają się od innych nagonasiennych nie tylko wykształcaniem naczyń, ale też brakiem przewodów żywicznych[5].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

W świetle dotychczas poznanych informacji o filogenezie tej grupy, w zasadzie wiadomo z bardzo dużą pewnością, że wraz z iglastymi stanowi grupę siostrzaną wobec miłorzębowych (Ginkgophyta). Dokładne położenie gniotowców na drzewie filogenetycznym nagozalążkowych nie jest jasne. Według niektórych źródeł stanowią one grupę siostrzaną wobec wszystkich iglastych określanych jako rząd sosnowców (Pinales)[2], umieszczane są w politomii obok rodziny sosnowatych (Pinaceae) i pozostałych iglastych[1], ew. stanowią grupę siostrzaną wobec sosnowatych tworząc klad, dla którego grupą siostrzaną są pozostałe iglaste[4].

Pozycja systematyczna i podział według Simpsona (2010)[1]
Gymnospermae

Cycadophytasagowcowe




Ginkgophytamiłorzębowe


Coniferae
Pinopsida

Pinaceaesosnowate


gniotowce

Ephedraceaeprzęślowate




Welwitschiaceaewelwiczjowate



Gnetaceaegniotowate




Cupressopsida


Araucariaceaearaukariowate




Podocarpaceaezastrzalinowate



Phyllocladaceae






Sciadopityaceaesośnicowate




Cupressaceaecyprysowate



Taxaceaecisowate








Pozycja systematyczna i podział według APweb[2]
Gymnospermae

Cycadophytasagowcowe




Ginkgophytamiłorzębowe


Pinophyta

Pinalessosnowce


gniotowce

Ephedraceaeprzęślowate




Welwitschiaceaewelwiczjowate



Gnetaceaegniotowate







Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Michael G. Simpson: Plant Systematics. Elsevier Academic Press, 2010. ISBN 978-0-12-374380-0.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Peter Stevens: Gnetales (ang.). W: APWeb [on-line]. [dostęp 2011-05-08].
  3. 3,0 3,1 James Reveal: Indices Nominum Supragenericorum Plantarum Vascularium (ang.). [dostęp 2011-05-08].
  4. 4,0 4,1 Shu-Miaw Chaw, Christopher L. Parkinson, Yuchang Cheng, Thomas M. Vincent, Jeffrey D. Palmer. Seed plant phylogeny inferred from all three plant genomes: Monophyly of extant gymnosperms and origin of Gnetales from conifers. „PNAS”. 97, 8, s. 4086-4091, 2000. The National Academy of Sciences (ang.). 
  5. 5,0 5,1 Maite Gonzales-Fragoso, P. Alfonso Luisier, Pont Font y Quer, Jose Maria Ninot, Montserrat Aguasca, Xavier Font, Jaume Llistosella, Josep Mestres, Sebastia: Historia naturalna. Botanika. Warszawa: Muza SA, 1994. ISBN 83-7079-174-3.