Przejdź do zawartości

Siergiej Zubatow

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Siergiej Wasiljewicz Zubatow (ur. 1864 w Moskwie, zm. 15 marca 1917 tamże) – rosyjski oficer żandarmerii, pułkownik[1]. Twórca legalnych i kontrolowanych przez policję stowarzyszeń robotniczych, które miały odciągnąć rosyjskich robotników od organizacji rewolucyjnych i zapewnić ich lojalność wobec władzy carskiej. Jego inicjatywę polegającą na ich tworzeniu nazwano zubatowszczyzną[2] lub polityką socjalizmu policyjnego[1].

Życiorys

[edytuj | edytuj kod]

Jako uczeń gimnazjum sympatyzował z ideami rewolucyjnymi[3]. W 1882 r. został usunięty ze szkoły na życzenie własnego ojca, który chciał w ten sposób oderwać go od towarzystwa radykalnej młodzieży[4]. Zgodził się następnie został informatorem Ochrany[3]. W 1886 r.[3] lub w 1888 r. zaczął pracować dla Ochrany już jako etatowy funkcjonariusz[4]. Okazał się jednym z najbardziej kreatywnych, inteligentnych i skutecznych funkcjonariuszy[3]. W 1889 r. został zastępcą dowódcy moskiewskiego oddziału Ochrany, zaś w 1896 r. - jego dowódcą[4].

W 1898 r. przygotował dla moskiewskiego oberpolicmajstra Dmitrija Triepowa memorandum na temat ruchu robotniczego, w którym sugerował, że policja powinna powstrzymać szerzenie się idei socjalistycznych wśród pracowników, tworząc legalne stowarzyszenia robotnicze[3]. Sugerował, że car powinien stać się rozjemcą w konfliktach pracowników z pracodawcami, a rosyjska monarchia z czasem stać się monarchią o charakterze prospołecznym[3]. Triepow przyjął koncepcję Zubatowa z życzliwym zainteresowaniem, podobnie jak generał-gubernator moskiewski wielki książę Sergiusz Aleksandrowicz. Pozwoliło to Zubatowowi zdobyć akceptację cara dla swoich inicjatyw[3]. Od 1901 r. Zubatow organizował dla moskiewskich robotników wykłady popularnonaukowe, do prowadzenia których zapraszano liberalnie nastawionych profesorów[3]. Również w 1901 r. Zubatow utworzył w Moskwie pierwsze kontrolowane przez policję towarzystwo wzajemnej pomocy dla robotników fabrycznych[4]. Jeszcze w tym samym roku trzy związki pracownicze utworzone w ten sposób wysunęły postulaty ekonomiczne pod adresem pracodawców, zaś policja wymusiła ich spełnienie[3]. Podobne organizacje powstały następnie w Odessie, Mińsku, Petersburgu, Wilnie i innych miastach Rosji[4][3].

W 1902 r. Zubatow został naczelnikiem wydziału specjalnego Departamentu Policji[4]. Planował tworzyć kolejne organizacje robotnicze, ale rząd przestał popierać jego działalność[5]. Część pracodawców wezwała ministerstwo spraw wewnętrznych, by zaprzestało organizowania robotników. Niektórzy obawiali się, że za sprawą legalnych stowarzyszeń robotnicy zaczną interesować się polityką[3]. Jeszcze w lutym 1902 r. związki powstałe pod patronatem Zubatowa zorganizowały w Petersburgu 50-tysięczny przemarsz pod pomnik Aleksandra II w celu uczczenia rocznicy wyzwolenia chłopów. Jednak w lipcu 1903 r. kontrolowana przez policję organizacja prawdopodobnie doprowadziła do wybuchu strajku generalnego w Odessie, co oburzyło władze[3]. Zubatow został zdymisjonowany ze wszystkich stanowisk i zmuszony do wyjazdu do Włodzimierza[4]. W 1904 r. przyznano mu emeryturę za wcześniejszą pracę, ale nie przyjęto ponownie do służby[4]. Ostatnią organizacją robotniczą, stworzoną według jego koncepcji, choć już bez jego udziału, stało się Stowarzyszenie Rosyjskich Robotników Fabrycznych Miasta Petersburga, na czele którego stanął prawosławny duchowny Gieorgij Gapon[5].

Od 1910 r. żył w Moskwie[6]. Popełnił samobójstwo w dniu upadku caratu w Rosji[4].

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. a b Zubatow Siergiej W., [w:] Encyklopedia PWN [dostęp 2023-11-23].
  2. Józef Kozłowski, Zubatowszczyzna, Res Publica nr 6 (1988).
  3. a b c d e f g h i j k l A. Asher, The Revolution..., s. 24-25.
  4. a b c d e f g h i Зубатов Сергей Васильевич [online], hrono.ru [dostęp 2023-11-23].
  5. a b L. Bazylow: Polityka wewnętrzna caratu i ruchy społeczne w Rosji na początku XX wieku. Warszawa: Książka i Wiedza, 1966, s. 344-345.
  6. Зубатов Сергей Васильевич [online], hrono.ru [dostęp 2023-11-23].

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
  • A. Asher, The Revolution of 1905. Russia in Disarray, Stanford University Press, Stanford 1988, ISBN 978-0-8047-2327-5.