Skrzeczek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Skrzeczek
Ramphocinclus brachyurus[1]
(Vieillot, 1818)
Skrzeczek
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina przedrzeźniacze
Rodzaj Ramphocinclus
Lafresnaye, 1843
Gatunek skrzeczek
Synonimy

Cinclocerthia macrorhyncha[2]

Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 EN pl.svg

Skrzeczek[4] (Ramphocinclus brachyurus) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny przedrzeźniaczy. Występuje endemicznie na dwóch wyspach w archipelagu Małych Antyli. Zagrożony wyginięciem.

Taksonomia[edytuj]

Gatunek opisał po raz pierwszy Louis Jean Pierre Vieillot w roku 1818 pod nazwą Turdus brachyurus. Obecnie przez IOC skrzeczek umieszczany jest w monotypowym rodzaju Ramphocinclus[5]. Dawniej niektórzy autorzy przypisywali gatunek do Cinclocerthia, jednak rodzaj ten może nawet nie być blisko spokrewniony z Ramphocinclus[6]. Wyróżnia się dwa podgatunki[5][6].

Etymologia[edytuj]

Nazwa rodzajowa: greckie ῥαμφος rhamphos – dziób; nowołacińskie cinclus – drozd < greckie κιγκλος kinklos – niezidentyfikowany machający ogonem przybrzeżny ptak[7].
Epitet gatunkowy: greckie βραχυς brakhus – krótki; -ουρος -ouros – -ogonowy[8].

Podgatunki i zasięg występowania[edytuj]

Wyróżnia się następujące podgatunki[5][6]:

  • skrzeczek mniejszy[4]R. b. brachyurus (Vieillot, 1818)Martynika; tylko na półwyspie Caravelle na powierzchni około 5 km², w pozostałej części wymarł[9]
  • skrzeczek większy[4]R. b. sanctaeluciae Cory, 1887Saint Lucia; jedynie miały obszar na wschodzie wyspy, w pozostałej części (obrzeże) wymarły[9]

Na obu wyspach zasiedla suche i półsuche zadrzewienia i zakrzewienia, gdzie ziemię przykrywają opadłe liście, czasem w gęstych zaroślach. W północnej części zasięgu na Saint Lucia często skrzeczka spotyka się wzdłuż parowów i dolin rzecznych, ale w pozostałych częściach zasięgu występuje na suchych zboczach pagórków z dala od strumieni. Znosi pewne zmiany w środowisku, może zasiedlać lasy i zakrzewienia wtórne. Mimo że widuje się go w miejscach po wyciętych drzewach lub na polach uprawnych, nigdy tam nie gniazduje. Odnotowywany do wysokości 200 m n.p.m.[9]

Morfologia[edytuj]

Skrzeczek mierzy 20-23 cm długości. Osobniki podgatunku nominatywnego ważą średnio 42,8 g, zaś podgatunku sanctaeluciae – 59,9 g[6]. Pozostałe, przybliżone wymiary dla okazów z Muzeum Brytyjskiego: długość dzioba 4,7 cm, skrzydła 10,1 cm, ogona 8,4 cm i skoku 3,2 cm. U dorosłego w upierzeniu wierzchu ciała przeważa barwa szarobrązowa, bardziej brązowa na czole i wierzchu głowy. Małe i średnie pokrywy skrzydłowe jak grzbiet, zaś duże pokrywy skrzydłowe mają barwę brązową i jasne krawędzie. Krawędzie brązowych lotek są szarobrązowe. Sterówki jasnobrązowe, szarawe na brzegach. Kantarek, pokrywy uszne i boki głowy ciemnobrązowe[2]. Spód ciała biały[9]. Boki ciała i nogawice płowobrązowe, pokrywy podogonowe jasnobrązowe. Pokrywy podskrzydłowe płowe. Nogi ciemnozielone, tęczówka żółta[2].

Zachowanie[edytuj]

Skrzeczek żywi się naziemnymi stawonogami, także małymi owocami, jagodami, małymi bezkręgowcami, jak jaszczurki Gymnopthalmus pleei i Anolis luciae[6], oraz płazami. Pożywienia szuka na ziemi, w ściółce. Odgarnia liście zarówno dziobem, jak i nogami. Zrywając owoce, wykonuje niezdarny, trzepoczący lot. Może również wspinać się na roślinność[10].

Kiedy ptak jest rozdrażniony lub zaaferowany, opuszcza skrzydła, tak jak czyni to wiele przedrzeźniaczy, w przeciwieństwie do nich skrzydłami nie potrząsa. Prócz tego rozciąga szyję i z otwartym dziobem ptak wydaje ostrzegawczy trajkot. Wykazuje terytorialność cały rok[10].

Lęgi[edytuj]

Ilustracja z 1869 roku

Okres lęgowy trwa od kwietnia do sierpnia. Na obu wyspach stwierdzono u skrzeczków gniazdowanie kooperatywne. Gniazdo stanowi niestarannie wykonany otwarty kubeczek z patyków i liści. Umieszczone jest na krzewie lub w rozwidleniu gałęzi młodego drzewa. Na Martynice gniazda stwierdzano 2-8 metrów nad ziemią, zaś na Saint Lucia 0,5 do 3 metrów nad ziemią[10].

W zniesieniu 2-3 jaja o jednolicie niebieskozielonej barwie. Inkubacja trwa 14 dni, a młode pozostają w gnieździe 12 dni od wyklucia. Pozostają w okolicy gniazda karmione przez rodziców. W ciągu roku R. brachyurus wyprowadza do dwóch lęgów. Jaja lub pisklęta bywają zjadanie przez mangusty, oposy, szczury, węże i innego przedrzeźniacza – łuskopióra żółtodziobego (Margarops fuscatus)[10].

Status zagrożenia[edytuj]

Przez IUCN gatunek klasyfikowany jest jako zagrożony (EN, Endangered) i posiada taki status od jego wprowadzenia (1996). Obecnie (2014) skrzeczek występuje na powierzchni 24 km². Głównym zagrożeniem jest niszczenie środowiska; w przypadku populacji na Martynice, w większości w okresie kolonialnym. Nadal prowadzona jest wycinka drzew celem uzyskania miejsca na pola uprawne, węgla drzewnego oraz miejsca i materiałów na budowę domostw. Na Saint Lucia budowany jest (2005, 2014) kurort Le Paradis obejmujący pole golfowe; przyszły obszar ośrodka zajmuje teren zamieszkiwany przez 25% populacji skrzeczka. Wedle szacunków z 2010 miejsca turystyczne zajmą niebawem obszary, które zasiedla 35% populacji[9].

W opublikowanym w 1864 w czasopiśmie Ibis artykule znajduje się wzmianka o gatunku, jakoby w gęstych lasach Martyniki miał być dość pospolity[11]. Populacja w 2012 szacowana była na około 1900 osobników na obu wyspach (wliczając młode)[9]. Subpopulacja na przylądku Caravelle jest dobrze chroniona ze względu na Rezerwat przyrody Caravelle. Prócz wymienionego rezerwatu skrzeczek występuje także w dwóch ostojach ptaków IBAMandele Dry Forest (wchodzi w skład Rezerwatu leśnego Dennery Water Works) i North-east Coast – na tym IBA wyznaczonym na północno-wschodnim wybrzeżu Saint Lucie znajduje się 5 obszarów chronionych[9].

Przypisy

  1. Ramphocinclus brachyurus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c Richard Bowdler Sharpe: Catalogue of Birds in the British Museum. T. 6. Cichlomorphae: Part III. 1881, s. 325.
  3. BirdLife International 2015. Ramphocinclus brachyurus. W: IUCN 2016. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) Wersja 2015-4. <www.iucnredlist.org>. (ang.) [dostęp 2016-04-08]
  4. a b c P. Mielczarek, M. Kuziemko: Rodzina: Mimidae Bonaparte, 1853 - przedrzeźniacze - Mockingbirds, thrashers (wersja: 2015-05-27). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2016-04-08].
  5. a b c F. Gill, D. Donsker: Nuthatches, Wallcreeper, treecreepers, mockingbirds, starlings & oxpeckers (ang.). IOC World Bird List: Version 6.1. [dostęp 2016-04-08].
  6. a b c d e Cody, M.: White-breasted Thrasher (Ramphocinclus brachyurus). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2013). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. Lynx Edicions, 2005. [dostęp 24 maja 2014].
  7. J.A. Jobling: Key to Scientific Names in Ornithology. W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie, E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2016. [dostęp 2016-04-08]. (ang.)
  8. J.A. Jobling: Key to Scientific Names in Ornithology. W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie, E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2016. [dostęp 2016-04-08]. (ang.)
  9. a b c d e f g White-breasted Thrasher Ramphocinclus brachyurus. BirdLife International. [dostęp 24 maja 2014].
  10. a b c d Nicole Bouglouan: White-breasted Thrasher Ramphocinclus brachyurus. Oiseaux-Birds, 13 grudnia 2013.
  11. E. Cavendish Taylor. Five Months on West Indies. Part II: Martinique, Dominica and Porto Rico. „Ibis”. 6, s. 166, 1864.