Smaczliwka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Smaczliwka
Ilustracja
Owoce Persea americana
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo rośliny zielone
Nadgromada rośliny telomowe
Gromada rośliny naczyniowe
Podgromada rośliny nasienne
Nadklasa okrytonasienne
Klasa Magnoliopsida
Nadrząd magnoliopodobne
Rząd wawrzynowce
Rodzina wawrzynowate
Rodzaj smaczliwka
Nazwa systematyczna
Persea P. Miller
Gard. Dict. Abr. ed. 4. 28 Jan 1754[3]
Typ nomenklatoryczny

P. americana P. Miller[3]

Smaczliwka, awokado (Persea Mill.) – rodzaj wiecznie zielonych drzew z rodziny wawrzynowatych (Lauraceae). Obejmuje w zależności od ujęcia systematycznego od ok. 80[4], poprzez 108[5] do nawet ok. 200 gatunków[6]. Występują one w Ameryce Północnej i Południowej, nieliczne gatunki także w Azji południowo-wschodniej[7]. Dwa gatunki (smaczliwka indyjska i Persea barbujana) rosną na wyspach Makaronezji[6][4].

Ważną rośliną użytkową wykorzystywaną od co najmniej 7000 lat p.n.e. jest smaczliwka wdzięczna, zwana też awokado właściwym[8]. Szeroko rozprzestrzeniona i uprawiana w strefie tropikalnej[6]. Inne gatunki uprawiane są jako ozdobne lub ciekawostki botaniczne. Drewno P. nanmu wykorzystywane jest w Chinach do wyrobu trumien. Z drewna P. thunbergii w Japonii wyrabiano pełne koła do wozów[6].

Kwiatostan Persea americana
Persea japonica
Persea lingue
Persea macrantha

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Zimozielone krzewy i średniej wielkości drzewa (do 20 m wysokości[6]) o cienkiej, czerwonobrązowej korze[9].
Liście
Skrętoległe i aromatyczne[9]. Cienkie do skórzastych, zwykle mniej lub bardziej owłosione (z wiekiem łysiejące[9]), pierzasto użyłkowane[7], z wiązkami bocznymi łukowatymi, silnie wygiętymi przy brzegach liścia[6].
Kwiaty
Obupłciowe (czasem jednopłciowe[6]), długoszypułkowe, zebrane w wierzchotki wyrastające w kątach liści[9]. Okwiat trwały lub odpadający, jego 6 listków jest omszonych, żółtawych, równych lub zewnętrzne są nieco krótsze od wewnętrznych. Pręcików jest 9 w trzech okółkach, poza tym w kwiecie znajdują się 3 prątniczki. Zalążnia pojedyncza, kulistawa, zwieńczona niewielkim, spłaszczonym znamieniem[7][9][6].
Owoce
Kulistawe i drobne (np. u P. thunbergii do 1 cm długości) lub większe i jajowate (do 25 cm długości)[7][6]. Gruby egzokarp otacza miąższ (mezokarp) oraz pojedyncze nasiono. Ze względu na brak endokarpu owoc ten jest jednonasienną jagodą[10][11][12], z nasionem otoczonym cienką łupiną nasienną. Z uwagi jednak na podobieństwo morfologiczne część autorów zalicza ten owoc do pestkowców[13].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja systematyczna

Jeden z około 50 rodzajów zaliczanych do rodziny wawrzynowatych (Lauraceae), wchodzącej w skład rzędu wawrzynowców (Laurales)[2]. Rodzaj w różnych ujęciach jest scalany lub wyodrębniane są z niego rośliny z takich rodzajów jak: Apollonias, Machilus i Phoebe, co znacząco wpływa na liczbę należących do niego gatunków (od ok. 80[4] do ok. 200[6]).

Wykaz gatunków[5]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. a b Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2016-08-06] (ang.).
  3. a b Persea. W: Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2016-10-21].
  4. a b c David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 698. ISBN 978-1-107-11502-6.
  5. a b Persea Mill.. W: Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-04-12].
  6. a b c d e f g h i j Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. I. Trees and shrubs. London: Macmillan, 1988, s. 68. ISBN 0-333-73003-8.
  7. a b c d Xi-wen Li, Jie Li, Henk van der Werff: Persea Miller. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2016-10-21].
  8. Avocadissimo (niem.). W: Alles rund um die Avocado [on-line]. [dostęp 2011-06-10].
  9. a b c d e Persea Miller. W: Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2016-10-21].
  10. Persea americana Miller (ang.). W: Global Information Hub on Integrated Medicine (Globinmed) [on-line]. [dostęp 2011-01-25].
  11. Janick J., Paull R. E. (red.): The encyclopedia of fruit & nuts. Cambridge: Cambridge University Press, 2006, s. 441. ISBN 978-0-85199-638-7.
  12. Litz R. E., Witjaksono, Raharjo S., Efendi D., Pliego-Alfaro F., Barcelo-Munoz A.: Persea americana Avocado. W: Litz R. E. (red.) Biotechnology of fruit and nut crops. Biotechnology in Agriculture Series. Biotechnology in Agriculture Series 29, 2004, s. 325-345. ISBN 0-85199-662-0.
  13. Jolanta Węglarska, Karol Węglarski: Użyteczne rośliny tropików. Szkice etnobotaniczne. Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe, 2008. ISBN 978-8361320173.