Wawrzynowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wawrzynowate
Ilustracja
Wawrzyn szlachetny
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad magnoliowe
Rząd wawrzynowce
Rodzina wawrzynowate
Nazwa systematyczna
Lauraceae Juss.
Gen. Pl.: 80. 4 Aug 1789
Synonimy
  • Cassythaceae Bartl. ex Lindl.
  • Perseaceae Horan.[2]
Owoc smaczliwki wdzięcznej (awokado)

Wawrzynowate, laurowate (Lauraceae Juss.) – rodzina głównie drzew i krzewów należąca do rzędu wawrzynowców (Laurales). Należy tu około 50 rodzajów i około 2850[1]–3000[3] gatunków. Są to rośliny strefy tropikalnej i subtropikalnej, najbardziej zróżnicowane w Azji Południowo-Wschodniej i Ameryce Północnej. Najdalej od równika sięgają wschodniej Kanady, południowego Chile, Nowej Zelandii[4]. We florze Polski brak przedstawicieli tej rodziny. W Europie rosną tylko w obszarze śródziemnomorskim[4]. Rośliny te są istotnym składnikiem lasów równikowych i lasów twardolistnych[5].

Liczni przedstawiciele to ważne rośliny użytkowe. Owoców zwanych awokado dostarcza smaczliwka wdzięczna Persea americana, ale też i inne gatunki z tego rodzaju uprawiane są dla jadalnych owoców (P. leiogyna i P. schiedeana). Cynamonowiec cejloński Cinnamomum verum dostarcza przyprawy – cynamonu. Cynamonowiec kamforowy C. camphora dostarcza kamfory i olejku kamforowego. Wykorzystywane jako przyprawy i leczniczo są także inne gatunki z tego rodzaju. Z Brazylii pochodzą stosowane do pozyskiwania różnych olejków eterycznych i przypraw takie gatunki użytkowe jak Aniba rosaeodora, Dicypellium caryophyllatum i Ocotea odorifera. Skórzaste liście wawrzynu szlachetnego Laurus nobilis wykorzystywane są jako przyprawa o nazwie liść laurowy. Liście sasafrasu lekarskiego Sassafras albidum wykorzystywane są do celów kulinarnych i leczniczych. Liczne gatunki dostarczają cenionego drewna użytkowego[5], zwłaszcza Endiandra palmerstonii, Persea nanmu (drewno poszukiwane w Chinach jako surowiec do wyrobu trumien)[4], przedstawiciele rodzajów Litsea i Ocotea[3], których część z powodu nadmiernego pozyskania z natury stało się gatunkami zagrożonymi[4]. Rośliny z rodzajów wawrzyn Laurus i Lindera sadzone są jako ozdobne[6].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Niemal wyłącznie drzewa, także osiągające okazałe rozmiary[6], i krzewy. Wyjątkiem jest australijski rodzaj Cassytha do którego należą zielne, pasożytnicze pnącza owijające się wokół podpór i wytwarzające ssawki[4][5]. Na ogół są to rośliny aromatyczne[7].
Liście
Skrętoległe (wyjątkowo naprzeciwległe lub okółkowe), skórzaste, niemal zawsze wiecznie zielone, całkowite, całobrzegie (tylko u sasafras klapowane), ogonkowe, bez przylistków. W blaszkach posiadają prześwitujące komórki wydzielnicze, w których zbierają się olejki eteryczne[3]. Tylko u Cassytha liście zredukowane do łusek[4].
Kwiaty
Na ogół są drobne, żółtawe, zielonkawe lub białawe, promieniste[6][3], zwykle wonne[3], obupłciowe, rzadziej jednopłciowe (rośliny w takim wypadku jedno- lub dwupienne). Rzadko wyrastają pojedynczo, zwykle zebrane są kwiatostany wierzchotkowe i groniaste, często baldachokształtne, wsparte podsadkami[3]. Listki okwiatu nie są zróżnicowane na kielich i koronę. W jednym okółku występują najczęściej trzy, rzadziej dwa lub cztery listki i takich okółków występuje różna liczba u różnych gatunków[6], najczęściej dwa, rzadziej trzy lub jeden[3]. Czasem listki z różnych okółków różnią się wielkością[5]. Pręcików zazwyczaj jest 9, rzadziej inna liczba od trzech do 26. Pręciki są wolne, podobnej długości[3], ustawione po trzy w okółkach[5]. Rzadko wszystkie okółki są płodne i część, zwykle z górnego okółka wykształca się jako prątniczki. U podstawy części pręcików występują gruczołowate wyrostki. Pylniki otwierają się dwiema lub czterema bocznymi klapami[5]. Słupkowie powstaje z trzech owocolistków, z których tylko jeden jest jednak płodny[5]. Zalążnia jest położona górnie (dolna tylko u Hypodaphnis). Szyjka słupka wyraźna, zakończona znamieniem[3]. W zalążni rozwija się pojedynczy, gruboośrodkowy zalążek[5].
Owoce
Mięsiste (rzadko niemięsiste[7]) pestkowce i jagody, mniej lub bardziej osadzone w mięśniejącym dnie kwiatowym. Zawierają pojedyncze nasiono z dobrze rozwiniętym zarodkiem i okazałymi liścieniami[4], natomiast pozbawione są bielma[7].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Rośliny z tej rodziny odgrywały istotną rolę we florze okresu kredy, przy czym szereg współczesnych rodzajów znanych jest też ze skamielin z tego okresu. Najstarsze skamieniałości mają około 100 milionów lat, a więc pochodzą z granicy dolnej i górnej kredy[4]. We wszystkich istotnych systemach klasyfikacyjnych rodzina sytuowana jest w rzędzie wawrzynowców Laurales w obrębie podklasy Magnoliidae[3].

Rodzina jest tradycyjnie dzielona na dwie podrodziny Cassythoideae (z rodzajem Cassytha) i Lauroideae obejmującą resztę przedstawicieli[3]. W niektórych ujęciach wyodrębnia się Cassythaceae nawet jako odrębną rodzinę[7]. Współcześnie jednak badania genetyczne wykazały, że kladem bazalnym w obrębie wawrzynowatych jest jedyny przedstawiciel tej rodziny ze słupkiem dolnym – Hypodaphnis zenkeri, wyodrębniany w efekcie w randze podrodziny Hypodaphnideae Reveal[1][4]. Kolejna linia rozwojowa nazywana jest podrodziną Cryptocaryeae Nees i obejmuje 6 rodzajów (w tym np. Cryptocarya, Beilschmiedia, Endiandra). Dopiero kolejny klad tworzy Cassytha zagnieżdżona w efekcie mocno w głębi rodziny[1].

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)[1]


wawrzynowce

kielichowcowate Calycanthaceae





Siparunaceae




Gomortegaceae



oboczkowate Atherospermataceae






poleńcowate Monimiaceae




hernandiowate Hernandiaceae



wawrzynowate Lauraceae






Wykaz rodzajów[8]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2019-04-26].
  2. Family Lauraceae Juss., nom. cons.. W: Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2019-04-26].
  3. a b c d e f g h i j k Gurcharan Singh: Plant Systematics. Enfield: Science Publishers, 2004, s. 323-324. ISBN 1-57808-351-6.
  4. a b c d e f g h i Maarten J. M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World: An Illustrated Encyclopedia of Vascular Plants. Richmond, Chicago: Kew Publishing, The University of Chicago Press, 2017, s. 112-114. ISBN 978-1842466346.
  5. a b c d e f g h Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe 1. Warszawa: Muza SA, 1998, s. 45-48. ISBN 83-7079-778-4.
  6. a b c d Heywood V. H., Brummitt R. K., Culham A., Seberg O.: Flowering plant families of the world. Ontario: Firely Books, 2007, s. 182-183. ISBN 1-55407-206-9. (ang.)
  7. a b c d L. Watson, M.J. Dallwitz: Lauraceae Juss.. W: The Families of Angiosperms [on-line]. delta-intkey.com. [dostęp 2019-04-26].
  8. List of Genera in LAURACEAE. W: Vascular plant families and genera [on-line]. mobot.org. [dostęp 2019-04-26].