Smaczliwka wdzięczna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Smaczliwka wdzięczna
Ilustracja
Przekrój przez owoc
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad magnoliowe
Rząd wawrzynowce
Rodzina wawrzynowate
Rodzaj smaczliwka
Gatunek smaczliwka wdzięczna
Nazwa systematyczna
Persea americana Mill.
Gard. Dict. ed. 8 s.p. 1768[2]

Smaczliwka wdzięczna, awokado właściwe (Persea americana) – gatunek wiecznie zielonych drzew z rodziny wawrzynowatych (Lauraceae). Wykopaliska dowodzą, że awokado było już wykorzystywane 7000 lat p.n.e. Pierwotnie pochodzi z południowego Meksyku, lecz stosunkowo szybko rozpowszechniło się z Ameryki Północnej – przez Środkową – aż do Południowej (Peru)[3].

Pokrój
Liście
Kwiat

Morfologia[edytuj]

Pokrój
Dorasta do 24 m wysokości[4].
Liście
Skórzaste, lancetowate, całobrzegie, o długości do 25 cm, 2-12 cm szerokości, ułożone na pędzie skrętolegle lub naprzemianlegle.
Kwiaty
Żółtawozielone, zebrane w wiechy na szczytach pędów.
Owoce
Owoc o masie do 170 g, nazywany gruszką awokado, ma gruszkowaty, rzadziej okrągły lub jajowaty kształt[4]. Gruby, zielony egzokarp otacza tłusty, kremowozielonkawy miąższ (mezokarp) oraz niejadalne nasiono. Ze względu na brak endokarpu owoc ten jest jednonasienną jagodą[5][6][7], z nasionem otoczonym cienką łupiną nasienną. Z uwagi jednak na podobieństwo morfologiczne część autorów zalicza ten owoc do pestkowców[8].
Okres dojrzewania owocu jest wyjątkowo długi – przeciętnie trwa 6-8 miesięcy. Częścią jadalną jest miąższ, stanowiący ok. 85% masy owocu.

Skład chemiczny i wartość odżywcza[edytuj]

W 100 g owocu awokado znajdują się:

Toksyczność dla zwierząt[edytuj]

Liście, gałęzie, kora i pestki awokado są trujące dla zwierząt. Spożycie może doprowadzić do śmierci[10][11].

Znaczenie gospodarcze[edytuj]

Awokado jest uprawiane głównie w Ameryce Północnej (76% światowej produkcji), Afryce (11%), Azji (9%) i południowej Europie (2%)[4].

W medycynie ludowej awokado miało szereg zastosowań, w tym leczenie nadciśnienia tętniczego, cukrzycy, zapalenia oskrzeli, bóli brzucha i biegunek. Skórka owocu wykazuje działanie antybiotyczne (stosowano ją jako środek przeciwrobaczy). Olej z nasiona ma właściwości ściągające, wywar z pestek uśmierzał ból zębów, a pasta z mielonych pestek stosowana była w leczeniu dolegliwości skórnych (świerzb, łupież, ropiejące rany). Liście stosowano jako środek przeciwkaszlowy, stosowano je ponadto w niedokrwistości, hipercholersterolemii, zapaleniu błony śluzowej żołądka, wrzodów żołądka i dwunastnicy, a okłady z liści do leczenia nerwobóli. W badaniach na zwierzętach wykazano pozytywny wpływ na profil lipidowy krwi, stężenie HDL, poziom glukozy i stężenie hemoglobiny[4].

Awokado jest stosowane także w sztuce kulinarnej. Zawarte w owocach tłuszcze są równie łatwo przyswajalne przez organizm człowieka co masło. Zawartość nienasyconych tłuszczów sprawia, że polecane powinno być osobom chorującym na miażdżycę, nadciśnienie oraz jako uzupełnienie diety lub substytut masła[12].

W 2000 r. na Międzynarodowym Kongresie Chemicznym w Honolulu dr H. Kawagishi z Uniwersytetu Shizuoka (Japonia) przedstawił zachęcające wyniki oddziaływania awokado na wątrobę uszkodzoną wirusowym zapaleniem wątroby (WZW typu C)[13].

Dojrzały owoc doskonale się rozsmarowuje. Bywa zamiennikiem tłuszczów zwierzęcych. Spożywać go można w postaci sałatek oraz przystawek. Dodanie soku z cytryny zapobiega brunatnieniu miąższu owocu.

Owoc znajduje także różnorodne zastosowanie w kuchniach etnicznych:

  • wegetariańskie sushi (Japonia/Kalifornia),
  • napoje mleczne z awokado i lodem (vitamina de abacate, Brazylia),
  • pasta z awokado (guacamole, Meksyk),
  • odwar sporządzony ze skóry pomaga w rozstrojach żołądkowo-jelitowych oraz wykazuje działanie przeciwrobacze.

Awokado stosuje się także w kosmetyce. Maseczki z tego owocu łagodzą podrażnienia skóry (w tym również spowodowane słońcem) i odżywiają cerę.

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2016-08-06].
  2. Persea americana Mill.. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2016-10-21].
  3. Avocadissimo (niem.). W: Alles rund um die Avocado [on-line]. [dostęp 2011-06-10].
  4. a b c d BartoszB. Kulczyński BartoszB., AnnaA. Gramza-Michałowska AnnaA., Awokado. wartość żywieniowa, „Przemysł Spożywczy”, Warszawa: Wydawnictwo Czasopism i Książek Technicznych SIGMA-NOT Sp. z o.o., 2015, s. 33-34, ISSN 0033-250X (pol.).
  5. Persea americana Miller (ang.). W: Global Information Hub on Integrated Medicine (Globinmed) [on-line]. [dostęp 2011-01-25].
  6. Janick J., Paull R. E. (red.): The encyclopedia of fruit & nuts. Cambridge: Cambridge University Press, 2006, s. 441. ISBN 978-0-85199-638-7.
  7. Litz R. E., Witjaksono, Raharjo S., Efendi D., Pliego-Alfaro F., Barcelo-Munoz A.: Persea americana Avocado. W: Litz R. E. (red.) Biotechnology of fruit and nut crops. Biotechnology in Agriculture Series. Biotechnology in Agriculture Series 29, 2004, s. 325-345. ISBN 0-85199-662-0.
  8. Jolanta Węglarska, Karol Węglarski: Użyteczne rośliny tropików. Szkice etnobotaniczne. Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe, 2008. ISBN 978-8361320173.
  9. Witaminy – szkodliwy niedobór, groźny nadmiar. W: Marek Chyliński, Jan Kwaśniewski: Dieta Optymalna – Dieta Idealna. WGP, 2004, s. 270. ISBN 83-87534-32-3. (pol.)
  10. Avocado (ang.). ASPCA. [dostęp 2012-09-20].
  11. Notes on poisoning: avocado (ang.). W: Canadian poisonous plants [on-line]. Government Canada. [dostęp 2012-09-20].
  12. Prof. dr hab. nauk. farm. Małgorzata Schlegel-Zawadzka: Smaczliwka czyli awokado. [dostęp 2013-01-10].
  13. Avocados Contain Potent Liver Protectants. [dostęp 2012-02-12].

Bibliografia[edytuj]

  1. Barlow, Connie und Paul Martin; The Ghosts of Evolution: nonsensical fruit, missing partners and other ecological anachronisms, 2002
  2. Hirokazu Kawagishi, Yuko Fukumoto, Mina Hatakeyama,... "Liver Injury Suppressing Compounds from Avocado (Persea americana)"//Journal of Agricultural and Food Chemistry, 2001, 49 (5), pp 2215–2221 – 11 cytowań referencyjnych (abstract zob.: http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/jf0015120 -dostęp 2012.02.12)