Somma (rzeka)
| |
| Kontynent | |
|---|---|
| Państwo | |
| Lokalizacja | |
| Długość | 245 km |
| Źródło | |
| Miejsce | Fonsommes |
| Współrzędne | |
| Ujście | |
| Recypient | Zatoka Sommijska↗ |
| Miejsce | |
| Współrzędne | |
Położenie na mapie Francji  | |
Somma (fr. Somme) – rzeka w Pikardii, w północnej Francji, o długości 245 km. Jej źródła znajdują się w pobliżu Fonsommes; uchodzi do kanału La Manche w Zatoce Sommijskiej, pomiędzy miastami Crotoy i Saint-Valery-sur-Somme. Leży w synklinie geologicznej, która tworzy również cieśninę Solent. Dzięki temu charakteryzuje się dość stałym i łagodnym nachyleniem, gdzie można wyróżnić kilka teras rzecznych[1].
Nazwa
[edytuj | edytuj kod]W starożytności rzeka Somma była znana jako Samara. Przypuszczalnie słowo to oznacza „rzekę letnią”, czyli „cichą rzekę”, wywodząc się od przymiotnika *sam-aro- („letni”), który z kolei pochodzi od celtyckiego rdzenia *samo- („lato”)[2][3].
Miasto Amiens kiedyś znane było również jako Samarobriva (po galijsku „most na Samarze”). Poświadczone jest na początku I wieku p.n.e. jako główne miasto Ambianów, starożytnego plemienia galijskiego zamieszkującego ten region[3]. Współczesny departament Somma został nazwany od tej rzeki.
Historia
[edytuj | edytuj kod]
Somma odegrała ważną rolę w kilku kampaniach wojskowych. W 1066 roku flota inwazyjna Wilhelma Zdobywcy zgromadziła się w Zatoce Sommijskiej, w Saint-Valery-sur-Somme. Rzeka była również obecna w 1346 roku podczas wycofania armii Edwarda III, króla Anglii, która przeprawiła się przez bród w rzece w czasie bitwy pod Blanchetaque podczas kampanii, której kulminacją była bitwa pod Crécy. Przeprawa przez rzekę odegrała również ważną rolę w kampanii, która doprowadziła do bitwy pod Azincourt w 1415 roku[4].
W 1636 roku armia hiszpańska dowodzona przez Tomasza Franciszka, księcia Carignano, przeprawiła się przez Sommę, pokonując armię francuską podczas wojny trzydziestoletniej[5].
Najsłynniejsza bitwa nad Sommą, która miała miejsce w czasie I wojny światowej, trwała od lipca do listopada 1916 roku i pochłonęła ponad milion ofiar. Szeregowy A. S. Bullock w swoich wojennych wspomnieniach wspominał, jak po raz pierwszy zobaczył to miejsce na początku kwietnia 1918 roku: dotarliśmy do małej miejscowości o nazwie Hangest-sur-Somme. Pociąg zatrzymał się i zjechaliśmy w dół. Przed nami był błotnisty, leniwy i nieco wąski strumień, który dał nazwę jednej z najstraszniejszych bitew w historii – nad Sommą[6]. Ciężkie walki, w których ostatecznie powstrzymano niemieckie oddziały w ofensywie wiosennej 1918 roku, rozegrały się również w dolinie Sommy, w miejscach takich jak Villers Bretonneux[7].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ J. Gargani, O. Stab, I. Cojan. Brulhet J. Modelling the long-term fluvial erosion of the river Somme during the last million years. „Terra Nova”. 18 (2), s. 118–129, 2006. DOI: 10.1111/j.1365-3121.2006.00671.x.
- ↑ Matasović 2009 ↓, s. 321.
- ↑ a b Falileyev 2010 ↓, s.v. Samara and Samarobriva Ambianorum.
- ↑ Battle of Agincourt, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2025-07-25] (ang.).
- ↑ Hanotaux 2018 ↓, s. 319–21, 327.
- ↑ Bullock 2009 ↓.
- ↑ Operation Michael: The German Offensive of March 21 1918. [w:] Australian War Memorial [on-line]. [dostęp 2012-11-26]. (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Arthur Stanley Bullock: Gloucestershire Between the Wars: a memoir. Stroud: The History Press, 2009. ISBN 978-0-7524-4793-3. (ang.).
- Alexander Falileyev: Dictionary of Continental Celtic Place-names: A Celtic Companion to the Barrington Atlas of the Greek and Roman World. CMCS, 2010. ISBN 978-0955718236. (ang.).
- Gabriel Hanotaux: Histoire du cardinal de Richelieu. T. Vol. 5. Forgotten Books, 2018. ISBN 978-0656586806. (fr.).
- Ranko Matasović: Etymological Dictionary of Proto-Celtic. Brill, 2009. ISBN 978-90-04-17336-1. (ang.).