Space Launch System

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Space Launch System
Ilustracja
Grafika rakiety SLS (2015)
Producent

Boeing, United Launch Alliance, Orbital ATK, Aerojet Rocketdyne

Koszt opracowania

od 7 do 35 mld USD

Koszt wystrzelenia

500 mln USD

Data pierwszego startu

marzec 2022 (planowany)

Statystyki
Zdolność wynoszenia

LEO: od 95 do 130 t

Wymiary
Długość

64,6 m

Średnica

8,4 m

Ilość stopni

2 + 2x SRB

Stopnie rakiety
Boostery
(Block 1, 1B)

2x pięciosegmentowe SRB

Stopień 1.
(Block 1, 1B, 2)

4x RS-25D/E

Stopień 2.
(Block 1)

1x RL10B-2

Stopień 2.
(Block 1B, 2)

4x RL10

Grafika rakiety SLS na wyrzutni
Ogólny schemat rakiety SLS (2011)
Wersje rakiety SLS (2012)
Wersje rakiety SLS (2015)

Space Launch System (SLS) – projektowana od 2011 roku przez National Aeronautics and Space Administration (NASA) ciężka rakieta nośna mająca zastąpić wahadłowce kosmiczne STS. Projekt ten jest realizowany zamiast rakiet Ares I i Ares V przewidzianych w odwołanym programie Constellation. Rakieta SLS ma powstać na bazie modułów programu STS. Będzie przeznaczona do wynoszenia na orbitę pojazdów załogowych, jak i bezzałogowych. Przewidziany jest z czasem jej rozwój do cięższych wersji. Podstawowym zadaniem nowej rakiety będzie realizacja programów dalekiej eksploracji kosmosu, m.in. umożliwienie powrotu na Księżyc i lotów załogowych na Marsa.

Ogólna koncepcja[edytuj | edytuj kod]

Według wstępnego projektu rakiety SLS, z programu Space Transportation System (STS) zostaną przejęte następujące najważniejsze jego części:

Przewidziano trzy warianty drugiego stopnia: pierwszy wariant to zmodyfikowany człon DCSS z rakiety Delta IV, wyposażony w silnik RL-10, drugi wariant to człon Exploration Upper Stage, który będzie korzystał z czterech silników RL-10, trzeci wariant to Earth Departure Stage co ma trzy J-2X silników. Dzięki podejściu polegającemu na wykorzystaniu już istniejących elementów, prace nad rakietą zajmą o wiele mniej czasu niż gdyby realizowano zarzucony projekt Ares V.

Projekt Space Launch System będzie z czasem rozwijany. Początkowy udźwig bez górnego członu będzie wynosił 95 ton na niską orbitę wokółziemską (LEO). Po dodaniu górnego członu Earth Departure Stage, udźwig zwiększy się do 130 ton.

Równocześnie NASA podjęła decyzję o modyfikacji wcześniej rozwijanego w ramach programu Constellation projektu kapsuły załogowej MPCV Orion.

Schemat SLS z września 2011 r.[edytuj | edytuj kod]

W lipcu 2011 roku NASA przedstawiła wstępną koncepcję rakiety nośnej oraz plan prac. Natomiast 14 września 2011 roku NASA przedstawiła oficjalny schemat rakiety SLS. Ustalono następującą architekturę rakiety[1]:

  • Pierwszy stopień rakiety napędzany pięcioma silnikami RS-25D (docelowo wersja RS-25E), paliwo i utleniacz – ciekły wodór i ciekły tlen. Pierwotnie wykorzystane zostaną silniki pochodzące z programu wahadłowców, następnie zastosowana zostanie ich uproszczona wersja rozwojowa.
  • Rakiety pomocnicze przynajmniej początkowo na paliwo stałe. Pojawiła się również informacja, że docelowo zostaną wprowadzone pomocnicze rakiety pochodzące z sektora komercyjnego.
  • Drugi (górny) stopień rakiety napędzany budowanym i testowanym silnikiem J-2X, paliwo i utleniacz – ciekły wodór i ciekły tlen.

Różnice pomiędzy wersjami[edytuj | edytuj kod]

Wersja Pierwszy start Udźwig na LEO (t) 1. stopień 2. stopień Boostery
SLS Block 1 2020 95 4 x RS-25E IPCS (1 x RL 10B) 2 x SRB
SLS Block 1B 2022 lub później 105 4 x RS-25E EUS (4 x RL 10C) 2 x SRB
SLS Block 2 2029 130 4 x RS-25E EUS (4 x RL 10C) 2 x SLS ewoluowały boostery
SLS Block 2 with EDS 203X około 150 4 x RS-25E EDS (2 albo 3 x J-2X) 2 x SLS ewoluowały boostery

Plan lotów[edytuj | edytuj kod]

Plan lotów rakiety SLS, który został opublikowany przy założeniu ograniczonego finansowania projektu, przewiduje, że pierwszy lot oznaczony symbolem Artemis I nastąpi w 2021 roku, wówczas kapsuła Orion bez załogi obleci Księżyc. Drugi lot Artemis II nastąpi najwcześniej w 2023 roku, będzie to już lot załogowy, również z kapsułą Orion, w celu wyniesienia na orbitę pierwszego modułu księżycowej stacji orbitalnej DSG (Deep Space Gateway). Następna wersja rakiety (Block II) wystartuje dopiero ok. 2029 roku. Będzie ona wyposażona w dwie rakiety pomocnicze oraz pełnowymiarowy górny stopień i będzie miała udźwig przynajmniej 130 ton na niską orbitę wokółziemską. Ostatnia wersja będzie mieć nowy drugi stopień, EDS.

Obecnie (2021) planowane starty SLS[2]:

Misja Konfiguracja Załoga Data Cel
Artemis 1 Block I 2022 Bezzałogowy lot statku Orion wokół Księżyca
Artemis 2 Block IB 4 os. 2023 Pierwszy załogowy lot kapsuły Orion. Wyniesienie pierwszego modułu księżycowej stacji orbitalnej DSG (Deep Space Gateway), ma to być moduł zasilania i napędu
Artemis 3 Block IB 4 os. 2024 Załogowy lot statku Orion w celu dostarczenia modułu mieszkalnego do DSG oraz wylądowania na Księżycu
Artemis 4 Block IB 4 os. 2025 Lot załogowy statku Orion w celu dostarczenia modułu logistycznego do DSG
Artemis 5 Block IB 4 os. 2026 Lot kapsuły Orion z kolejnym modułem (śluzą powietrzną) do DSG
Artemis 6 Block IB Cargo 2027 Bezzałogowy lot z modułem transportowym DST (Deep Space Transport) i zdalne przycumowanie go do DSG
Artemis 7 Block IB 4 os. 2027 Misja załogowa do kompleksu DSG/DST, dostarczenie ładunku, trwająca 191–221 dni załogowa misja testowa modułu DST (nadal przycumowanego do DSG)
Artemis 8 Block IB Cargo 2028 Bezzałogowy lot do DSG/DST, dostarczenie ładunku i paliwa

Mimo przedstawienia przez NASA powyższego planu, istnieją duże obawy, czy ze względu na ograniczenia budżetu NASA zostanie on zrealizowany. Wątpliwości rodzi również mała częstotliwość startów rakiety SLS, wynosząca około jednego startu rocznie, co spowoduje wysokie koszty stałe obsługi całego systemu[3].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Maciej Mickiewicz: NASA oficjalnie przedstawia nową rakietę nośną. kosmonauta.net, 14 września 2011. [dostęp 2011-10-14].
  2. Chris Gebhardt: NASA finally sets goals, missions for SLS – eyes multi-step plan to Mars (ang.). W: NASASpaceFlight [on-line]. 2017-04-06. [dostęp 2017-06-22].
  3. Krzysztof Kanawka: Wersja finalna rakiety SLS za 21 lat?. kosmonauta.net, 29 lipca 2011. [dostęp 2011-07-29].