Status non-belligerent

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Status non-belligerent (ang. "nie wojujący") – kategoria polityczna oznaczająca państwo, które nie bierze bezpośredniego udziału w wojnie, ale popiera jedną ze stron konfliktu politycznie bądź materialnie, np. dostarczając sprzęt wojenny.

Termin wprowadzony przez Benito Mussoliniego na początku II wojny światowej[1].

W roli takiego państwa występowały m.in. Stany Zjednoczone, opowiadając się w latach 1939-1941 po stronie aliantów, ZSRR 1939-41 po stronie III Rzeszy[2], Włochy w latach 1939-1940 i Hiszpania w latach 1939-1943 – po stronie III Rzeszy, Szwecja po stronie Finlandii w wojnie zimowej 1939-1940, Stany Zjednoczone po stronie Wielkiej Brytanii w wojnie o Falklandy w 1982 roku, czy Holandia popierająca Stany Zjednoczone w wojnie w Iraku w 2003 roku.

Status non-belligerent nie występuje jako osobna kategoria prawna. Państwo neutralne nie jest zobowiązane utrudniać eksport lub tranzyt broni, amunicji i sprzętu na koszt którejkolwiek z walczących stron, jednak wszelkie zarządzenia ograniczające lub wzbraniające powinny być równomiernie stosowane względem wszystkich stron konfliktu[3].

Wcześniej w podobnym znaczeniu używano terminów "życzliwa neutralność" i "czynna współpraca".

Sojusz Trzech Cesarzy w art. 2 "w wypadku, gdyby jedna z Wysokich Układających się Stron znalazła się w stanie wojny (fr. se trouverait en guerre) z czwartym Wielkim Mocarstwem, dwie pozostałe będą zachowywać w stosunku do niej życzliwą neutralność i dołożą starań celem zlokalizowania zatargu".

Dwuprzymierze zobowiązywało Cesarstwo Niemieckie i Austro-Węgry do wzajemnej pomocy wszystkimi siłami w razie napaści na któreś z nich przez Imperium Rosyjskie. Atak ze strony innego państwa obligował sprzymierzeńca do przynajmniej "życzliwej neutralności" (fr. neutralité bienveillante), do przystąpienia do wojny zaś gdy napastnik był wsparty przez Rosję w drodze "czynnej współpracy" (fr. coopération active) lub poczynienia zarządzeń wojskowych zagrażających napadniętemu. "Czynna współpraca" wyraźnie rozumiana była jako działanie inne niż bezpośredni udział w wojnie.[4]

Sojusz francusko-rosyjski (1892) obligował każdą ze stron do wojny w razie agresji na którąś z nich ze strony Niemiec. Casus foederis zachodził także przy agresji Włoch na Francję lub Austro-Węgier na Rosję, w obu przypadkach przy wsparciu Niemiec. "Wsparcie" (fr. soutenue) musiało by być czymś odmiennym od przystąpienia jako strona walcząca, inaczej warunek sformułowano by np. w razie napaści ze strony Rzeszy powziętej samodzielnie lub w sojuszu z innym państwem czy grupą państw.

Rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 3314 z 14 grudnia 1974 w art. 3 f) zalicza do agresji udostępnienie przez państwo swego terytorium innemu państwu w celu dokonania agresji przeciwko państwu trzeciemu, bez konieczności udziału w walce przez państwo udostępniające.

Przypisy

  1. Benito Mussolini. La "Non Belligeranza"
  2. Aleksander Bregman Najlepszy sojusznik Hitlera. Należy zwrócić uwagę na fragment Noty rządu ZSRR z 17 września 1939: rząd sowiecki, który zachowywał dotąd neutralność, nie może pozostać dłużej neutralnym w obliczu tych faktów. Ponieważ wobec wojny państwo trzecie ma do wyboru przystąpić do niej po jednej ze stron lub ogłosić swą neutralność, rezygnacja z neutralności jest tożsama z przystąpieniem do wojny, choć wagę tego oświadczenia ZSRR alianci zlekceważyli. Jerzy Łojek Agresja 17 września, 1990, s.115.
  3. V Konwencja haska dotycząca praw i obowiązków mocarstw i osób neutralnych w razie wojny lądowej
  4. O życzliwej neutralności mówiło też Trójprzymierze w art. 4 w razie podjęcia wojny zaczepnej przez którąś z jego stron.

Bibliografia[edytuj]

  • Przemysław Żurawski vel Grajewski, Bezpieczeństwo międzynarodowe. Wymiar militarny, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2012, ISBN 978-83-01-17204-6.