Summa contra gentiles

Summa Contra Gentiles

Autor	Św Tomasz z Akwinu
Tematyka	Teologia, filozofia
Typ utworu	Traktat filozoficzny
Data powstania	1264
Wydanie oryginalne
Język	Język łaciński

Summa contra gentiles (łac. Suma przeciwko poganom, zwana także Summą filozoficzną w odróżnieniu od Summy teologicznej) – jedno z głównych dzieł filozoficzno-teologicznych św. Tomasza z Akwinu, napisane około roku 1264.

Geneza

Jest to praca o charakterze filozoficznym. Dawniej uważano, że została napisana na prośbę św. Rajmunda z Penyafort OP dla misjonarzy dominikańskich na terenach muzułmańskich. Według historyków pogląd ten jest błędny, o czym świadczy znikomość tematyki muzułmańskiej w dziele i widoczna mała jej znajomość ze strony Autora. Dzieło dotyczy nie tylko muzułmanów czy pogan, lecz także herezji. Summa posiada więc charakter bardziej dogmatyczny, mądrościowy niż misyjny czy apologetyczny.

Treść

Księga I

Św. Tomasz porusza kwestie istnienia absolutu i dowodów na jego istnienie, tego czy są w ogóle możliwe. Św. Tomasz uznaje, że takowy dowód jest możliwy i odrzuciwszy dowód ontologiczny, przedstawia Arystotelesowski dowodu oparty na ruchu. Dochodzi do wniosku, że istnieje pierwszy poruszyciel nieruchomy, składający tylko z aktu. Prócz dowodu z ruchu Arystotelesa podaje jeszcze kilka innych pomniejszych.

Św. Tomasz z Akwinu pozostałe rozdziały pierwszej księgi poświęca na dowodzenie rozumowe bożych przymiotów. To że jest bytem niezłożonym, czystym aktem, że jest jeden, wieczny, całkowicie dobry...itd.

Księga II

Druga księga poświęcona jest stworzeniu i człowiekowi.

Najpierw Św. Tomasz dowodzi, że tylko Bóg może utworzyć wszelki byt. Potem rozważa problem wieczności świata. Po zapoznaniu się z dowodami za stanowiskiem uznającym wieczność świata i poglądu o początku świata stwierdza, że nie ma możności rozważania tej sprawy i wydania pewnego wyroku, lecz stwierdza jednoczenie, że choć nie ma ścisłych dowodów na początek stworzeniami, to teoria o stworzeniu świata z nicości jest bardziej prawdopodobna.

Później św. Tomasz z Akwinu rozważa problem duszy i ciała. Argumentuje za poglądem, wedle którego ciało jest materią człowieka, zaś dusza formą, obalając jednocześnie argumenty przeciw temu stwierdzeniu. Polemizuje też między innymi z Averroesem i Avicenną na temat duszy i jej właściwości (np. odrzucając twierdzenie Averroesa, że wszyscy mają jeden umysł bierny).

Księga III

Św. Tomasz w tej księdze pisze o szczęściu celu człowieka. Po obalenia fałszywych, wedle opinii Świętego, przekonań (np. że celem człowieka jest sława lub bogactwo), dowodzi, że prawdziwym celem człowieka jest oglądanie istotny Boga, zaś ten jest osiągalny dopiero po śmierci. Rozprawia też o opatrzności Bożej, naturze cudów i różnicy między prawdziwym cudem a sztuczką diabła.

Pozostała część księgi jest poświęcona sprawom etycznym; kulcie Boga i bałwochwalstwu, małżeństwie i wstrzemięźliwości, dobrowolnym ubóstwie oraz działaniu łaski w człowieku.

Księga IV

W ostatniej księdze Św. Tomasz z Akwinu walczy z błędami wiary. Ta część jest bardziej skupiona na teologii niż filozofii jako takiej. Piszę między innymi o takich prawdach wiary jak:

• Trójca święta
• Wcielenie słowa Bożego
• Sakramenty
• Zmartwychwstanie ciał
• Sąd ostateczny

Wydanie krytyczne

Niektóre wydania krytyczne:

• Liber de veritate catholicae Fidei contra errores infidelium seu Summa contra Gentiles, t. 1-3, ed. P. Marc, C. Pera, P. Caramello, Taurini 1961–1967.

Polskie wydania sumy

• Summa filozoficzna (Contra Gentiles), Kraków 1930, 1933, 1935.
• Summa contra gentiles. Prawda wiary chrześcijańskiej w dyskusji z poganami, innowiercami i błądzącymi; przeł. Zofia Włodek, Włodzimierz Zega, Wydawnictwo W drodze:
  • Tom I (Księga I i II) – Poznań 2003, s. 608, ISBN 83-7033-456-3.
  • Tom II (Księga III) – Poznań 2007, s. 478, ISBN 978-83-7033-596-0.
  • Tom III (Księga IV) – Poznań 2011, s. 396, ISBN 978-83-7033-774-2.

Bibliografia

• Chenu M.-D. OP: Wstęp do filozofii św. Tomasza z Akwinu. Rosnerowa H., Seńko Wł. (przekład i oprac.). Warszawa: ATK, 1974, s. 406.
• E. Emery, J.-P. Torrell (oprac.): Katalog dzieł św. Tomasza. W: Torrell Jean-Pierre OP: Tomasz z Akwinu - człowiek i dzieło. A. Kuryś (przekład), J. Salij OP (wstęp). Kęty – Warszawa: Wyd. Marek Derewiecki – Instytut Tomistyczny, 2008, s. 386-449. ISBN 978-83-89637-89-5.
• Torrell Jean-Pierre OP: Tomasz z Akwinu - człowiek i dzieło. A. Kuryś (przekład), J. Salij OP (wstęp). Kęty – Warszawa: Wyd. Marek Derewiecki – Instytut Tomistyczny, 2008, s. 509. ISBN 978-83-89637-89-5.
• James A. Weisheipl OP: Tomasz z Akwinu: życie, myśl i dzieło. Czesław Wesołowski (przekł.). Poznań: "W drodze", 1985, s. 520. ISBN 83-85008-10-1.

Linki zewnętrzne

• Tekst łaciński Summy contra gentiles
• Polskie wydanie dzieła w bibliotece Polona