Bóg

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „Bogowie”. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
tetragram JHWH nad obrazem Jezusa
Jeden ze słowiańskich bogów. Światowid ze Zbrucza. Kopia obok Wawelu. Kraków
Kaligrafia słowa Allah

Bóg lub bóstwo – istota nadprzyrodzona, której istnienie uznaje większość religii. Bóg jest przedmiotem zainteresowania teologii i filozofii, gdzie jest uważany za zagadnienie metafizyczno-egzystencjalne. Ze względu na duże zróżnicowanie rozumienia tego pojęcia, trudno jest o jego jednoznaczną definicję (co dodatkowo utrudniają założenia teologiczne związane z tym zagadnieniem, pochodzące z poszczególnych religii). Jako najbardziej różniące się od siebie, należy wyodrębnić definicje używane przez religie politeistyczne i monoteistyczne, deizm i panteizm[2].

Najbardziej powszechnie pod pojęciem bóg rozumie się określenie istot będących przedmiotem kultu religijnego. Czasem bogami określa się tylko niektóre (najważniejsze) z tych istot, dla innych rezerwując inne określenia (np. półbóg, heros, demon, duch, święty, anioł). W niektórych religiach istotom nadprzyrodzonym przypisywane są cechy płci żeńskiej, istotę taką określa się słowem bogini.

Ogólnie rzecz biorąc, istnieje rozróżnienie na Boga (pisanego wielką literą), który jest tylko jeden, oraz na bogów (pisanych małą literą), których może być wiele (bóstwa, bożki, bożyszcza)[3].

Etymologia[edytuj]

Słowo „bóg” jest związane z irańskim terminem baga i słowiańskim bog powiązanym z dobrem, bogactwem, jak i jego nadprzyrodzonym dawcą[4]. Badania językoznawców stwierdziły istnienie w naszym języku szeregu zapożyczeń scytyjsko-irańskich z dziedziny terminologii wierzeń religijnych, jak właśnie słowo „bóg” – dawca bogactwa, szczęśliwego losu. Natomiast nazwa czołowego bóstwa słowiańskiego, Swaroga, wydaje się właśnie irańskim zapożyczeniem, swar bowiem w sanskrycie oznacza blask, niebo, światłość niebieską i słońce, choć trudno nie dostrzec w nazwie tego bóstwa rodzimego rdzenia war, oznaczającego gorąco, żar[5].

Ateizm i agnostycyzm[edytuj]

Istnieniu boga zaprzecza ateizm[6]. Poglądy agnostyczne głoszą niemożliwość dowiedzenia się, czy Bóg lub bogowie istnieją, czy też nie[7].

Filozofia i nauka[edytuj]

Arystoteles, badając świat przyrody, doszedł do wniosku, że musi istnieć pierwsza przyczyna (nieruchomy poruszyciel), która posiada cechy boskie: niezmienność, niezłożoność, niematerialność, duchowość, rozumność, celowość, jedyność, konieczność, doskonałość. W ten sposób doszedł do monoteizmu: skoro istnieje świat, to istnieje też bóg[8]. Do zbliżonych wniosków doszedł też Platon, uważany często za największego filozofa w dziejach. Z poznania świata wywiódł on pojęcie Demiurga, czyli rozumnego i dobrego stwórcy[9].

Nowożytna nauka przyjmuje odgórnie naturalizm metodologiczny, nie zajmując się istnieniem boga (nie potwierdzając go ani mu nie zaprzeczając)[10].

Przypisy[edytuj]

  1. Wiesław Krajka, Adam Konopacki: Blake William (pol.). W: Encyklopedia PWN [on-line]. PWN, 2014. [dostęp 2016-06-11].
  2. Hasło:Bóg. W: Encyklopedia PWN [on-line]. encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2012-07-25].
  3. Mały słownik języka polskiego, red. S. Skorupka, H. Auderska, Z. Łempicka, Warszawa 1969, s. 55.
  4. Ludy słowiańskie w starożytności. W: Aleksander Gieysztor: Mitologa Słowian. Warszawa: WAiF, 1982, s. 35. ISBN 832210152X.
  5. Zarys dziejów religii Praca zbiorowa, Iskry, Warszawa 1986, s. 449, ISBN 83-207-0849-4.
  6. Hasło:Ateizm. W: Słownik Języka Polskiego PWN [on-line]. sjp.pwn.pl. [dostęp 2012-07-25].
  7. Agnostycyzm. W: Jan Hartman: Słownik filozofii. Kraków: Wydawnictwo Zielona Sowa, 2004, s. 12. ISBN 83-7389-587-9.
  8. W. Tatarkiewicz, Historia filozofii, t. I, Warszawa 1968, s. 122-124.
  9. Ibidem, s. 100-102.
  10. Ł. Kwiatek, Bóg luk – Bóg Dawkinsa i Hawkinga, [1], dostęp: 9 IV 2014.

Linki zewnętrzne[edytuj]