Szelężnik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Szelężnik
Ilustracja
Morfologia (szelężnik większy)
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo rośliny zielone
Nadgromada rośliny telomowe
Gromada rośliny naczyniowe
Podgromada rośliny nasienne
Nadklasa okrytonasienne
Klasa Magnoliopsida
Nadrząd astropodobne
Rząd jasnotowce
Rodzina zarazowate
Rodzaj szelężnik
Nazwa systematyczna
Rhinanthus L.
Sp. Pl. 603. 1753
Typ nomenklatoryczny

Rhinanthus crista-galli L.[3]

Synonimy
  • Alectorolophus Zinn
  • Fistularia O. Kuntze
  • Mimulus Adanson[3]

Szelężnik (Rhinanthus L.) – rodzaj roślin zielnych z rodziny zarazowatych (Orobanchaceae). Obejmuje ok. 45 gatunków[4][5]. Występują one w strefie klimatu umiarkowanego na półkuli północnej z centrum zróżnicowania w Europie, gdzie rośnie ich 25 gatunków (z czego 5 w Polsce[6]). Pozostałe występują w Azji i we wschodniej części Ameryki Północnej[5]. Rośliny te rosną na łąkach i w murawach i są półpasożytami traw[4][5]. Ograniczając rozwój traw pozwalają utrzymać różnorodność składu runi łąkowej i dlatego są cenionymi gatunkami w ogrodach łąkowych (na łąkach kwiatowych)[5]. Taksonomia rodzaju i oznaczanie gatunków jest trudne ze względu na polimorfizm tych roślin (występowanie licznych ekotypów[4]) – często inaczej wyglądających w różnych porach roku i na różnych siedliskach (np. w górach i na niżu)[5].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Rośliny jednoroczne o pędach osiągających do 0,5 m wysokości, z łodygami cienkimi i sztywnymi[5].
Liście
Naprzeciwległe, ząbkowane[5].
Kwiaty
Żółte, grzbieciste, dwuwargowe. Kielich tworzą cztery zrastające się działki. Płatków korony jest pięć i wszystkie one są zrośnięte tworząc w dolnej części korony rurkę. Górne dwa płatki zrastają się w wysklepioną wargę górną. Pręciki są cztery, w dwóch parach, z nitkami owłosionymi. Zalążnia jest górna, dwukomorowa, z licznymi zalążkami. Szyjka słupka pojedyncza na końcu ze znamieniem rozwidlonym, spłaszczonym lub zgrubiałym[5].
Owoce
Torebki z kilkoma oskrzydlonymi nasionami, zamknięte w powiększającym się w czasie owocowania kielichu[5].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj tradycyjnie zaliczany był do rodziny trędownikowatych Scrophulariaceae[5]. We systemach klasyfikacyjnych XXI wieku włączany wraz z plemieniem Rhinantheae do rodziny zarazowatych Orobanchaceae[4][2].

Gatunki flory Polski[6]
Wykaz gatunków

Wybrane taksony o nazwach zweryfikowanych według The Plant List[7]:

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. a b Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2019-03-05] (ang.).
  3. a b Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-25].
  4. a b c d David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 791. ISBN 978-1-107-11502-6.
  5. a b c d e f g h i j Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 277. ISBN 0-333-74890-5.
  6. a b Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  7. Rhinanthus. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2019-03-05].