Szkarłatkowate

Szkarłatkowate
	; Phytolacca americana
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	goździkopodobne
Rząd	goździkowce
Rodzina	szkarłatkowate
	Nazwa systematyczna
	Phytolaccaceae R. Br. in Tuckey; Narr. Exped. Zaire: 454. 5 Mar 1818
	Multimedia w Wikimedia Commons

Szkarłatkowate, alkiermesowate (Phytolaccaceae) – rodzina roślin należąca do rzędu goździkowców (Caryophyllales). Należą do niej w ujęciu systemu APG IV z 2016 roku 4 rodzaje z 32 gatunkami^[2]. Wcześniej do rodziny zaliczano 12^[3] do 17^[4] rodzajów. Rośliny te zamieszkują głównie kraje tropikalne i subtropikalne. Najbardziej zróżnicowane są w Ameryce Środkowej i południowej Afryce^[4]. Należą tu zarówno mezofity, jak i kserofity^[5].

Rośliną jadalną jest szkarłatka jagodowa Phytolacca acinosa. Szkarłatka amerykańska Phytolacca americana wykorzystywana jest jako lecznicza. Z jagód różnych gatunków szkarłatek uzyskuje się czerwone barwniki wykorzystywane w przemyśle spożywczym. Niektóre gatunki szkarłatek, Agdestis clematidea i Ercilla spicata bywają uprawiane jako ozdobne^[6].

Morfologia

Pokrój: Rośliny zielne, krzewy, pnącza i rzadko drzewa^[5]. U roślin zielnych łodyga często jest zgrubiała w części podziemnej^[6].
Liście: Skrętoległe, zwykle bez przylistków, pojedyncze, całobrzegie^[5]^[6].
Kwiaty: Obupłciowe (rzadko jednopłciowe, a rośliny dwupienne^[5]), zebrane w grona, kłosy^[5]^[2]^[6] lub wierzchotki^[2]^[6]. Kwiaty promieniste lub słabo grzbieciste (u Anisomeria)^[5]^[6], bez płatków, okwiat tworzą działki w liczbie 4 lub 5. Pręcików jest od 5 do 30^[5]^[2] ich nitki są cienkie, wolne lub zrośnięte u nasady^[5]. Słupkowie apokarpiczne tworzy od 3 do 17 wolnych słupków (czasem nieco zrośniętych^[5]), każdy powstający z jednego owocolistka^[2]. Słupki są górne, tylko u Agdestis wpół dolne^[5], zwieńczone są krótką szyjką i znamieniem^[6].
Owoce: Jednonasienne jagody wyrastające w okółkach u Phytolaccoideae i niełupka z trwałymi działkami pełniącymi funkcję aparatu lotnego u Agdestidoideae^[6]. Nasiona mniej lub bardziej nerkowate^[5].

Systematyka

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)

Rodzina siostrzana dla Sarcobataceae. W systemie APG IV z 2016 wyodrębniono z niej 9 rodzajów (m.in. Petiveria, Rivina i Trichostigma) w odrębną rodzinę Petiveriaceae^[7]. W dawniejszych systemach zaliczano tu więcej rodzajów, co, jak się okazało, czyniło tę rodzinę taksonem polifiletycznym. Wyodrębniono z niej: Barbeuia w Barbeuiaceae, Gisekia w Gisekiaceae, Lophiocarpus w Lophiocarpaceae, Microtea w Microteaceae, Phaulothamnus w Achatocarpaceae i Stegnosperma w Stegnospermataceae^[6].

caryophylloids

Rhabdodendraceae

Simmondsiaceae – simondsjowate

	Asteropeiaceae

	Physenaceae

Macarthuriaceae

Microteaceae

Caryophyllaceae – goździkowate

	Achatocarpaceae

	Amaranthaceae – szarłatowate

Stegnospermataceae

Limeaceae – libawowate

Aizoaceae – pryszczyrnicowate

	Phytolaccaceae – szkarłatkowate

	Sarcobataceae

	Nyctaginaceae – nocnicowate

	Petiveriaceae

Molluginaceae – ugłastowate

Montiaceae – zdrojkowate

Halophytaceae

	Basellaceae – wyćwiklinkowate

	Didiereaceae

Talinaceae – porwinkowate

Anacampserotaceae

	Portulacaceae – portulakowate

	Cactaceae – kaktusowate

Pozycja w systemie Reveala (1994-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch., podklasa goździkowe Takht, nadrząd Caryophyllanae Takht., rząd goździkowce (Caryophyllales Perleb), podrząd Phytolaccineae Engl., rodzina szkarłatkowate Phytolaccaceae (R. Br. in Tuckey)^[3].

Podział rodziny i wykaz rodzajów^[2]

podrodzina Agdestidoideae Nowicke

Agdestis Moc. & Sessé ex DC.

podrodzina Phytolaccoideae Arnott

Anisomeria D.Don
Ercilla A.Juss.
Phytolacca L. – szkarłatka

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-04] (ang.).
↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-04] (ang.).
↑ ^a ^b Crescent Bloom: Phytolaccaceae. The Compleat Botanica. [dostęp 2009-09-18]. (ang.).
↑ ^a ^b Dequan Lu & Kai Larsen: Phytolaccaceae R. Brown. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2017-12-12].
↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j ^k Armen Takhtajan: Flowering Plants. 978-1-4020-9608-2: Springer, 2009, s. 131.
↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ Maarten J. M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World: An Illustrated Encyclopedia of Vascular Plants. Richmond, Chicago: Kew Publishing, The University of Chicago Press, 2017, s. 458-459. ISBN 978-1-84246-634-6.
↑ The Angiosperm Phylogeny Group. An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV. „Botanical Journal of the Linnean Society”. 181, 1, s. 1–20, 2016. DOI: 10.1111/boj.12385.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-04] (ang.).

[apweb-2] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-04] (ang.).

[compleat-3] Crescent Bloom: Phytolaccaceae. The Compleat Botanica. [dostęp 2009-09-18]. (ang.).

[china-4] Dequan Lu & Kai Larsen: Phytolaccaceae R. Brown. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2017-12-12].

[armen-5] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j ^k Armen Takhtajan: Flowering Plants. 978-1-4020-9608-2: Springer, 2009, s. 131.

[maarten-6] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ Maarten J. M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World: An Illustrated Encyclopedia of Vascular Plants. Richmond, Chicago: Kew Publishing, The University of Chicago Press, 2017, s. 458-459. ISBN 978-1-84246-634-6.

[apgIV-7] The Angiosperm Phylogeny Group. An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV. „Botanical Journal of the Linnean Society”. 181, 1, s. 1–20, 2016. DOI: 10.1111/boj.12385.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]