Pryszczyrnicowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pryszczyrnicowate
Ilustracja
Bijlia tubwelliae
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Rząd goździkowce
Rodzina pryszczyrnicowate
Nazwa systematyczna
Aizoaceae F. Rudolphi
Syst. Orb. Veg.: 53. 1830
Fenestraria rhopalophylla
Frithia pulchra
Lapidaria sp.
Oophytum nanum
Titanopsis calcarea
Trichodiadema densum

Pryszczyrnicowate, przypołudnikowate[2] (Aizoaceae F. Rudolphi) – rodzina roślin okrytonasiennych należąca do rzędu goździkowców. Obejmuje ok. 124 rodzajów z około 1180 do 1900 gatunkami. Występują one na wszystkich kontynentach w strefie tropikalnej i subtropikalnej, ale największe zróżnicowanie osiągają w południowej Afryce i Australii[1][3]. Rośliny te rosną w miejscach suchych i silnie nasłonecznionych[3], często zasolonych – na pustyniach i wybrzeżach morskich[2]. Zwykle są to rośliny zielne, pokładające się, o liściach naprzeciwległych i mięsistych, magazynujących wodę[1]. Wiele gatunków uprawianych jest jako rośliny ozdobne[2], przypołudnik kryształkowy[3] i trętwian czterorożny spożywane są jako warzywa liściowe[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Przeważnie sukulenty liściowe. Głównie rośliny zielne (jednoroczne i byliny), rzadko krzewy[3].
Liście
Naprzeciwległe[1], mięsiste, służące do magazynowania wody. Dla ograniczenia strat wody z powodu transpiracji okryte są grubą skórką lub gęstymi włoskami. U niektórych rodzajów liście są zredukowane, czasem do jednej pary. Formy o silnie zgrubiałych i tępo zakończonych liściach określane bywają „żyjącymi kamieniami”, bowiem do kamieni są podobne. Podobieństwo jest największe w przypadku roślin o liściach maczugowatych, których tylko niewielka, szczytowa część wystaje nad poziom gruntu i jest ona spłaszczona. W tej części wykształca się tzw. okno – pod skórką nie ma tkanki asymilacyjnej (ta układa się wzdłuż ścianek bocznych słupowatego liścia) lecz przepuszczająca do wnętrza liścia tkanka magazynująca wodę[3].
Kwiaty
Zebrane w wieloramienne lub dwuramienne wierzchotki lub pojedyncze. Zwykle obupłciowe, promieniste i efektowne – duże i barwne[3]. Okwiat zróżnicowany na kielich i koronę. Kielich składa się z 5 działek, zwykle zielonych, mięsistych i zrośniętych[2]. Koronę tworzą liczne, wąskie i lśniące płatki[3]. Pręciki w różnej liczbie, u form starszych w 1 lub 2 okółkach i odpowiednio w liczbie 4–5 lub 8–10[3]. U większości gatunków pręciki są liczne, w kilku okółkach i czasem zebrane w wiązki[3]. Zalążnia jest pojedyncza, górna lub dolna (wówczas kwiaty z hypancjum[1]), tworzona w różnych rodzajach przez różną liczbę owocolistków[2].
Owoce
Zwykle suche, drewniejące, podzielone na dwie lub więcej komór[3] torebki, rzadziej jagody[2]. Owoce suche często z listewkami pęczniejącymi pod wpływem wilgoci (→ higrochazja), dzięki czemu nasiona uwalniane są w krótkotrwałych, sprzyjających okresach[3].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)

Rodzina siostrzana dla grupy rodzin szkarłatkowatych, nocnicowatych, Petiveriaceae i Sarcobataceae. Wraz z szeregiem innych rodzin tworzy klad określany mianem rzędu goździkowców w obrębie dwuliściennych właściwych[1]:

caryophylloids

Rhabdodendraceae




Simmondsiaceaesimondsjowate





Asteropeiaceae



Physenaceae





Macarthuriaceae




Microteaceae





Caryophyllaceaegoździkowate




Achatocarpaceae



Amaranthaceaeszarłatowate






Stegnospermataceae




Limeaceaelibawowate





Lophiocarpaceae




Kewaceae




Barbeuiaceae




Gisekiaceae




Aizoaceaepryszczyrnicowate





Phytolaccaceaeszkarłatkowate



Sarcobataceae





Nyctaginaceaenocnicowate



Petiveriaceae











Molluginaceaeugłastowate




Montiaceaezdrojkowate





Halophytaceae




Basellaceaewyćwiklinkowate



Didiereaceae






Talinaceaeporwinkowate




Anacampserotaceae




Portulacaceaeportulakowate



Cactaceaekaktusowate

















Podział rodziny

W obrębie rodziny wyróżnia się ok. 124 rodzaje grupowane w pięciu podrodzinach[1][5]:

pryszczyrnicowate

Sesuvioideae




Aizooideae




Acrosanthoideae




Mesembryanthemoideae



Ruschioideae






podrodzina Sesuvioideae Lindley[6]

podrodzina Aizooideae Arnott[7]

podrodzina Acrosanthoideae Klak[7]

podrodzina Mesembryanthemoideae Ihlenfeldt, Schwantes & Straka

podrodzina Ruschioideae Schwantes[8]

Pozycja systematyczna rodziny w systemie Reveala (1994-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa goździkowe (Caryophyllidae Takht.), nadrząd Caryophyllanae Takht., rząd goździkowce (Caryophyllales Perleb), rodzina przypołudnikowate (Aizoaceae F. Rudolphi)[9].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g Stevens P.F.: Caryophyllales (ang.). Angiosperm Phylogeny Website, 2001–. [dostęp 2017-12-18].
  2. a b c d e f Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.): Słownik botaniczny. Wyd. wydanie II, zmienione i uzupełnione. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 712-713. ISBN 83-214-1305-6.
  3. a b c d e f g h i j k Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe 1. Warszawa: Muza SA, 1998, s. 429-433. ISBN 83-7079-778-4.
  4. Heywood V. H., Brummitt R. K., Culham A., Seberg O.: Flowering plant families of the world. Ontario: Firely Books, 2007, s. 27-28. ISBN 1-55407-206-9.
  5. List of genera in family AIZOACEAE (ang.). Vascular Plant Families and Genera, Royal Botanic Garden, Kew. [dostęp 2017-12-18].
  6. Katharina Bohley, Olga Joos, Heidrun Hartmann, Rowan Sage, Sigrid Liede-Schumann, Gudrun Kadereit. Phylogeny of Sesuvioideae (Aizoaceae) – Biogeography, leaf anatomy and the evolution of C4 photosynthesis. „Perspectives in Plant Ecology, Evolution and Systematics”. 17, 2, s. 116-130, 2015. DOI: 10.1016/j.ppees.2014.12.003. 
  7. a b C. Klak, P. Hanáček, PV. Bruyns. Out of southern Africa: Origin, biogeography and age of the Aizooideae (Aizoaceae).. „Mol Phylogenet Evol”. 109, s. 203-216, Apr 2017. DOI: 10.1016/j.ympev.2016.12.016. PMID: 27998816. 
  8. List of genera in family AIZOACEAE (ang.). Vascular Plant Families and Genera, Royal Botanic Garden, Kew. [dostęp 2017-12-18].
  9. Crescent Bloom: Caryophyllaceae (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-09-17].