Teorie rozwoju społecznego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Teorie rozwoju społecznego - teorie społeczne mające za zadania wyjaśnić przyczyny i mechanizmy rozwoju społecznego.

Dyfuzjonizm[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Dyfuzjonizm.

Dla teorii dyfuzjonistycznych głównym procesem powodującym rozwój kultury jest dyfuzja kulturowa, czyli proces przenikania wzorców kulturowych pomiędzy społeczeństwami. Komunikacja międzykulturowa, konflikty, migracje ludności, czy mieszanie się kultur na obszarach peryferyjnych powodują stopniową zmianę kulturową.

Ewolucjonizm[edytuj | edytuj kod]

Teoria postępu[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Teoria postępu.

Teoria postępu jest wytworem oświeceniowej filozofii społecznej. Cechuje ją wiara w postęp społeczny, a więc stopniowy rozwój ludzkości w pewnym pozytywnym kierunku. Można wyróżnić poszczególne etapy postępu, i zgodnie z nimi oceniać poszczególne społeczeństwa. Teoria postępu była istotnym elementem wczesnej myśli socjologicznej, szczególnie ewolucjonizmu i teorii modernizacji. W drugiej połowie XX wieku nastąpiło odejście od idei postępu[1].

Klasyczny ewolucjonizm[edytuj | edytuj kod]

Neoewolucjonizm[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Neoewolucjonizm.

Teoria modernizacji[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Teoria modernizacji.

Teoria modernizacji stara się opisać sposób w jaki społeczeństwa dochodzą do stadium społeczeństwa nowoczesnego. Celem teorii modernizacji było wskazanie działań, które powinny podjąć społeczeństwa zacofane (np. kraje Trzeciego Świata, aby stać się nowoczesne. Teoria modernizacji została poddana krytyce ze strony teorii dependencji zgodnie z którą nowoczesne i bogate społeczeństwa utrzymują w zacofaniu kraje biedniejsze. Kraje te nie mogą więc w prosty sposób się unowocześnić, bez zerwania związków z krajami bogatymi. Teoria modernizacji jest również krytykowana ze strony teorii systemów światów, zgodnie z którą współczesny świat stanowi jeden kapitalistyczny system-świat, w którym centrum trwale uzależnia i wykorzystuje peryferie[2].

Teorie rozwoju cyklicznego[edytuj | edytuj kod]

Teorie cyklicznej zmiany społecznej wskazują, że rozwój społeczny nie ma charakteru otwartego, lecz cykliczny, a społeczeństwa przechodzą przez powtarzające się, podobne stadia rozwojowe. Do tego typu teorii należy np. teoria Pitirima Sorokina, a także niektóre teorie cywilizacji, np. Arnolda Toynbeego[3].

Marksistowska teoria rozwoju[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Marksizm.

Teoria marksistowska ma charakter materialistyczny, wskazując, że wszelka zmiana społeczna ma swoje źródło w przemianach stosunków produkcji. Klasy społeczne mające różne pozycje w procesie produkcji toczą ze sobą walkę klasową, będącą głównym motorem rozwoju społecznego. Jakościowa zmiana społeczna nie zachodzi poprzez ewolucję, lecz ma charakter rewolucyjny. Marksizm podziela wiele poglądów klasycznego ewolucjonizmu, np. wiarę w obiektywne prawa historii, czy w uniwersalne stadia ewolucji społeczeństw[4].

Przypisy

  1. Sztompka, s. 38-52
  2. Sztompka, s. 130-141
  3. Sztompka, s. 142-153
  4. Sztompka, s. 154-173

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]