Treść nauczania

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Treść nauczania, treść kształcenia[1] – całokształt podstawowych umiejętności, wiadomości z dziedziny nauki, techniki, kultury, sztuki oraz praktyki społecznej, przewidziany do opanowania przez uczniów podczas ich pobytu w szkole. Treść ta, będąc głównym czynnikiem dydaktycznego i wychowawczego oddziaływania na dzieci, młodzież i dorosłych, powinna odzwierciedlać aktualne, jak i przyszłe, przewidywane potrzeby społecznego, zawodowego i kulturalnego życia kraju, a także potrzeby poszczególnych osób[2].

Teorie doboru treści[edytuj | edytuj kod]

Do podstawowych teorii doboru treści kształcenia ogólnego zalicza się[3]:

  1. Encyklopedyzm dydaktyczny (dawniej – materializm dydaktyczny)
  2. Formalizm dydaktyczny
  3. Utylitaryzm dydaktyczny
  4. Teoria problemowo-kompleksowa
  5. Strukturalizm
  6. Egzemplaryzm
  7. Materializm funkcjonalny
Encyklopedyzm dydaktyczny

Teoria według której zasadniczym celem nauczania powinno być przekazywanie uczniom jak największego zasobu wiadomości z możliwie różnych dziedzin nauki. W taki sposób powstaje wiele programów nauczania, są one przeważnie niedostatecznie ze sobą skorelowane, obejmują materiał bardzo obszerny i wykazują przeładowanie wiadomościami. Realizacja takich programów zmusza nauczyciela do tego aby w sposób powierzchowny i w pośpiech przekazywał uczniom wiedzę. Uczniowie natomiast są jedynie biernymi odbiorcami przekazywanych im lawinowo informacji, które przyswajają fragmentarycznie, powierzchownie i przede wszystkim pamięciowo[4]. Twórcą nazwy tej teorii był jej zdecydowany przeciwnik, herbartysta Friedrich Wilhelm Dörpfeld[5], który w 1879 roku wydał książkę Materializm dydaktyczny[2].

Formalizm dydaktyczny

Zgodnie z tą teorią zadaniem ogólnego kształcenia jest wszechstronne kształcenie umysłu, rozwijanie zdolności poznawczych przy zaniedbywaniu rzeczowej strony wykształcenia[6]. Treść jest tylko środkiem służącym do rozwijania zdolności i zainteresowań poznawczych, a celem pogłębianie i rozszerzanie i tych zdolności[3].

Utylitaryzm dydaktyczny

Według tego poglądu proces kształcenia powinien być oparty na takich treściach, które zapewnią praktyczne przygotowanie do życia, a nacisk w prowadzeniu zajęć ukierunkowany na rozwój umiejętności i sprawności. W teorii tej praktyka posiada przewagę nad systematyczną wiedzą i nie jest ukazywana w związku z teorią. Pogląd ten jest krytykowany przez inne teorie kształcenia[7]. Twórcą tej teorii jest John Dewey, według którego kryterium doboru treści jest rekonstrukcja społecznych doświadczeń ludzkości[5].

Teoria problemowo-kompleksowa

Twórcą tej teorii jest Bogdan Suchodolski. Zgodnie z nią istniejący układ materiału nauczania informacyjno–systematyczny powinien być zastąpiony przez problemowo–kompleksowy, w którym rozwiązanie problemów przez uczniów wymaga posługiwania się wszechstronną wiedzą. Postulatem teorii jest integrowanie wiedzy z różnych dziedzin nauki, tak aby uczyć przedmiotów kompleksowo a nie odrębnie, a treści kształcenia winny być związane z aktualnymi problemami współczesnego świata[3].

Strukturalizm

Zgodnie z tą teorią, której twórcą jest Kazimierz Sośnicki, wiedza w programach nauczania winna zostać uporządkowana poprzez racjonalny, strukturalny dobór i układ treści kształcenia. Tworzone programy powinny uwzględniać zasady nowoczesności, życiowości, kultury logicznej oraz łączenia teorii z praktyką[5].

Egzemplaryzm

Pogląd, według którego systematyczne nauczanie powinno zostać zastąpione kształceniem opartym na właściwie dobranych przykładach[8]. Przykład pełni najistotniejszą rolę w nauce i wychowaniu. Za prekursora uważany jest Piotr Abelard. W egzemplaryzmie wyróżnia się:

  • nauczanie paradygmatyczne – materiał nauczania ułożony jest w sposób wzorcowy, ogniskowy a nie systematyczny
  • egzemplaryczny układ treści – wiedza przekazywana jest przy pomocy egzemplarzy tematycznych, które są reprezentatywne dla danego tematu[5]
Materializm funkcjonalny

Teoria kształcenia, która oparta jest na idei harmonijnego połączenia treści i funkcji wiedzy w procesie nauczania. Materializm funkcjonalny stoi w opozycji do jednostronnych teorii kształcenia, w których faworyzowane są treści, funkcje lub działanie praktyczne. Zgodnie z tą teorią gromadzenie wiedzy jest tylko jedną z możliwych stron procesu kształcenia[9]. Twórcą teorii jest Wincenty Okoń, który twierdzi, że wiedza zdobywana przez ucznia powinna ułatwić mu poznanie rzeczywistości i gromadzenie informacji o niej, a treści kształcenia dobrane tak, aby wspomagały rozwój zdolności poznawczych[5].

Krytyka treści kształcenia[edytuj | edytuj kod]

Według Kazimierza Denka podstawowymi błędami popełnianymi przy doborze treści kształcenia są[5]:

  • encyklopedyzm – faktograficzna wielowiedza, werbalizm
  • historyzm – dominacja wiedzy o przeszłości nad wiedzą o teraźniejszości i przyszłości
  • addytywizm – dodawanie treści nowych bez eliminacji treści przestarzałych, co powoduje przeciążenie programów. Połączenie encyklopedyzmu i historyzmu
  • przeciążenie – przeładowanie programów nauczania
  • uniformizm – brak dyferencjacji (różnicowania), jednolitość treści dla wszystkich uczniów
  • jednostronność – eksponowanie tylko jednej strony procesu kształcenia
  • akademizm (scjentyzm) – przeteoretyzowanie, budowanie programów na wzór dyscypliny naukowej
  • izolacjonizm – brak powiązania treści kształcenia z życiem codziennym
  • dysharmonia – rozbieżność między stopniem trudności a możliwościami uczniów
  • brak dostatecznego uwzględnienia potrzeb społeczeństwa – globalne i przyszłościowe potrzeby nie są uwzględniane

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wincenty Okoń: Nowy słownik pedagogiczny. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie "Żak", 2001, s. 411. ISBN 83-88149-41-5.
  2. a b Czesław Kupisiewicz: Podstawy dydaktyki ogólnej.
  3. a b c Treści kształcenia. dydaktyka.info. [dostęp 2014-07-03].
  4. Wincenty Okoń: Nowy słownik pedagogiczny. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie "Żak", 2001, s. 94. ISBN 83-88149-41-5.
  5. a b c d e f Treści kształcenia. womgorz.edu.pl – Wojewódzki Ośrodek Metodyczny w Gorzowie Wielkopolskim. [dostęp 2014-07-03].
  6. Wincenty Okoń: Nowy słownik pedagogiczny. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie "Żak", 2001, s. 105. ISBN 83-88149-41-5.
  7. Wincenty Okoń: Nowy słownik pedagogiczny. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie "Żak", 2001, s. 427. ISBN 83-88149-41-5.
  8. Wincenty Okoń: Nowy słownik pedagogiczny. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie "Żak", 2001, s. 89. ISBN 83-88149-41-5.
  9. Wincenty Okoń: Nowy słownik pedagogiczny. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie "Żak", 2001, s. 227-228. ISBN 83-88149-41-5.