Treny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Treny
Ilustracja
Wydanie Trenów z 1583 roku
Autor Jan Kochanowski
Typ utworu cykl trenów
Wydanie oryginalne
Miejsce wydania Wilkowo
Język polski
Data wydania 1580
Wydawca Drukarnia Łazarzowa
Kochanowski i Urszulka, obraz Jana Matejki

Treny – cykl trenów Jana Kochanowskiego składający się z 19 wierszy, poświęconych jego zmarłej w dzieciństwie córce Urszuli.

Treny były pisane przez kilka lub kilkanaście miesięcy. Zostały wydane w 1580 r. w Krakowie (wznowione w 1583 i 1585).

Treść cyklu[edytuj]

Poeta napisał 19 trenów, numerowanych cyframi rzymskimi. Poprzedził je dedykacją: "Urszuli Kochanowskiej, wdzięcznej, uciesznej, niepospolitej dziecinie...", zaś w drugim wydaniu dołączył utwór Epitafium Hannie Kochanowskiej (poświęcony zmarłej niedługo po Urszuli córce Hannie).

Są to utwory o charakterze lamentacyjnym, wyrażają żal i rozpacz po śmierci córki. Są najbardziej osobistym dziełem poety. Stanowią przede wszystkim pomnik wystawiony zmarłemu dziecku, lecz są także wyrazem bolesnego doświadczenia przez los, zrujnowania ideałów człowieka renesansowego, kryzysu światopoglądowego i prób jego przezwyciężenia. Kochanowski ukazuje Urszulkę jako erudytę i ma do siebie pretensje, że nie potrafił jej uchronić. Zakończone są konsolacją – Trenem XIX (Sen); wtedy też poeta odnajduje spokój, równowagę duchową.

Konstrukcja dzieła[edytuj]

Mimo iż konstrukcja dzieła ma charakter renesansowy, Kochanowski pisząc Treny, złamał zasadę poetyki renesansu, według której bohaterami trenów mogli być tylko zasłużeni i znani ludzie (personae graves). Głównym bohaterem jego Trenów było zmarłe dziecko niewsławione czynami bohaterskimi; poza Urszulką w utworze występuje sam Jan Kochanowski oraz jego przewodnik po świecie filozofii – Cyceron.

Bohaterką Trenów nie jest tylko Urszulka. Utwory stanowią autobiografię psychiki zbolałego ojca – twórcy. Są to dzieje bólu i poszukiwania filozoficzne człowieka renesansu.

Po tren jako gatunek literacki sięgnął Jan Kochanowski do epoki antyku. Miał on wówczas ścisły układ wewnętrzny:

  • pochwała zmarłego,
  • rozpamiętywanie poniesionej straty,
  • ukazanie wielkości poniesionej straty,
  • demonstrowanie żalu,
  • pocieszenie (tzw. konsolacja),
  • napomnienie, moralne wnioski.

Dzieło poety wykracza poza ten schemat. Kochanowski stworzył zwarty kompozycyjnie cykl złożony z dziewiętnastu wierszy. Wykorzystał utrwalone w tradycji elementy gatunku, ale w dowolnej kolejności[1].

Dziedzictwo[edytuj]

W 1930 roku poeta Józef Wittlin napisał Tren XX, w czytelny sposób nawiązujący do cyklu Kochanowskiego. Także Władysław Broniewski w wierszu "Jesionowa trumna" nawiązał tematyką do Trenów.

Urszula Kochanowska jest bohaterką i narratorką wiersza Bolesława Leśmiana pod tym tytułem.[2] Marian Hemar w jednoaktówce "Ostatni Tren" wplótł (ułożony przez siebie a naśladujący mistrzowsko poetykę Kochanowskiego) Dwudziesty Tren do rozmowy Jana z Czarnolasu z Aniołem Polskiej Poezji.[3]

Analogiczna twórczość[edytuj]

Utwory o podobnym charakterze i inspiracji tworzył niemiecki poeta Friedrich Rückert (1788–1866). Po śmierci dwójki swoich dzieci na płonicę napisał 428 wierszy im poświęconych (niem. "Kindertodtenlieder", pol. dosł. "Pieśni pogrzebowe dla dzieci").

Przypisy

  1. Andrzej Z. Makowiecki, Andrzej Markowski, Włodzimierz Paszyński, Tomasz Wroczyński, Pamiętajcie o ogrodach... Część 1, str. 263-269, WSiP, Warszawa 2002
  2. Urszula Kochanowska
  3. Spektakl To co najpiękniejsze

Bibliografia[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]