Udyni

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Uti lub Udi
Nazwa polska Udyni
Populacja od 8 000[1] do 9 000
Rejon  Azerbejdżan:
ok 4 000[2]
 Rosja:
ok 4 000[3]
 Gruzja:
203[4]
 Armenia:
200[5]
Język udyński · rosyjski · azerski · gruziński
Religia Prawosławie
Grupa Narody północnokaukasie
Chrzcielnica przy wyremontowanej świątyni w Nidż.

Udyni (również: Udini; nazwa własna: Udi, Uti) to jedna z grup etnicznych Kaukazu, którą uważa się czasem za spadkobierców ludów Albanii Kaukaskiej. Według większości źródeł zamieszkiwali oni tereny wschodniego Kaukazu wzdłuż wybrzeży Morza Kaspijskiego oraz prowincje Utik (istniała ona w Albanii Kaukaskiej i królestwie Armenii), która jak się uważa, wzięła nazwę właśnie od Udynów. Większość ludów Albanii Kaukaskiej po podboju muzułmańskim stopniowo uległa asymilacji i przyjmowała islam, Udynowie natomiast pozostali wierni chrześcijaństwu i swojej kulturze.

Wypiek chleba przez Udinkę - wieś Nidż, Azerbejdżan.

Zamieszkanie[edytuj]

Udyni zamieszkują głównie Azerbejdżan: wieś Nidż w regionie Kabala, Vartashen i Baku. Część z nich mieszka również w Rosji[6], w Kraju Krasnodarskim i Stawropolskim, Obwodzie rostowskim i wołgogradzkim oraz w niektórych większych miastach (Moskwa, Petersburg). Mieszkają także w Gruzji, Kazachstanie i na Ukrainie. Są chrześcijanami.

Język[edytuj]

Brama we wsi Nidż, Azerbejdżan

Język udyński (też: udiński) należy do grupy języków północno-wschodniokaukaskich. Występują w nim dwa główne dialekty zwane Nidż i Vartashen. Udynowie zazwyczaj znają języki obce, które są im niezbędnie potrzebne do komunikowania się z sąsiadami. Oprócz swojego języka większość z nich zna jeszcze azerski,rosyjski lub gruziński. Pierwsza szkoła udińska została otwarta w w Nidż w 1854, w latach 1931-1933 edukacja przebiegała w języku udińskim, a od 1937 w azerskim.[7]

Historia[8][edytuj]

Pierwsza wzmianka o Udynach pochodzi z dzieł Herodota, który opisywał plemię Utiów. Wspominają o nich również inni kronikarze (Strabon, Pliniusz Starszy). W VIII wieku o Udynach pisze Mojżesz Utyjski, pochodzący z Albanii Kaukaskiej. Plemię to najprawdopodobniej dominowało wówczas w tym rejonie, gdyż język staroudyński był językiem państwowym Albanii.

W IV wieku, podobnie jak inne ludy Kaukazu przyjęli chrześcijaństwo od Ormian lub Syryjczyków. W VII wieku ulegli podbojowi muzułmańskich Arabów. Rozpoczął się wówczas proces islamizacji i asymilacji tego ludu. Jeszcze do przełomu XVIII/XIX wieku Udyni stanowili znaczną część ludności w niektórych rejonach Azerbejdżanu.

Pod panowaniem najpierw arabskim, potem tureckim i perskim wykształcił się wśród nich zwyczaj znajomości kilku języków. W latach 20. XX wieku w Azerbejdżanie miały miejsce pogromy Ormian, które dotknęły także Udynów, gdyż wielu z nich używało w liturgii języka ormiańskiego, przez co przez muzułmańskich sąsiadów byli utożsamiani z Ormianami. Wielu Udynów zdecydowało się wówczas na emigrację do Gruzji. Do lat 60. XX wieku Udynowie zamieszkiwali nie tylko Nidż i Vartashen, ale także Mirzabejlu, Dżourlu i Sułtan–Nuchi. Ludność tych wsi uległa jednak asymilacji. Wraz z wybuchem wojny ormiańsko- azerskiej o Karabach, Udynowie zaczęli migrować do Rosji, obawiając się oskarżeń ze strony Azerów o sprzyjanie Armenii.

Targ we wsi Nidż, Azerbejdżan.

Tradycje[edytuj]

We wsiach wypieka się tradycyjnie chleby w głębokich piecach budowanych w ogrodach, większość domów np. w miejscowości Nidż jest drewniana, gospodarstwa z mniejszymi lub większymi sadami otoczone są średniej wysokości kamiennymi murami. Społeczność zachowuje bogate zwyczaje np. weselne związane z kulturą muzyczną, strojem, tańcem i kuchnią. W szkołach dzieci uczą się języka udińskiego, posiadają specjalnie przygotowane podręczniki.[9] Jednym z popularnych świat jest wiosenne święto Zhogulun Akhsibaj: tego dnia rodziny przygotowują danie zwane herse, malują jajka i skacza przez ogniska[7].

Współczesność[edytuj]

Udini we wsi Nidż zabiegają o uznanie swojej wspólnoty za istotną: na arenie lokalnej i międzynarodowej najczęściej reprezentuje ich Robert Mobili. M.in. dzięki jego aktywności pozyskano fundusze norweskie na odrestaurowanie lokalnej świątyni i uporządkowanie jej otoczenia; do wsi zaprasza się gości, mieszkańcy prowadzą kronikę tych wizyt, nie ustają wysiłki, by kultura i tradycje Udinów były umieszczane w propozycjach dla turystów odwiedzających ten region.

Przypisy

  1. The Sociolinguistics Situation of the Udi in Azerbaijan
  2. The State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan
  3. The GGP Contextual Database
  4. The Georgian Times on the Web
  5. Hetq Online
  6. The Red Book of the People of the Russian Empire
  7. a b Nij - Cultural Spaces of Azerbaijan, Ministry of Culture and Tourism.
  8. Kaukaz.net
  9. RobertR. Mobili RobertR., Etnografia Udinów (Etnografija Udin), „IRS - międzynarodowy azerski magazyn”, nr 3 (33), jęz. rosyjski, 2008, ss. 26-29, ISSN 1992-4828.