Baku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Baku
Bakı
Ilustracja
Herb Flaga
Herb Flaga
Przydomek: Küləklər şəhəri ("miasto wiatrów")
Państwo  Azerbejdżan
Burmistrz Hajibala Abutalybov
Powierzchnia 2130 km²
Wysokość -28 m n.p.m.
Populacja (2015)
• liczba ludności
• gęstość

2 204 200[1]
958 os./km²
Podział miasta 12 rejonów
Położenie na mapie Azerbejdżanu
Mapa lokalizacyjna Azerbejdżanu
Baku
Baku
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Baku
Baku
Ziemia 40°23′N 49°52′E/40,383333 49,866667
Strona internetowa

Baku (azer. Bakı [bɑˈcɯ]) – stolica i największe miasto Azerbejdżanu. Najstarszy i największy port na Morzu Kaspijskim, położony we wschodniej części kraju.

W 2012 miasto gościło 57. Konkurs Piosenki Eurowizji, w specjalnie zbudowanej na potrzeby Eurowizji hali widowiskowo-sportowej Baku Crystal Hall.

W okresie lat 1917-1920 w Baku funkcjonowała polska placówka o charakterze konsularnym.

Etymologia nazwy[edytuj]

Nazwa miasta pochodzi od perskiego Badkube oznaczającego "uderzenie wiatru" w związku z częstymi i silnymi wiatrami północno-zachodnimi nawiedzającymi ten obszar.

Geografia[edytuj]

Położenie[edytuj]

Położone w południowej części Półwyspu Apszerońskiego, na zachodnim brzegu Morza Kaspijskiego (Zatoka Bakijska). Położone w pobliżu pól naftowych.

Klimat[edytuj]

Baku znajduje się w strefie klimatu półpustynnego (Klasyfikacja klimatów Köppena: BSk), z ciepłymi i suchymi latami oraz czasami wilgotnymi zimami. Silne wiatry występują przez cały rok.

Podział administracyjny[edytuj]

Baku dzieli się na 12 rejonów:

  • Binəqədi
  • Nizami
  • Nərimanov
  • Nəsimi
  • Pirallahı
  • Qaradağ
  • Sabunçu
  • Suraxanı
  • Səbail
  • Xətai
  • Xəzər
  • Yasamal

Historia[edytuj]

Stare Miasto, Pałac szachów Szyrwanu i Baszta Dziewicza w Bakua
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Palace of the Shirvanshahs - outside.JPG
Pałac szachów Szyrwanu
Kraj  Azerbejdżan
Typ kulturowe
Spełniane kryterium IV
Numer ref. 958
Regionb Europa i Ameryka Północna
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę 2000
na 24. sesji
Obiekt zagrożony 2003-2009
a Oficjalna nazwa wpisana na liście UNESCO
b Oficjalny podział dokonany przez UNESCO

Pierwsza wzmianka o osadzie na terenie dzisiejszego Baku pochodzi z II w.

  • znane od V w.
  • XII w. – stolica chanatu Szyrwanu
  • XV-XVI w. – rezydencja władców z dynastii Szyrwanszachów
  • 1509 – przyłączone do państwa perskiego (państwa Safawidów)
  • 1747 – odrębny chanat azerbejdżański
  • 1806 – pod panowaniem Rosji
  • 1859 – miasto gubernialne
  • 1917 – rządy przejęła tu Rada Delegatów Robotniczych
  • 1918 – powstanie i upadek bolszewickiej Komuny Bakijskiej
  • 1918 – 1920 powstanie Demokratycznej Republiki Azerbejdżanu, ostatecznie przyłączonej do Rosji Radzieckiej
  • 1920 – 1991 stolica Azerbejdżańskiej SRR
  • 20 stycznia 1990 – wojskowa pacyfikacja Baku wymierzona w rozwijający się azerski ruch antykomunistyczny i niepodległościowy - Czarny Styczeń. Ofiarą interwencji oddziałów armii radzieckiej padają 132 przypadkowe osoby cywilne, ponad 600 jest rannych[2]
  • 1991 – po rozpadzie ZSRR, stolica niezależnego Azerbejdżanu

Zabytki i atrakcje turystyczne[edytuj]

  • Iczeri-Szeher (azer. İçəri Şəhər) – tzw. Wewnętrzne Miasto lub Stare Miasto, otoczona murami najstarsza część miasta z IX wieku. Wewnątrz znajdują się m.in.:
  • Świątynia Ognia Ateszgah (azer. Atəşgah) w podbakijskiej miejscowości Surachany (azer. Suraxanı) – zrekonstruowana w XVII-XVIII wieku
  • Meczet Taza Pir w Baku - największy meczet w mieście, zbudowany w latach 1905-1914
  • cerkiew ormiańska – XVIII wiek (zamknięta i niedostępna do zwiedzania od czasu wojny z Armenią)
  • dworzec kolei elektrycznej „Sabunczyński” z 1928
  • Muzeum Miniaturowych Książek (azer. Miniatür Kitab Muzeyi)
  • Muzeum Literatury (azer. Ədəbiyyət Muzeyi)
  • Muzeum Dywanów (azer. Xalça Muzeyi) – w Centrum Muzealnym
  • Muzeum Historii Azerbejdżanu w dawnej rezydencji Zeynalabdina Tagijewa, którą projektował polski architekt Józef Gosławski
  • Aleja Szachidów - aleja-mauzoleum poległych bohaterów wojny z Armenią i zabitych przez Armię Radziecką w 1990.
    Baku. Baszta Dziewicza

Nauka i oświata[edytuj]

Baku jest głównym ośrodkiem naukowym kraju. Znajduje się tu wiele uniwersytetów, m.in:

Urodzeni w Baku[edytuj]

Sport[edytuj]

W Baku, od 2011 roku, rozgrywany jest kobiecy turniej tenisowy, Baku Cup, zaliczany do rozgrywek cyklu WTA Tour.

W 2015 roku w Baku odbyły się pierwsze Igrzyska Europejskie.

W 2016 roku w Baku odbędzie się jedna z rund Formuły 1 - Grand Prix Europy.

W mieście działa też kilka klubów piłkarskich:

Transport[edytuj]

Wejście na stację Həzi Aslanov

Około 20 kilometrów na wschód od centrum znajduje się port lotniczy im.Heydəra Əliyeva - największy węzeł lotniczy Azerbejdżanu.

Dworzec kolejowy Baku

W mieście znajduje się stacja kolejowa zapewniająca połączenia międzynarodowe i krajowe.

Baku posiada dwie linie metra, oraz wiele autobusowych. Tramwaje i trolejbusy zlikwidowano odpowiednio w 2004 i 2006 roku.

Miasta partnerskie[edytuj]

Ciekawostki[edytuj]

Galeria[edytuj]

Przypisy

  1. Bakı şəhəri - Azərbaycan Dövlət Statistika Komitəsi (azer.)
  2. P. Kwiatkiewicz: Przemiany polityczne w Azerbejdżanie. Od republiki radzieckiej do współczesnego państwa. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2013, s. 172. ISBN 9788377805329.

Bibliografia[edytuj]

  • Igor Abrosimow: Советская Россия: 1917-1991 - государство, политика, экономика, наука, культура, литература, искусство. proza.ru, 2009.
  • Encyklopedia Audiowizualna Britannica – Geografia IISBN 978-83-60563-07-6
  • Chodubski Andrzej: "Aktywność kulturalna Polaków w Azerbejdżanie w XIX i na początku XX wieku", „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Gdańskiego”, nr 71/1986
  • Badowski Ryszard: „Polscy architekci w Baku na przełomie XIX i XX wieku”, [w:] „Polacy w Azerbejdżanie” pod red. Edwarda Walewandra, Instytut Badań nad Polonią i Duszpasterstwem Polonijnym KUL Lublin 2003
  • Chodubski Andrzej: „Polacy w Azerbejdżanie”, Wydawnictwo Adam Marszałek Toruń 2004