Urzet

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Urzet
Ilustracja
Morfologia (urzet barwierski)
Systematyka[1][2]
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

rośliny telomowe

Gromada

rośliny naczyniowe

Podgromada

rośliny nasienne

Nadklasa

okrytonasienne

Klasa

Magnoliopsida

Nadrząd

różopodobne

Rząd

kapustowce

Rodzina

kapustowate

Rodzaj

urzet

Nazwa systematyczna
Isatis L.
Sp. Pl. 670. 1753[3]
Typ nomenklatoryczny

Isatis tinctoria L.[4]

Urzet (Isatis L.) – rodzaj roślin należący do rodziny kapustowatych. Należy do niego w zależności od ujęcia ok. 30[5][6], 50[7] lub nawet 80 gatunków[8] występujących w Europie oraz Azji. Centrum różnorodności rodzaju znajduje się w południowo-zachodniej i centralnej Azji[7]. W Turcji występuje co najmniej 30 gatunków[6]. W Polsce jako efemerofit spotykany jest urzet barwierski[9]. Rośliny miejsc suchych, piaszczystych i skalistych[6]. Urzet barwierski jest rośliną uprawianą jako barwierska od epoki żelaza. Za pomocą fermentowanych liści tego gatunku barwiono tkaniny na kolor indygo, później w zastosowaniu tym gatunek ten zastąpił indygowiec barwierski[6].

Pokrój urzetu barwierskiego
Owoce urzetu barwierskiego
Isatis microcarpa

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Rośliny jednoroczne, dwuletnie i byliny o pędach z reguły nagich, sinawych i osiągających do 1,2 m wysokości[6]. Jeśli włoski są obecne to pojedyncze. Pęd zwykle rozgałęziony tylko w górnej części, łodyga prosto wzniesiona[7].
Liście
Pojedyncze, podłużne lub lancetowate, całobrzegie lub ząbkowane. Liście różyczkowe zwykle ogonkowe, czasem klapowane. Liście łodygowe zwykle obejmujące uszkowatą lub strzałkowatą nasadą łodygę[6][7].
Kwiaty
Drobne, zebrane w wielokwiatowe i rozgałęzione grona. Działki kielicha 4, płatki korony 4, żółte, u nasady krótko zwężone. Pręcików 6. Zalążnia górna, ze znamieniem siedzącym[6].
Owoce
Jednonasienne łuszczynki kształtu od kulistego do silnie wydłużonego, oskrzydlone, zwykle czerniejące[6]. Budowa dojrzałych owoców pełni kluczową rolę diagnostyczną dla rozróżniania gatunków[7].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG III z 2009)

Należy do rodziny kapustowatych (Brassicaceae), rzędu kapustowców (Brassicales), kladu różowych (rosids) w obrębie okrytonasiennych (Magnoliophyta)[2][10]. Rodzaj należy do plemienia Isatideae[11].

Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe (Dilleniidae Takht. ex Reveal & Tahkt.), nadrząd Capparanae Reveal, rząd kaparowce (Capparales Hutch.), podrząd Capparineae Engl., rodzina kapustowate (Brassicaceae Burnett), podrodzina Isatidoideae Leurss., plemię Isatideae DC., podplemię Isatidinae Caruel in Parl., rodzaj urzet (Isatis L.)[12].

Wykaz gatunków[8]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. a b Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-11-10] (ang.).
  3. Isatis Linnaeus. W: Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2015-10-07].
  4. Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-05].
  5. Geoffrey Burnie i inni, Botanica : ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134.
  6. a b c d e f g h Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 162. ISBN 0-333-74890-5.
  7. a b c d e Isatis Linnaeus. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2015-10-07].
  8. a b Isatis. W: The Plant List (2013). Version 1.1. [on-line]. [dostęp 2015-10-07].
  9. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  10. List of Genera in BRASSICACEAE (not fully reorganized), [w:] Vascular plant families and genera [online], Kew Gardens & Missouri Botanical Garden [dostęp 2010-11-20] (ang.).
  11. Genus: Isatis L.. W: Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture. [dostęp 2015-10-07].
  12. Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Isatis (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-02-05].