Werbena

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Werbena
Ilustracja
Morfologia (werbena pospolita)
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd jasnotowce
Rodzina werbenowate
Rodzaj werbena
Nazwa systematyczna
Verbena L.
Sp. Pl. 18. 1753
Typ nomenklatoryczny
Verbena officinalis L.[2]
Synonimy
  • Glandularia J. F. Gmel.
  • Shuttleworthia Meisn.[3]

Werbena, witułka (Verbena L.) – rodzaj roślin zielnych z rodziny werbenowatych. Obejmuje ok. 200 gatunków[4][5]. Naturalnie rośliny te występują głównie na obu kontynentach amerykańskich, z centrum zróżnicowania w Ameryce Południowej i Środkowej. W Europie rosną dwa gatunki[4][5], z czego w Polsce jeden – werbena pospolita, w. lekarska (V. officinalis), będąca przy tym zadomowionym antropofitem[6]. Niektóre gatunki zostały rozprzestrzenione i stały się inwazyjne w różnych częściach świata[5] (np. V. rigida i V. bonariensis)[4]. Rośliny te w większości rosną na terenach trawiastych[5]. Niektóre gatunki uprawiane są jako ozdobne, przy czym popularna werbena ogrodowa (V. hybrida) pochodzenia mieszańcowego jest współcześnie przenoszona do rodzaju Glandularia[5]. Do gatunków ozdobnych z tego rodzaju należą: werbena żyłkowana, argentyńska i oszczepowata[7][8]. Werbena pospolita stosowana była także w ziołolecznictwie i miała znaczenie magiczne. V. litoralis wykorzystywana jest w Urugwaju do kontroli płodności[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Verbena litoralis
Łodyga
Rośliny jednoroczne, byliny i półkrzewy pokryte zwykle szorstkimi włoskami i osiągające do 1,5 m wysokości[5].
Liście
Naprzeciwległe, szorstkie, głęboko wcinane lub pierzaste[5].
Kwiaty
Zebrane na szczytach pędów w kwiatostany spłaszczone od góry lub kłosopodobne. Kielich z 4 lub 5 zrośniętych działek, krótki. Korona kwiatu z 4 lub 5 płatków, u dołu zrośniętych w krótszą lub dłuższą rurkę. Łatki podobnej wielkości, barwy białej, liliowej, różowej do czerwonej. Pręciki 4 w dwóch parach, czasem tylko dwa. Zalążnia górna, czterokomorowa, w każdej komorze z pojedynczym zalążkiem. Szyjka słupka długa i zakończona nierówno podzielonym widlasto znamieniem[5].
Owoc
Rozłupnia rozpadająca się na cztery rozłupki[5].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj z rodziny werbenowatych Verbenaceae z plemienia Verbeneae[4]. dzielony jest na trzy sekcje (Amphepeiros, Verbena i Verbenaca) oraz kilkanaście serii[3]. Wiele gatunków dawniej zaliczanych do rodzaju Verbena, zostało w nowszych ujęciach talsonomicznych przeniesione do innych rodzajów (Aloysia, Glandularia, Junellia, Lippia, Mulguraea, Phyla, Priva, Stachytarpheta)[3].

Wykaz gatunków (zweryfikowane według The Plant List)[9][8]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-03-24].
  2. Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-04-25].
  3. a b c Genus: Verbena L.. W: Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2019-02-12].
  4. a b c d e David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 962. ISBN 978-1-107-11502-6.
  5. a b c d e f g h i Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 267. ISBN 0-333-74890-5.
  6. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  7. Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.
  8. a b Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 193. ISBN 978-83-925110-5-2.
  9. Verbena. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2019-02-12].