Więzienie Ciężkie na Świętym Krzyżu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Więzienie na Świętym Krzyżu w czasie buntu więźniów 1925

Początki[edytuj]

W 1819 roku doszło do kasacji klasztoru Benedyktynów na Świętym Krzyżu. W 1863 r. ulokowano w budynkach poklasztornych Instytut Księży Zdrożnych, a od 1886 do 1914 roku więzienie carskie zwane „Polskim Sachalinem”. Ze względu na warunki atmosferyczne był to najsurowszy zakład karny w Polsce. Na klimat skarżyli się już przetrzymywani w pobenedyktyńskim klasztorze od 1852 roku księża zdrożni.

W początkowych latach istnienia nosiło nazwę Opatowskiego Więzienia Karnego, a później nazwane zostało Kieleckim Więzieniem Poprawczym.

Lata międzywojenne[edytuj]

W 1918 roku decyzją nowych władz Polski utworzono Więzienie Ciężkie na Świętym Krzyżu. Naczelnikiem mianowano Mieczysława Butwiłowicza, który swą funkcję pełnił do 1939 roku. To dzięki niemu w zniszczonych budynkach powstało więzienie na wysokim poziomie. Udało mu się znacznie ograniczyć śmiertelność i choroby wśród więźniów. Utworzył także orkiestrę, w skład której wchodzili pracownicy Straży Więziennej.

Więzienie na Świętym Krzyżu przeznaczone było dla skazanych z wieloletnimi wyrokami i dożywociem. Swoją karę odsiadywali tu pospolici bandyci, ale trzymano w nim też więźniów politycznych: komunistów, podejrzanych o szpiegostwo i członków Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów. Jednym z najbardziej znanych więźniów był Sergiusz Piasecki (autor powstałej na Świętym Krzyżu powieści „Kochanek Wielkiej Niedźwiedzicy”) oraz przywódca OUN Stefan Bandera[1].

Więźniowie pracowali w warsztatach tkackich, ślusarskich, kuźni i piekarni. Od 1924 roku w więzieniu funkcjonowała szkoła i biblioteka.

W czasach II RP minister sprawiedliwości Stanisław Car nazwał zakład na Łysej Górze najcięższym więzieniem w Polsce w typie 'dawnej katorgi rosyjskiej'.

Bunt 20 września 1925 roku[2][edytuj]

20 września 1925 roku w więzieniu wybuchł bunt. Na czele buntu stanął były żołnierz Jan Kowalski. Więźniowie zdobyli broń przechowywaną w kancelarii zakładu. Próbowali wydostać się poza mury więzienia. Próba ta zakończyła się niepowodzeniem. Zatrzymali ich okoliczni mieszkańcy i strażacy z Nowej Słupi, uzbrojeni w broń z prywatnej kolekcji naczelnika Butwiłowicza. Ponieważ tego dnia odbywały się uroczystości z okazji święta policji, posiłki z Kielc przybyły z opóźnieniem. Na czele wyprawy liczącej 30 policjantów i 7 samochodów stanął wojewoda Ignacy Manteuffel. Akcją dowodził komendant Kieleckiego Okręgu Policji Państwowej inspektor Jarosław Barwicz i nadkomisarz Józef Kamala (Powiatowy Komendant Policji Państwowej w Kielcach) . Akcja pacyfikacyjna rozpoczęła się o 17:00 po przybyciu policji z Iłży, Buska i Opatowa. Kiedy od kuli zginął Kowalski, wśród buntowników zapanował chaos. Również braki w amunicji przyspieszyły stłumienie rebelii. W wyniku buntu śmierć poniosło dwóch dozorców, zastrzelono też pięciu uciekinierów.

Proces rebeliantów odbył się 3 listopada 1925 roku przed Sądem Okręgowym w Kielcach. Jeden z buntowników skazany został na karę śmierci (później został ułaskawiony)[3] a pozostali na dożywocie.

Bunt i sam proces szeroko był komentowany w prasie. Zastanawiano się, kto pomagał z zewnątrz, dostarczając plany i informacje.

Druga wojna światowa[edytuj]

W czasie drugiej wojny światowej hitlerowcy urządzili na Świętym Krzyżu obóz dla jeńców sowieckich. Panujące tam warunki odzwierciedlały napisy głoszące, że kanibalizm będzie karany rozstrzelaniem. Na polanie Bielnik pochowano 6 tys. ofiar hitlerowców.

Po drugiej wojnie światowej[edytuj]

W pierwszych latach po zakończeniu II wojny światowej budynek przez krótki czas pełnił on funkcję schroniska PTTK. Następnie obiekt przeszedł pod zarząd Lasów Państwowych, a w 1950 roku Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Od 1972 roku placówka otwarta dla turystów. Obecnie siedziba Muzeum Przyrodniczego Świętokrzyskiego Parku Narodowego na Świętym Krzyżu.

Przypisy

  1. Elenchus, Elenchus.pl: Stefan Bandera w Więzieniu na Św. Krzyżu - nowe fakty!, Elenchus.pl [dostęp 2017-04-17].
  2. Piotr Bąblewski, Bunt w Więzieniu Ciężkim na Świętym Krzyżu, w: Zakazana Historia, nr 3 / listopad 2013, s. 22–26., 2013.
  3. Elenchus, Elenchus.pl: Bunt w Więzieniu Ciężkim na Św. Krzyżu cz. 2 - Historia Władysława Poczty., Elenchus.pl, 26 marca 2015 [dostęp 2017-04-17].

Bibliografia[edytuj]

Bąblewski P., Bunt w Więzieniu Ciężkim na Świętym Krzyżu, w: Zakazana Historia, nr 3 / listopad 2013, s. 22–26.

Kułan B. G., Bunt w więzieniu na Świętym Krzyżu w dniu 20 września 1925 roku, Toruń 2013

Massalski A., Miejsce pokuty i poniżenia. Instytut Księży Zdrożnych (1853 – 1863) i więzienie rosyjskie (1886 – 1914) na Świętym Krzyżu, w: Klasztor na Świętym Krzyżu

w polskiej kulturze narodowej, pod red. Gryza R. i ks. Olszewskiego J., Kielce 2000, s. 171-193.

Matysiak W., Historia więzienia na Świętym Krzyżu, Kielce 2006.

Morąg. B., Historia więzienia na Świętym Krzyżu, Warszawa 1987.

Nosal Z., Piekło na świętej górze, Kielce 1989.

Nosal Z., Święty Krzyż, Łódź 1970.

Przeniosło M., Więzienie na Świętym Krzyżu w latach 1918 – 1939, w: Klasztor na Świętym Krzyżu w polskiej kulturze narodowej, pod red. Gryza R. i ks. Olszewskiego J.,

Kielce 2000, s. 205-225.

Linki zewnętrzne[edytuj]