Złocień polny

Złocień polny
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	astrowce
Rodzina	astrowate
Podrodzina	Asteroideae
Rodzaj	Glebionis
Gatunek	złocień polny
	Nazwa systematyczna
	Glebionis segetum (L.) Fourr.; Ann. Soc. Linn. Lyon, sér. 2, 17: 90 (1869)
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Złocień polny (Glebionis segetum (L.) Fourr.) – gatunek rośliny z rodziny astrowatych. Jako gatunek rodzimy występuje w basenie Morza Śródziemnego – w południowej Europie, północnej Afryce oraz w Azji Mniejszej i na Bliskim Wschodzie^[3]. Został rozprzestrzeniony niemal w całej Europie, we wschodniej i zachodniej Ameryce Północnej, w Kolumbii, w południowej i wschodniej Afryce, w Australii, nowej Zelandii i na Jawie^[3]. W Polsce ma status archeofitu^[4]. Jest gatunkiem niezbyt częstym; rośnie głównie w północnej oraz południowo-zachodniej części kraju^[5]^[6], zaliczany jest do gatunków ustępujących^[4].

Liście tego gatunku są jadalne, stanowią dodatek do sałatek w Grecji^[7] i w Chinach^[8]. Poza tym roślina uprawiana jest jako ozdobna^[8].

Morfologia

Pokrój: Roślina zielna, naga lub prawie naga, niebieskawozielona, z korzeniem cienkim i wrzecionowatym^[9].
Łodyga: Wyprostowana, nierozgałęziona lub gałęzista, do 60 cm wysokości^[9].
Liście: Gęsto rozmieszczone wzdłuż łodygi, podługowate lub odwrotnie jajowato podługowate, obejmujące nasadą łodygę. Liście niższe pierzasto wcinane, z ostro zakończonymi łatkami, wyższe – wcinano ząbkowane do całobrzegich. Niższe liście są też większe – osiągają do 8 cm długości, najwyższe mają do 1,5 cm długości i 0,5 cm szerokości^[9].
Kwiaty: Złocistożółte, zebrane w koszyczki o średnicy 2–4 cm powstające pojedynczo lub zebrane po kilka na końcach rozgałęzień pędu. Okrywa jest półkulista, o średnicy 1–1,3 cm i wysokości do ok. 0,7 cm. Listki okrywy są jajowate, szeroko, błoniasto obrzeżone. Zewnętrzne osiągają do 9 mm długości, wewnętrzne do 6 mm. Kwiaty języczkowate są podługowate, na szczycie całobrzegie, wycięte lub ząbkowane (z 3–6 ząbkami). Języczek osiąga od 5 do 15 mm długości i od 3 do 6 mm szerokości. Rzadko bywa, że kwiatów języczkowatych brak. Kwiaty rurkowate wewnątrz koszyczka mają do 4,5 mm długości^[9].
Owoce: Pozbawione puchu kielichowego^[9], dziesięciożeberkowe niełupki o długości 2,5–3,5 mm. Brzeżne niełupki oskrzydlone, środkowe – bez skrzydełek^[5]^[10].

Kwiatostan
Okrywa koszyczka
Owoce
Liście

Biologia i ekologia

Roślina jednoroczna. Kwitnie od czerwca do sierpnia, czasem do października^[9]. Roślina segetalna występująca zwłaszcza w uprawach roślin jarych^[11]. Rośnie na polach w uprawach zbóż i okopowych, na terenach kolejowych^[9], przydrożach i innych siedliskach ruderalnych^[5]. Liczba chromosomów 2n = 18^[5]. Gatunek charakterystyczny upraw okopowych z zespołu Spergulo-Chrysanthemetum^[12].

Zagrożenia i ochrona

Roślina umieszczona na polskiej czerwonej liście w kategorii NT (bliski zagrożenia)^[13].

Zwalczanie

W przypadku masowego występowania bywa uznawany za uciążliwy chwast upraw. W celu jego zwalczania zaleca się: czyszczenie materiału siewnego, wapnowanie pól zakwaszonych i stosowanie środków chemicznych^[11].

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2017-11-27] (ang.).
↑ ^a ^b ^c Glebionis segetum (L.) Fourr., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens Kew [dostęp 2025-06-13] .
↑ ^a ^b B. Tokarska-Guzik, Z. Dajdok, M. Zając, A. Zając, A. Urbisz, W. Danielewicz: Rośliny obcego pochodzenia w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem gatunków inwazyjnych. Warszawa: Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, 2012, s. 123. ISBN 978-83-62940-34-9.
↑ ^a ^b ^c ^d Rutkowski Lucjan: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006, s. 482. ISBN 83-01-14342-8.
↑ Zając A., Zając M.: Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce. Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej, Instytut Botaniki, Uniwersytet Jagielloński, 2001, s. 163. ISBN 978-83-61191-72-8.
↑ Maarten J.M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World. Richmond UK, Chicago USA: Kew Publishing, Royal Botanic Gardens, The University of Chicago Press, 2017, s. 610. ISBN 978-1-842466346.
↑ ^a ^b David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 390, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g HalinaH. Piękoś HalinaH., Chrysanthemum L., Złocień, [w:] BogumiłB. Pawłowski, AdamA. Jasiewicz (red.), Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych, t. XII, Warszawa, Kraków: PAN, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1971, s. 260-261 .
↑ Szafer W., Kulczyński S., Pawłowski B. Rośliny polskie. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1969.
↑ ^a ^b JakubJ. Mowszowicz JakubJ., Krajowe chwasty polne i ogrodowe, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1955, s. 431-432 .
↑ Matuszkiewicz Władysław: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: PWN, 2001. ISBN 83-01-13520-4.
↑ Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2017-11-27] (ang.).

[powo-3] Glebionis segetum (L.) Fourr., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens Kew [dostęp 2025-06-13] .

[Obce2012-4] B. Tokarska-Guzik, Z. Dajdok, M. Zając, A. Zając, A. Urbisz, W. Danielewicz: Rośliny obcego pochodzenia w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem gatunków inwazyjnych. Warszawa: Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, 2012, s. 123. ISBN 978-83-62940-34-9.

[klucz-5] Rutkowski Lucjan: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006, s. 482. ISBN 83-01-14342-8.

[6] Zając A., Zając M.: Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce. Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej, Instytut Botaniki, Uniwersytet Jagielloński, 2001, s. 163. ISBN 978-83-61191-72-8.

[maarten-7] Maarten J.M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World. Richmond UK, Chicago USA: Kew Publishing, Royal Botanic Gardens, The University of Chicago Press, 2017, s. 610. ISBN 978-1-842466346.

[mabb-8] David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 390, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[piekos-9] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g HalinaH. Piękoś HalinaH., Chrysanthemum L., Złocień, [w:] BogumiłB. Pawłowski, AdamA. Jasiewicz (red.), Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych, t. XII, Warszawa, Kraków: PAN, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1971, s. 260-261 .

[10] Szafer W., Kulczyński S., Pawłowski B. Rośliny polskie. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1969.

[mowsz-11] JakubJ. Mowszowicz JakubJ., Krajowe chwasty polne i ogrodowe, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1955, s. 431-432 .

[12] Matuszkiewicz Władysław: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: PWN, 2001. ISBN 83-01-13520-4.

[13] Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]