Asteroideae

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Asteroideae
Asteroideae: zdjęcie
Aster gawędka
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd astrowce
Rodzina astrowate
Podrodzina Asteroideae
Nazwa systematyczna
Asteroideae (Cass.) Lindley

Asteroideaepodrodzina w obrębie astrowatych (Asteraceae). W świetle współczesnej wiedzy o powiązaniach filogenetycznych w obrębie astrowatych, przyjmowana jest pozycja systematyczna i podział zdefiniowany przez Panero i Funk w 2002[2], później aktualizowany[3][4], stosowany także przez Angiosperm Phylogeny Website[1]. W ujęciu takim podrodzina obejmuje 70% zróżnicowania gatunkowego całej rodziny astrowatych[5]. Dawniej Asteroideae nazywane rurkokwiatowymi (też Tubuliflorae) stanowiły jedną z dwóch podrodzin astrowatych (przeciwstawianą języczkokwiatowym Lactucoideae = Liguliflorae) i tak też jeszcze przedstawiany jest zwykle podział astrowatych w polskojęzycznych podręcznikach akademickich[6][7]. W ujęciu takim rurkokwiatowe mają charakter parafiletyczny (Cichorioideae odpowiadające języczkokwiatowym są kladem zagnieżdżonym w obrębie rurkokwiatowych) i dlatego przez taksonomów są one obecnie wąsko definiowane.

Systematyka[edytuj]

Pozycja systematyczna podrodziny[edytuj]

Kladogram na bazie publikacji Panero i Funka (2008)[4], stosowany także przez APweb[1] oraz Tree of Life (web project)[5]:

astrowate

Barnadesioideae: 9 rodzajów, 93 gatunki. Ameryka Południowa, głównie Andy




Stifftioideae: 10 rodzajów, 40 gatunków. Ameryka Południowa i Azja



Mutisioideae: 58 rodzajów, 750 gatunków. Ameryka Południowa




Wunderlichioideae: 8 rodzajów, 24 gatunków, głównie Wenezuela i Gujana




Gochnatioideae: 4 lub 5 rodzajów, 90 gatunków




Hecastocleidoideae: tylko Hecastocleis shockleyi z południowo-zachodniej części USA




Carduoideae: 83 rodzajów, 2500 gatunków, na całym świecie




Pertyoideae: 5 lub 6 rodzajów, 70 gatunków




Gymnarrhenoideae: tylko Gymnarrhena micrantha z północnej Afryki




Cichorioideae: 224 rodzajów, 3200 gatunków, na całym świecie




Corymbioideae tylko rodzaj Corymbium z 7 gatunkami



Asteroideae: 1130 rodzajów i 16,2 tysiąca gatunków, na całym świecie












Podział systematyczny podrodziny[edytuj]

W obrębie podrodziny wyróżnia się trzy główne linie rozwojowe określane rangą nadplemion. Relacje filogenetyczne i ich dalszy podział na plemiona przedstawia poniższy kladogram sporządzony na bazie publikacji Panero i Funka (2008)[4][5][3]:

Asteroideae
Senecionodae

Senecioneae


Asterodae

Calenduleae




Gnaphalieae




Anthemideae



Astereae





Helianthodae

Inuleae




Athroismeae




Feddeeae




Helenieae




Coreopsideae





Neurolaeneae




Tageteae




Chaenactideae



Bahieae







Polymnieae




Heliantheae




Millerieae





Perityleae



Eupatorieae




Medieae













Senecioneae[edytuj]

Plemię Senecioneae Cass. (1819) stanowi klad bazalny podrodziny Asteroideae i zarazem jest jedynym taksonem w obrębie nadplemienia Senecionodae. Rośliny tu zaliczane występują na całym świecie, centra zróżnicowania mają w Afryce południowej, w Ameryce Środkowej, w Andach oraz w południowo-wschodniej Azji[3]. We florze Polski reprezentantami są rodzaje: erechtites, lepiężnik, miłosna, omieg, podbiał, podbiałek, starzec. Rośliny z kilku kolejnych rodzajów bywają uprawiane (np. języczka)[8].

Wykaz rodzajów[9]:

Calenduleae[edytuj]

Plemię Calenduleae Cass. stanowi klad bazalny nadplemienia Asterodae. Rośliny tu klasyfikowane występują naturalnie w Afryce (centrum zróżnicowania w Afryce południowej), tylko rodzaj nagietek rozprzestrzenił się poza kontynent afrykański sięgając Europy środkowej i południowo-zachodnią Azję. Rośliny tu zaliczanie nie wykształcają puchu kielichowego. Częsta jest także heterokarpia – wykształcanie różnokształtnych owoców na tej samej roślinie[3].

Wykaz rodzajów[9]:

Gnaphalieae[edytuj]

Plemię Gnaphalieae (Cass.) Lecoq & Juillet (1831) obejmuje rośliny z centrami występowania na wszystkich kontynentach półkuli południowej. Łuski okrywy kwiatostanu są zwykle błoniaste, często jaskrawo zabarwione, liście całobrzegie[3]. W polskiej florze przedstawicielami są: kocanki, szarota, szarotka, ukwap[10].

Wykaz rodzajów[9]:

Anthemideae[edytuj]

Plemię Anthemideae Cass. (1819) obejmuje rośliny o liściach zwykle silnie podzielonych i posiadających charakterystyczny zapach. Listki okrywy zwykle błoniasto obrzeżone. Centra występowania to południowa Afryka, obszar śródziemnomorski i Azja środkowa[3]. W polskiej florze przedstawicieli mają rodzaje: bylica, jastrun, maruna, rumian, rumianek, wrotycz, złocień[10].

Wykaz rodzajów[9]:

Astereae[edytuj]

Aster incisa

Plemię Astereae Cass. (1819) obejmuje astrowate, których dno kwiatowe jest zwykle nagie, listki otaczające okrywę ułożone są w 3–5 rzędach. Rośliny występują na całym świecie, największe zróżnicowanie osiągając w Afryce, Ameryce Północnej i w Australii[3].

Wykaz rodzajów[9]:

Inuleae[edytuj]

Plemię Inuleae Cass. (1819) obejmuje dwa klady określane jako podplemiona Inulinae i Plucheinae. Do tego pierwszego należą rośliny o kwiatach zwykle żółtych, występujące głównie w obszarze śródziemnomorskim, w Afryce północnej i wschodniej oraz w Azji południowo-zachodniej. Drugie podplemię obejmuje rośliny o kwiatach zwykle purpurowych i jego przedstawiciele spotykani są na całym świecie w strefie klimatu ciepłego[3]. W polskiej florze występują jako gatunki rodzime przedstawiciele rodzajów pierwszego z podplemion – oman i płesznik, dziczeje tu także smotrawa okazała[10].

Wykaz rodzajów[9]:

Athroismeae[edytuj]

Plemię Athroismeae Panero (2002) obejmuje tylko 6 rodzajów spotykanych w Afryce i Australii[3].

Wykaz rodzajów[9]:

Feddeeae[edytuj]

Plemię Feddeeae to takson monotypowy z rodzajem endemicznym dla Kuby. Rośliny mają skórzaste, całobrzegie liście i jednakowe, białe kwiaty tworzące niewielkie kwiatostany[3].

Helenieae[edytuj]

Plemię Helenieae Benth. & Hook. (1832) obejmuje rośliny występujące na kontynentach amerykańskich, z centrum zróżnicowania w południowo-zachodniej Ameryce Północnej[3]. W Europie środkowej niektórzy przedstawiciele są uprawiani (np. gailardia oścista, nadobna i dzielżan jesienny[8].

Wykaz rodzajów[9]:

Coreopsideae[edytuj]

Plemię Coreopsideae Lindl. (1829) obejmuje rodzaje występujące przede wszystkim w Ameryce Północnej i Południowej[3]. Jedyny rodzaj mający naturalnych przedstawicieli we florze Europy środkowej to uczep. Poza tym uprawiane są tu gatunki m.in. z rodzaju nachyłek, kosmos i dalia[10].

Wykaz rodzajów[9]:

Neurolaeneae[edytuj]

Plemię Neurolaeneae Rydb. (1927) obejmuje rośliny o łodygach dętych, korzeniących się w węzłach. Występują głównie w strefie tropikalnej Nowego Świata, kilka gatunków rośnie w tropikach Starego Świata[3].

Wykaz rodzajów[9]:

Tageteae[edytuj]

Plemię Tageteae Cass. (1819) obejmuje rodzaje występujące w strefie klimatu ciepłego i w tropikach Nowego Świata, tylko jeden gatunek z rodzaju Flaveria rośnie poza tym w Australii]. Rośliny wyróżniają się specyficznym zapachem monoterpenów i często wyraźnie i mocno żebrowanymi niełupkami[3]. Należący tu rodzaj aksamitka obejmuje gatunki popularne w uprawie, m.in. w Europie środkowej[8].

Wykaz rodzajów[9]:

Chaenactideae[edytuj]

Chaenactis artemisiifolia

Plemię Chaenactideae B. G. Baldwin (2002) obejmuje tylko trzy rodzaje spotykane w zachodniej części Ameryki Północnej, głównie w Kalifornii[3].

Wykaz rodzajów[9]:

Bahieae[edytuj]

Bahia ambrosioides

Plemię Bahieae B.G. Baldwin (2002) obejmuje rośliny najbardziej zróżnicowane na południowym zachodzie Ameryki Północnej, poza tym występujące w Ameryce Południowej, Afryce tropikalnej i na wyspach południowego Pacyfiku[3].

Wykaz rodzajów[9]:

Polymnieae[edytuj]

Plemię Polymnieae (H. Rob.) Panero (2002) obejmuje tylko jeden rodzaj roślin o naprzeciwległych liściach, występujących we wschodniej części Ameryki Północnej[3].

Heliantheae[edytuj]

Plemię Heliantheae Cass. (1819) obejmuje rośliny występujące głównie w tropikach i klimacie umiarkowanym na obu kontynentach amerykańskich[3]. Z plemienia tego pochodzi szereg rodzajów, których przedstawiciele są popularni w uprawie, także w Europie środkowej – np. cynia, jeżówka, słonecznik. Należy tu także wiele roślin inwazyjnych w Europie, np. z rodzajów ambrozja, iwa, rudbekia, rzepień[10].

Wykaz rodzajów[9]:

Millerieae[edytuj]

Plemię Millerieae obejmuje rośliny o liściach zwykle naprzeciwległych i gruczołowato owłosionych. Zasięg geograficzny obejmuje przede wszystkim Meksyk i północne Andy, gdzie jest największe zróżnicowanie przedstawicieli. Poza tym rośliny te występują w tropikach całego świata[3]. W Europie środkowej inwazyjne są gatunki z rodzaju żółtlica[10].

Wykaz rodzajów[9]:

Perityleae[edytuj]

Perityle incana

Plemię Perityleae B.G. Baldwin (2002) obejmuje rosnące wśród skał byliny i krzewy o gruczołowatych liściach. Występują one głównie na terenach pustynnych południowo-zachodniej części Ameryki Północnej, poza tym w Andach i na wyspach Desventuradas[3].

Wykaz rodzajów[9]:

Eupatorieae[edytuj]

Plemię Eupatorieae Cass. 1819 obejmuje rośliny, które łączy specyficzny skład chemiczny wydzieliny miodników, poza tym posiadają one zwykle liście naprzeciwległe, koszyczki dyskowate, kwiaty promieniste o barwie białej, różowej do fioletowej (nigdy żółtej). Przedstawiciele występują na półkuli zachodniej z kilkoma rodzajami rozpowszechnionymi w całych tropikach[3]. W Europie środkowej dziko rośnie tylko sadziec konopiasty, uprawiane są też gatunki z rodzajów żeniszek, liatra, też sadziec purpurowy[10].

Wykaz rodzajów[9]:

Madieae[edytuj]

Plemię Madieae reprezentowane jest głównie we florze zachodniej Ameryki Północnej (zwłaszcza w Kalifornii)[3]. Jedyny przedstawiciel we florze Europy środkowej należy do rodzaju arnika[10].

Wykaz rodzajów[9]:

Przypisy

  1. a b c Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-05-27].
  2. Panero J.L., Funk V.A.. Toward a phylogenetic subfamilial classification for the Compositae (Asteraceae). „Proceedings of the Biological Society of Washington”. 115 (4), s. 909–922, 2002. Biological Society of Washington. 
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v B. Baldwin, J.M. Bonifacino, T. Eriksson, V. A. Funk, C.A. Mannheimer, B. Nordenstam, N. Roque, I. Ventosa: Compositeae classification (ang.). Smithsonian National Museum of Natural History. [dostęp 2010-05-24].
  4. a b c Panero, J. L., V. A. Funk. 2008. The value of sampling anomalous taxa in phylogenetic studies: major clades of the Asteraceae revealed. Mol. Phylogenet. Evol. 47: 757-782
  5. a b c Jose L. Panero: Asteroideae (ang.). Tree of Life. [dostęp 2010-05-27].
  6. Alicja Szweykowska, Jerzy (red.) Szweykowski: Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003. ISBN 83-214-1305-6.
  7. Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski: Botanika Systematyka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007. ISBN 83-01-13945-2.
  8. a b c Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  9. a b c d e f g h i j k l m n o p q r Genera of Compositae (ang.). compositae.org. [dostęp 2010-05-27].
  10. a b c d e f g h Mirek Zbigniew, Piękoś-Mirkowa Halina, Zając Adam, Zając Maria: Vascular plants of Poland – a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. IB PAN, 2002. ISBN 83-85444-83-1.