Zamek Šomoška

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zamek Šomoška
Ilustracja
Zamek Šomoška z lotu ptaka
Państwo  Słowacja
Rozpoczęcie budowy przełom XIII/XIV w.
Ważniejsze przebudowy XVI w.
Zniszczono XVIII w.
Pierwszy właściciel ród Kacsics
Plan budynku
Plan budynku
Położenie na mapie kraju bańskobystrzyckiego
Mapa konturowa kraju bańskobystrzyckiego, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Ruiny zamku Šomoška”
Położenie na mapie Słowacji
Mapa konturowa Słowacji, na dole znajduje się punkt z opisem „Ruiny zamku Šomoška”
Ziemia48°10′17″N 19°51′25″E/48,171389 19,856944

Zamek Šomoška (słow. Hrad Šomoška, węg. Somoskői vár) – ruiny zamku w południowej Słowacji, około 12 kilometrów na południe od miasta Fiľakovo. W odległości zaledwie kilkudziesięciu metrów od zamku przebiega granica słowacko-węgierska.

Położoną na bazaltowym wzgórzu warownię założył na przełomie XIII i XIV stulecia ród Kacsics. Jako prawdopodobną datę jej powstania uważa się rok 1291. Główny budulec zamku stanowiły połączone zaprawą fragmenty bazaltowych słupów, których w okolicy było pod dostatkiem. W 1310 r. zamek był we władaniu Mateusza Czaka, zaś po jego śmierci król Karol Robert darował go Tomaszowi Szécsényiemu. W roku 1323 zamek był wzmiankowany jako castrum Somoskew. Pierwotnie składał się z jednej budowli mieszkalno-obronnej i niewielkiego dziedzińca. W XVI wieku dokonano rozbudowy zamku. Dobudowano wtedy między innymi barbakan i dwie baszty. Podczas najazdów tureckich zamek Šomoška, wraz z sąsiednimi zamkami Fiľakovo, Salgó i Hajnáčka pełnił rolę warowni pogranicznej. Od roku 1554, kiedy cesarstwo utraciło twierdzę Fiľakovo, znajdował się na pierwszej linii obrony antytureckiej. W latach 1573-1596 zamek był zajmowany przez Turków. Później, w roku 1618, a następnie w latach 1647-1655 był ponownie umacniany. W czasie antyhabsburskiego powstania Franciszka Rakoczego w 1703 r. zamek został zdobyty przez kuruców, zaś po jego upadku został w 1709 r. zdobyty i zniszczony przez wojska cesarskie. Od tamtego czasu pozostaje ruiną.

W 1920 roku Traktat w Trianon ustalił przebieg granicy czechosłowacko-węgierskiej. Zamek przyłączono do Czechosłowacji, podobnie jak położoną u podnóża zamkowego wzgórza wieś Somoskő (obecnie dzielnica miasta Salgótarján). Po protestach dokonano korekty granicy i 1924 powróciła ona wraz z sąsiednią miejscowością Somoskőújfalu na Węgry. W latach siedemdziesiątych XX wieku przeprowadzono konserwację i częściową rekonstrukcję ruin, które obecnie udostępnione są do zwiedzania.

Wzgórze zamkowe tworzy bazaltowy nek o wymiarach 160 × 130 m, wyraźnie wyróżniający się w morfologii terenu. Na powierzchni neku bardzo dobrze widoczny jest tzw. cios słupowy w formie 5- i 6-bocznych kolumn, których szerokość wynosi 15-20 cm. W różnych częściach wzgórza kolumny bazaltowe nachylone są pod różnym kątem lub zalegają niemal poziomo – ich ułożenie jest ważną informacją dla geologa – odzwierciedla rozmieszczenie ścian komina wulkanicznego w czasie aktywności wulkanicznej (kolumny układają się prostopadle do ścian, które stanowią powierzchnie chłodzenia).

Poniżej zamku znajduje się rumowisko skalne o powierzchni ok. 0,3 ha. Powstało ono w rezultacie fizycznego wietrzenia neku bazaltowego w klimacie peryglacjalnym. Część bloków była również zdeponowana na stoku w trakcie budowy zamku.

Podczas budowy zamku odkryto tzw. skalny wodospad Šomoška – atrakcję geoturystyczną unikatową w skali europejskiej.

Widok na zamek z Węgier

W bezpośrednim sąsiedztwie warowni przebiega szlak turystyczny i ścieżka dydaktyczna, zorganizowana w 2002 r. w ramach programu PHARE i udostępniająca wymienione wyżej atrakcje. Dojście możliwe jest zarówno od strony słowackiej (40 min. od parkingu), jak i węgierskiej (5 min.). Ze wzgórza roztacza się widok na słowacką i węgierską część Cerovej vrchoviny.

Zamek znajduje się w granicach Narodowego Rezerwatu Przyrody Šomoška (słow. Národná prírodná rezervácia Šomoška) oraz transgranicznego (słowacko-węgierskiego) Geoparku Novohrad-Nógrád (wizerunek ruin jest elementem loga geoparku).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Miartuš Vladimír: Šomoška, w: "Krásy Slovenska" R. 80, nr 7-8/2003, s. 39;