Łupek
Z Wikipedii
Łupek - pojęcie opisujące grupę skał, wykazujących dobrą łupkowatość (złupkowacenie). Najczęściej określenie to dotyczy skał metamorficznych (łupek metamorficzny lub też łupek krystaliczny), lecz jest także powszechnie stosowane do skał osadowych o podobnym wyglądzie (łupek osadowy).
Jest to skała o zróżnicowanym składzie i o charakterystycznej teksturze łupkowej.
Spis treści |
[edytuj] Łupki metamorficzne
Powstają zasadniczo w płytszych strefach metamorfizmu. Zwykle przeważa w nich jeden składnik, który nadaje danemu rodzajowi łupka swoje charakterystyczne cechy.
[edytuj] Wybrane rodzaje łupków metamorficznych
 |
Zasugerowano, aby poniższe sekcje zintegrować z istniejącymi artykułami szczegółowymi. (dyskusja) |
[edytuj] Łupek krystaliczny
Łupek krystaliczny - przeobrażone skały osadowe (ziarna kwarcu, węglanów i in.) bogate w substancje węgliste i bitumiczne, dobrze zaznaczone. Łupki krystaliczne stanowią obszerną grupę skał metamorficznych powstających w płytkich strefach metamorfizmu, o różnym składzie mineralnym i wyraźnie zaznaczonej teksturze łupkowej. Mają doskonałą łupkowatość, czyli podzielność płasko-równoległą, wzdłuż której dzielą się na cienkie kolumny o grubości 1-10 mm albo też cienkie kolumny „ołówkowe” wyznaczające linijność. Według definicji opartej na składzie mineralogicznym łupek krystaliczny nazywa się skałą złożoną ze skaleni (do 20%), kwarcu (do 80%), węglanów (do 50%), a przede wszystkim łyszczyków, amfiboli, epidotu. Częstokroć w ich składzie dominuje jeden minerał, decydujący o ich właściwościach i nadający im nazwę, np. łupek grafitowy, serycytowy, talkowy, chlorytowy, mikowy i inne. Właściwości pochodzące od dominującego składnika są jednak często maskowane przez obecność innych minerałów, np. kwarcu.
Pojęcie łupek krystaliczny jest niekiedy utożsamiane szerzej, ze wszystkimi łupkami metamorficznymi ogółem.
[edytuj] Łupek ogniotrwały
Łupki ogniotrwałe - łupki krystaliczne, kaolinitowe skały nieplastyczne (tonstein) pochodzenia metamorficznego, w których dominującym minerałem jest kaolinit. Powstały w górnym karbonie w czasie orogenezy waryscyjskiej. Łupki ogniotrwałe występują jako przerosty w pokładach węgla kamiennego lub w ich sąsiedztwie.
- Zastosowanie:
- materiał ogniotrwały
W Polsce występują:
- na Dolnym Śląsku w okolicach Nowej Rudy.
- w niektórych kopalniach Górnośląskiego Zagłębia Węglowego
[edytuj] Łupek kwarcowy
Łupek kwarcowy – skała metamorficzna o wyraźnie zaznaczonej laminacji, złożona głównie z drobnych blastów kwarcu, innymi składnikami skały są drobno wykształcone łyszczyki oraz nielicznie występują chloryty. Skała twarda i odporna na wietrzenie. W masywach zbudowanych ze skał metamorficznych często skałki są zbudowane z łupków kwarcowych.
[edytuj] Łupek serycytowy
Łupek serycytowy (metaiłowiec, metamułowiec) - powstaje z niewielkiego przeobrażenia łupka ilastego bądź mułowca w warunkach niskich temperatur (200–400°C), jest bliski łupkom osadowym.
[edytuj] Łupek łyszczykowy
Łupek łyszczykowy - skała metamorficzna w skład której wchodzą przede wszystkim kwarc, skalenie i łyszczyki. Skalenie są zwykle reprezentowane przez plagioklazy, najczęściej albit lub oligoklaz. Łyszczyki to przede wszystkim muskowit, rzadziej biotyt lub oba razem. Podrzędnie, w zmiennych ilościach mogą występować: chloryt, chlorytoid, staurolit, granat, sylimanit, czasami epidot lub kalcyt i in. Minerały akcesoryczne to turmalin, cyrkon, apatyt, monacyt. Łupki łyszczykowe cechują się wyraźną foliacją. Często są zafałdowane. Pospolite są w nich żyłki i soczewki kwarcowe, często zafałdowane. Mają barwy szare, ciemnoszare, czasem zielonkawe, zwykle ze srebrzystym połyskiem. Minerały poboczne mogą tworzyć charakterystyczne guzki na powierzchniach foliacji.
Występują w starych masywach metamorficznych. W Polsce w Tatrach Zachodnich i Sudetach (Góry Izerskie, Pogórze Izerskie, Karkonosze, Rudawy Janowickie, Góry Sowie, Góry Orlickie, Góry Bystrzyckie, Kotlina Kłodzka, Masyw Śnieżnika, Góry Bialskie, Góry Złote, Jesioniki, Góry Opawskie, Wzgórza Niemczańsko-Strzelińskie). Wykorzystywane były w lokalnym budownictwie, obecnie używane przy urządzaniu ogrodów.
[edytuj] Łupek grafitowy
Łupki grafitowe - łupki metamorficzne, głównie łupki kwarcowe, zawierające duże ilości grafitu.
[edytuj] Łupki osadowe
[edytuj] Wybrane rodzaje łupków osadowych
[edytuj] Łupki bitumiczne
Są bogate w bituminy. Najczęściej mają barwę czarną lub ciemnoszarą.
[edytuj] Łupki palne
Ogólna zbiorcza nazwa łupków bitumicznych, powstała ze względu na ich właściwości - zawierają dużo związków palnych.
[edytuj] Łupki ilaste
Skały ilaste, jedne z najczęściej występujących łupków.
[edytuj] Łupki miedzionośne
Łupki zawierające minerały rudy miedzi
[edytuj] Bibliografia
Wacław Ryka, Anna Maliszewska, Słownik Petrograficzny, Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa, 1991 (wyd. II popr. i uzup.), ISBN 83-220-0406-0
