Adam Bohorič

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania


Adam Bohorič (ur. ok. 1520 w Rajhenburgu, zm. w 1598) – słoweński językoznawca i protestancki kaznodzieja. W 1584 r. napisał książkę Articae horulae succisivae(słow. Zimske urice), która była opisem ortografii słoweńskiego języka.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się ok. 1520 roku w okolicach Rajhenburgu (dzisiejszej Brestanicy). Studiował na Uniwersytecie w Wittenbergu pod zwierzchnictwem Filipa Melanchtona. Po powrocie w rodzime okolice założył szkołę w Krško. W 1556 roku został dyrektorem szkoły w Lublanie. W 1582 przeszedł na emeryturę. W 1598 został wygnany. Umarł prawdopodobnie wkrótce potem, w nieznanym miejscu.

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

Zimske urice proste

Bohorič zajmował się pisaniem alfabetów, słowników i gramatyk:

  • ok. 1580 – Elementale Labacense (alfabet w języku niemieckim, łacińskim i słoweńskim)
  • ok. 1580 – Nomenclatura trium liguarum (łacińsko-niemiecko-słoweński słowniczek)
  • 1584 – Articae horulae (Zimske urice, gramatyka)

Najważniejsza jest gramatyka Articae horulae, pierwsza słoweńska gramatyka. Jej naukowa wartość nie jest duża, ponieważ jest stworzona po łacińskiej gramatyce Filipa Melanchtona, bez odkrycia praw i specyficzności słoweńskiego języka, na przykład słoweńskich przypadków. Ważniejsza jest łacińska przedmowa z tendencją patriotyczną.

Mentalność[edytuj | edytuj kod]

Bohorič był wśród protestantów jedynym świeckim autorem. Nauczyciel z zawodu czuł się odpowiedzialny za nauczanie gramatyki, ortografii i języka. Był z wykształcenia humanistą, chociaż bez większego talentu do tego rodzaju pracy. Jego mentalność jest najbardziej widoczna w łacińskiej przedmowie w gramatyce. Mówi w niej o rozprzestrzenieniu się Słowian. [[Słoweniec|Słoweńców] za część słowiańskiego świata, ich język za dialekt wspólnego słowiańskiego języka. Jego informacje o rozprzestrzenieniu się Słowian są często błędne, jak również jego wyjaśnienie słowa ,, Słowianin”. Jednak tym wszystkim pokazuje swój patriotyzm, bo chce podkreślić znaczenie Słoweńców i Słowian, wzorując się na niemieckich autorach, którzy czerpali pewność siebie ze wspomnień wspólnych więzi germańskich. Te myśli Bohoriča są szczytem protestanckiej słoweńskiej świadomości. Ta jednak jeszcze nie dojrzała do prawdziwej, narodowej świadomości, jednak już ukształtowała jasną narodową świadomość o wspólnej krwi, języku i historycznym losie Słoweńców, przygotowuje tym podstawę za przyszłą świadomość narodową, która rozwija się jeszcze w dobie oświecenia, przedromantyzmu i romantyzmu.

Język i styl[edytuj | edytuj kod]

Bohorič nie pisał w języku słoweńskim, jego kontakt z tym językiem był tylko pośredni, gdy w swojej gramatyce próbował określić jego formy i prawa. W swoich poglądach na ortografię i język wzorował się na Trubarze i Dalmatinie, w alfabecie wzorował się na Trubarze z poprawkami po Krelju. Dlatego ten alfabet w czasie Prešerna został nazwany bohoričicą. Jego styl w przedmowie gramatyki jest gładki, dydaktyczny.

Źródła[edytuj | edytuj kod]

  • Janko Kos Pregled slovenskega slovstva, Ljublana 2002.