Lublana

	Lublana; Ljubljana
	; Lublana, panorama, w tle zamek
	Herb Lublany
Państwo	Słowenia
Burmistrz	Aleš Čerin
Powierzchnia	275 km²
Wysokość	298 m n.p.m.
Populacja (2012); • liczba ludności; • gęstość	; 249 700; 908 os./km²
Kod pocztowy	1000
Tablice rejestracyjne	LJ
Podział miasta	18 dzielnic
	Położenie na mapie Słowenii ; Lublana
	46°03′23″N 14°30′28″E / 46.056388888889, 14.507777777778Na mapach: 46°03′23″N 14°30′28″E / 46.056388888889, 14.507777777778
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Hasło Ljubljana w Wikisłowniku
	Strona internetowa

Lublana, uniwersytet

Lublana, Cankarjevo Nabrežje

Lublana, ratusz

Lublana, znak reklamujący bar nawiązujący do motywów śmierci w postaci zawieszonej klatki dla człowieka skazanego na zagłodzenie; wewnątrz atrapa ludzkiego szkieletu

Lublana (słoweń. Ljubljana, wł. Lubiana, niem. Laibach) – stolica Słowenii, położona nad rzeką Lublanicą.

Podstawowe informacje[edytuj]

język: słoweński
narodowości: Słoweńcy
religie: katolicyzm, protestantyzm, prawosławie, islam
waluta: euro
klimat: umiarkowany
port lotniczy: Brnik

Historia[edytuj]

Historia Lublany sięga roku 2000 p.n.e. kiedy to pierwsi ludzie zaczęli budować tymczasowe drewniane chaty na terenie dzisiejszej stolicy Słowenii. W późniejszym czasie teren ten stał się częstym szlakiem dla różnych ludów oraz plemion. Jako pierwsi na stałe zamieszkali na tych terenach Wenetowie. W III w. p.n.e. tereny te zostały zamieszkane także przez celtyckie plemię Taurisci. W I w. n.e. Rzymianie założyli na terenie dzisiejszej Lublany wojskowe obozowisko nazywając je Emona. W 452 r. Hunowie dowodzeni przez Attylę zniszczyli kompletnie osadę. Emona liczyła ok. 6 tysięcy mieszkańców i odgrywała dużą rolę podczas licznych walk. W VI w. Słowianie zaczęli zamieszkiwać tereny Słowenii. W IX w. Słowianie dostali się pod niewolę Franków.

Nazwa miasta, Luwigana, pojawiła się po raz pierwszy w dokumencie z 1144 roku. W XIII w. miasto zostało podzielone na trzy dzielnice: Stari trg, Mestni trg, Novi trg. W 1220 roku Lublana otrzymała prawa miejskie, wraz z prawem do wytwarzania własnej monety. W 1270 roku Kraina została zdobyta przez króla Przemysła Ottokara II Wielkiego, został on jednak pokonany w 1278 roku przez Rudolfa I Habsburga, który zmienił nazwę miasta na Laibach. Lublana pozostawała w rękach Habsburgów do roku 1797.

W XV wieku Lublana była znana ze względu na sztukę. W 1511 roku miało miejsce wielkie trzęsienie ziemi, po czym została odbudowana w stylu renesansowym oraz zbudowany został nowy mur wokół miasta. W XVI w. populacja wynosiła 5 tysięcy, z czego 70 procent posługiwało się językiem słoweńskim, 30 proc. j. niemieckim. W 1550 r. opublikowano w Lublanie dwie pierwsze słoweńskie książki. W XVI wieku Lublana była ośrodkiem Reformacji. Mieszkało tam kilku ważnych przedstawicieli Luteranizmu – Primož Trubar, Adam Bohorič i Jurij Dalmatin. Mniej więcej w podobnym czasie powstała pierwsza szkoła średnia oraz biblioteka publiczna, co bezsprzecznie dało Lublanie miano centrum kultury słoweńskiej. W 1597 r. Jezuici przybyli do miasta i otworzyli drugą szkołę średnią, która później przekształciła się w wyższą. Architektura barokowa zawitała w mieście pod koniec XVII wieku, gdy do Lublany przybyli architekci z zagranicy.

Za rządów Napoleona miasto stało się stolicą Prowincji Iliryjskich. W 1815 r. miasto znowu stało się własnością Austrii. W latach 1816]-1849 było częścią Królestwa Illyrii. W 1821 r. Lublana gościła Kongres w Laibach, który przywrócił wcześniejsze granice państw europejskich. Pierwszą linią kolejową w 1849 było połączenie Wiedeń-Lublana. Zostało ono przedłużone w 1857 do Triest. Publiczna linia elektryczna pojawiła się w 1898 r. W 1895 r., Lublana, wtedy miasto liczące 31 tys. mieszkańców została nawiedzona przez poważne trzęsienie ziemi wynoszące 6,1 skali Richtera. 1,4 tys. budynków zostało zniszczonych. Pewna część została odbudowana w stylu secesyjnym.

W 1918 roku po zakończeniu I wojny światowej, region ten został przyłączony do Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców. W 1929 roku powstało Królestwo Jugosławii. Kraj został podzielony na okręgi, zwane banowinami. Lublana została stolicą okręgu Dravska banovina. W 1941 roku, podczas II wojny światowej faszystowskie Włochy okupowały miasto, poprzedzając nazistowskie Niemcy w 1943 r. Miasto było otoczone przez ponad 30 kilometrowy drut kolczasty mający zapobiec współpracy z podziemnym ruchem oporu (front wyzwolenia ludności słoweńskiej) w mieście wraz z jugosłowiańskimi partyzantami działającymi poza ogrodzeniem. W 1985 roku w miejsce ogrodzenia powstała malownicza ścieżka spacerowa (Pot okoli Ljubljane – Ścieżka dookoła Lublany).

Po II wojnie światowej Lublana stała się stolicą Socjalistycznej Republiki Słowenii – części komunistycznej Jugosławii, do czasu gdy 25 czerwca 1991 roku Słowenia ogłosiła niepodległość, a Lublana stała się jej stolicą. Kraj ten stał się częścią Unii Europejskiej w maju 2004 roku.

W 2011 r. miasto to stało się siedzibą unijnej Agencji ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki^[1].

Geografia[edytuj]

Miasto zajmuje powierzchnię 275 km². Położone jest w centrum Słowenii, pomiędzy Austrią, Węgrami, Chorwacją i Friuli – regionem Włoch. Lublana leży 140 km na zachód od Zagrzebia, 250 km na wschód od Wenecji, 350 km na południowy zachód od Wiednia i 400 km na południowy zachód od Budapesztu. Najwyższym punktem miasta jest Janški Hrib (794 m n.p.m.).

Liczba trzęsień ziemi niszczących Lublanę (w tym te z 1511 i 1895 r.) świadczy o fakcie, iż Słowenia jest zlokalizowana w aktywnej strefie sejsmicznej spowodowanej jej pozycją na płycie eurazjatyckiej. Słowenia znajduje się na złączeniu trzech ważnych stref tektonicznych – Alp, Gór Dynarskich oraz Kotliny Panońskiej. Naukowcy są w stanie zidentyfikować ponad 60 trzęsień ziemi w przeszłości.

Klimat Lublany, jak i wschodniej części Słowenii to klimat umiarkowany kontynentalny. Lipiec jest najcieplejszym miesiącem, a styczeń oraz luty są najzimniejszymi. Najniższą zanotowaną temperaturą było –28 °C a najwyższą 39 °C.

Demografia[edytuj]

Liczba mieszkańców[edytuj]

257 388 (2002 – według spisu powszechnego)
255 115 (2005 – wartość szacunkowa)

Podział administracyjny[edytuj]

Gospodarka[edytuj]

przemysł: elektromaszynowy, elektroniczny, lekki (włókienniczy, obuwniczy), chemiczny, drzewno-papierniczy, spożywczy (tytoniowy)

Transport[edytuj]

Lublana jest w centrum słoweńskiej sieci dróg, która prowadzi do wszystkich zakątków kraju. Przez Lublanę przebiega autostrada A1 prowadząca na zachód do Triestu, Wenecji oraz Rijeki; na północ do Mariboru, Grazu oraz Wiednia. Autostrada A2 prowadzi na wschód do stolicy Chorwacji Zagrzebia oraz Węgier, lub do głównych miast byłej Jugosławii, jak np. Belgradu; na północny zachód prowadzi do Klagenfurtu oraz Salzburga.

Główny dworzec kolejowy Ljubljana zbudowany został w 1849 r. Odnowiony został w 1980 r. przez architekta Marko Mušiča. W 2008 roku rozpoczęła się budowa wielopiętrowego kompleksu biurowo-rozrywkowo-handlowego na terenie dworca.

Dworce kolejowy i autobusowy są usytuowane po przeciwnych stronach Trgu Osvobodilne Fronte (Trg OF), w północnej części śródmieścia. 250 m na zachód biegnie Slovenska cesta, główna ulica handlowa Lublany. Na główny plac miasta – Prešernov trg – można dojść, kierując się na południe, w stronę Miklošičevej cesty (600 m).

Miejsca godne uwagi[edytuj]

Pałac Biskupi
zamek
park Tivoli
klasztor i kościół Urszulanek
ruiny rzymskie
Muzeum Narodowe
Galeria Narodowa
Biblioteka Narodowa
uniwersytet
Katedra świętego Mikołaja
ratusz
plac Prešerena
Tromostovje (potrójny most)
Robbov vodnjak (barokowa fontanna)
Metelkova
Zoo Lublana
w okolicy: Bled

Sport[edytuj]

NK Olimpija Lublana – klub piłkarski
- Stadion Stožice – stadion
ND Slovan Lublana – klub piłkarski
NK Svoboda Lublana – klub piłkarski
Olimpija Lublana – klub hokejowy
- Hala Tivoli – lodowisko
KK Olimpija Ljubljana – klub koszykówki mężczyzn
Krym Lublana – klub piłki ręcznej kobiet
Dolomiti Lublana – klub narciarski
SSK Ilirija Lublana – klub narciarski
ACH Volley Lublana – klub siatkarski mężczyzn

Ludzie związani z Lublaną[edytuj]

Ivan Cankar – pisarz słoweńskiego ruchu modernistycznego
Bogusław Horodyński – polski powstaniec, działacz niepodległościowy
Željko Ivanek – słoweńsko-amerykański aktor
Emil Korytko – polski etnograf, działacz i orędownik kształtowania świadomości narodowej Słoweńców, miłośnik i zbieracz tamtejszej sztuki ludowej
Hugon Zapałowicz – polski podróżnik, botanik, prawnik, badacz Karpat i gór środkowej Argentyny, prekursor turystyki babiogórskiej, przewodnik, poeta