Aparat Tullgrena

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jedna z wersji aparatu Tullgrena (Berelesego): płyn konserwujący (A); zlewka (B); filtr (C); próbka (D); lejek (E); ciepło (F); żarówka (G)
4755253068 59080f0195 bBerlese.jpg

Aparat Tullgrena[1], lejek Tullgrena[2], lejek Berlesego-Tullgrena – przyrząd służący do aktywnego wypłaszania drobnych bezkręgowców (głównie stawonogów) z pobranych próbek habitatu. Wykorzystuje gradient temperatur do osuszenia próbki, w wyniku czego higrofilne zwierzęta same wpadają do płynu konserwującego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Przyrząd został, w pierwotnej formie, wynaleziony w 1905 roku przez Antonia Berlesego. Używał on jednak jako emitera ciepła gorącej pary, a próbka habitatu była umieszczana bezpośrednio w lejku[3]. Zmodyfikowany został w 1918 przez Alberta Tullgrena, który zastosował żarówkę jako źródło ciepła oraz zwiększył gradient temperatur za pomocą kawałka blachy otaczającego próbkę gleby[4]. Obecne konstrukcje są zwykle kombinacją różnych elementów obu przyrządów, toteż T.R.E. Southwood sugeruje, że winno się je nazywać lejkiem Berlesego-Tullgrena (ang. „Berelese-Tullgren funnel”)[5].

Konstrukcja[edytuj | edytuj kod]

Przyrząd składa się z dużego lejka, którego szerszy koniec nakryty jest siatką o drobnych oczkach, a węższy uchodzi do próbówki lub zlewki wypełnionej płynem konserwującym (np. 60-70% roztwór alkoholu etylowego) oraz umieszczonego nad siatką źródła ciepła w postaci, najczęściej, żarówki. Ponadto zwykle używa się przezroczystej przykrywki oraz czasem klosza. Konstrukcja ta bywa zwielokrotniona, w celu zwiększenia wydajności, poprzez umieszczenie na drewnianej podstawce albo stalowym lub aluminiowym stelażu całych rzędów lejków i żarówek[6][7][8].

Zasada działania[edytuj | edytuj kod]

Pobrane wcześniej próbki habitatu, tj. najczęściej gleby, ściółki, igliwia, rozdrobnionego próchna itp. umieszcza się na powierzchni siatki, która rozciągnięta jest w górnej części lejka. Następnie całość przykrywa się, zabezpieczając przed ewentualną ucieczką i włącza żarówkę. Stawonogi glebowe są wilgocio- oraz cieniolubne. Urządzenie wykorzystuje ich naturalną skłonność do podążania w kierunku miejsc o większej wilgotności i zacienieniu. Żarówka, emitując ciepło, osusza stopniowo coraz głębsze warstwy gleby, zmuszając bezkręgowce do wędrówki coraz głębiej, aż w końcu natrafiają na siatkę i wpadają do wnętrza lejka, gdzie ześlizgują się ze ścianek, kończąc w próbówce z płynem konserwującym[7][6][2].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

Próbka powinna być wilgotna, toteż często zrasza się ją wodą. Próbkę gleby dobrze jest także obrócić, tj. umieścić ją górną stroną w dół, dzięki czemu stawonogi mogą wykorzystać już istniejące korytarzyki w glebie do ucieczki przed wysuszeniem. Należy także odpowiednio dobrać moc żarówki, by stawonogi na pewno zdążyły uciec, gdyż wiele drobnych gatunków o miękkim oskórku szybko wysycha. Dolna część lejka powinna być dobrze wentylowana i chłodna, by zwiększyć gradient temperatur[7][6].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Przyrząd jest używany do aktywnego wypłaszania drobnych i średniej wielkości stawonogów żyjących w glebie, ściółce itp. Znajduje zastosowanie przede wszystkim w badaniach z dziedziny pedobiologii, entomologii, arachnologii, myriapodologii oraz ekologii. Sprawdza się przy wypłaszaniu m.in.: skoczogonków, widłogonków, pierwogonków, skąponogów, drobnonogów, pareczników, krocionogów, roztoczy, zaleszczotków, lądowych równonogów, mrówek, larw i mniejszych dorosłych chrząszczy z rodziny biegaczowatych i kusakowatych itp.[7][8]

Przypisy

  1. Jacek Twardowski, Adrian Smolis, Leszek Kordas. Wpływ różnych systemów uprawy roli na mezofaunę glebową. Badania wstępne. „Annales Universitate Mariae Curie-Skłodowska Lublin-Polonia Sectio E”. 59 (4), 2004. 
  2. 2,0 2,1 Kinga Stanisławek: Metody Zbierania i Preparowania. [dostęp 2013-11-08].
  3. A. Berlese. Apparecchio per raccogliere presto ed in gran numero piccoli Artropodi. „Redia”. 2, s. 85-90, 1905. 
  4. A. Tullgren. Ein sehr einfacher Ausleseapparat für terricole Tierfaunen. „Zeitschrift für angewandte Entomologie”. 4, s. 149-150, 1918. 
  5. T.R.E. Southwood: Ecological methods. Chapman & Hall, 1994. ISBN 0-412-30710-3.
  6. 6,0 6,1 6,2 Berlese-Tullgren apparatus. W: Guide to New Zealand Soil Invertebrates [on-line]. [dostęp 2013-11-08].
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 David C. Coleman, D. A. Crossley, Jr., Paul F. Hendrix: Fundamentals of Soil Ecology. Wyd. 2. Elsevier Academic Press, 2004.
  8. 8,0 8,1 W. Sakchoowong, S. Nomura, K. Ogata, J. Chanpaisaeng. Comparison of Extraction Efficiency between Winkler and Tullgren Extractors for Tropical Leaf Litter Macroarthropods. „Thai Journal of Agricultural Science”. 40 (3-4), s. 97-105, 2007.