Argenteus

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Argenteus cesarza Dioklecjana upamiętniający zwycięstwo nad Sarmatami (Victoria Sarmat[ica]) i podkreślający (rewers) jedność polityczną tetrarchów (niedoważony – 2,97 g)

Argenteus – niewielka (średn. ok. 19 mm) srebrna moneta rzymska wprowadzona reformą Dioklecjana z r. 294 n.e.[1] i pozostająca w obiegu do ok. 310 r. Z początku przypuszczalnie jako 1/25 monety złotej (aureusa)[2], zarazem stanowiąca równowartość 8 follisów[3]; później (301 r.) o wartości jedynie 1/10 aureusa.

Zarówno nazwą (dosłownie – "srebrny"[4]), jak i stosunkiem do złota oraz cechami zewnętrznymi argenteus nawiązywał do pełnowartościowego denara srebrnego z czasów cesarzy julijsko-klaudyjskich (Nerona). Ustawową wagą (3, 41 g) odpowiadał 1/96 rzymskiego funta (libra), co niekiedy zaznaczano na rewersie liczbą XCVI (częstokroć jednak bywał niedoważony). Wkrótce (za Galeriusza) pojawiły też półargenteusy (o wadze 1,5 g) typu Virtus Militum, obiegające w latach ok. 306 - 310/311 n.e. Już za Konstantyna Wielkiego, w wyniku kolejnej reformy pieniądza, srebrnik ten jako nazbyt zdewaluowany zastąpiono w 326 r. pełnowartościową monetą o podobnej wadze – srebrną silikwą[5].

Srebrnik Konstancjusza Chlorusa typu Virtus Militum wybity w Trewirze

Najczęściej emitowanym typem był argenteus Providentia Augg[ustorum] (lub Victoriae Sarmaticae) z identycznym przedstawieniem na rewersie czterech władców (tetrarchów) składających ofiarę przed bramą obozu wojskowego. Propagandowo akcentowano w ten sposób wspólność rządów i polityczną jedność członków tetrarchii oraz ich ścisły związek z wojskiem i pochodzeniem z szeregów armii. Podobną rolę spełniało wyobrażenie warownej bramy obozu wojskowego (castrum) na półargenteusach z hasłem Virtus Militum (Męstwo żołnierzy [tj. armii]).

W źródłach antycznych określenia "argenteus nummus" jako pierwszy użył Pliniusz Starszy w swej Naturalis historia (XXXIII,47). W Dziejach rzymskich (Rerum gestarum libri) Ammianusa Marcellina również pojawia się to określenie, jednakże bez wskazania, iż chodzi o oficjalny nominał. Autorzy Historia Augusta używają tej nazwy dość swobodnie dla określenia rozmaitego pieniądza.

Przypisy

  1. Datowanie uznawane obecnie; we wcześniejszych źródłach często inaczej, np.: "Pod koniec 295 r. dodał [Dioklecjan] do aureusa monetę z czystego srebra" (Cambridge Ancient History, t. XII [1965], s. 338).
  2. Tak wg P. N. Schultena (Die römische Münzstätte Trier, Frankfurt 1974).
  3. W starszej literaturze spotykana też inna relacja argenteusa: równego 5 follisom, a stanowiącego 1/24 aureusa (np. A. Kunisz w Vademecum historyka starożytnej Grecji i Rzymu, t. I, Warszawa 1982, s. 281).
  4. Wysoka próba srebra przekraczała 90% (H. Fengler, G. Gierow, W. Unger, Słowar′ numizmata, Moskwa 1993).
  5. H. Kahnt, Das große Münzlexikon..., dz. cyt. poniżej, s. 29.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • H. Kahnt, Das große Münzlexikon von A bis Z, Gietl Verlag, Regenstauf 2005
  • B. R. Kankelfitz, Römische Münzen von Pompejus bis Romulus, Battenberg Verlag, Augsburg 1996
  • Lexikon der alten Welt, Artemis Verlag, Zürich-Stuttgart 1965

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • Argenteus [w] Reppa Das grosse Münzen-Lexikon [1]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]