Bibliotekoznawstwo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Bibliotekoznawstwo, nauka o bibliotekarstwie – zajmuje się teoretycznymi i praktycznymi problemami działania bibliotek, takimi jak katalogowanie książek i czasopism, organizacją oraz zarządzaniem biblioteką w ujęciu historycznym i współczesnym. Bibliotekoznawstwo jest osobną dziedziną naukową w grupie nauk humanistycznych i wraz z bibliografią dało podstawy współczesnemu księgoznawstwu.

Historia terminu i definicje[edytuj | edytuj kod]

Termin pojawił się najwcześniej u Martina Schrettingera już w 1808 jako Bibliothekswissenschaft, lecz prawo obywatelstwa zdobył sobie w Niemczech dopiero od wystąpienia Karola Dziatzko, profesora pierwszej katedry Bibliotekoznawstwa. Odtąd w literaturze niemieckiej zajmowano się precyzowaniem pojęcia i zakresu bibliotekoznawstwa oraz jego stosunkiem do Bibliologii, nadając mu w zespole nauki o książce coraz bardziej pierwszoplanowe znaczenie.

Definicja anglosaska sprowadza pojęcie Bibliotekoznawstwa (library science) do teoretycznej i praktycznej wiedzy, dotyczącej organizacji bibliotek i ich zbiorów.

Literatura radziecka, kładąc nacisk na wychowawczą rolę bibliotek, traktuje Bibliotekoznawstwo (bibliotiekowiedienije) jako dziedzinę rozpatrującą zagadnienia organizacji i metod pracy bibliotek pod kątem potrzeb oświatowych, gospodarczych i politycznych kraju.

W Polsce terminu Bibliotekoznawstwo użył po raz pierwszy Włodzimierz Górski w pracy pt. Krótki rys zasad bibliotekoznawstwa (Warszawa 1862)[1], określając Bibliotekoznawstwo w sposób zbliżony do dzisiejszego pojęcia bibliotekarstwa.

W literaturze późniejszej pojęcia te długo jeszcze traktowano zamiennie, przy czym w nomenklaturze zawodowej ustalił się raczej termin bibliotekarstwo. Dopiero wielki rozwój bibliotek i ich znaczenia jako instytucji społecznych, zróżnicowanie funkcji różnych typów bibliotek oraz specjalizacja bibliotekarska z jednoczesnym tworzeniem wielkich kompleksów bibliotecznych, tzw. sieci — sprawiły, że Bibliotekoznawstwo, zajmując się problemami polityki, organizacji i historii bibliotek, zajęło czołowe miejsce wśród dyscyplin bibliologicznych. Powstałe po drugiej wojnie światowej katedry uniwersyteckie w Warszawie i we Wrocławiu otrzymały nazwę Katedr Bibliotekoznawstwa, choć program ich jest znacznie szerszy i obejmuje również inne dyscypliny związane z badaniem książki. Eksponowanie bibliotekoznawstwa nastąpiło częściowo także dlatego, że posiada sprecyzowany zakres (historia i organizacja bibliotek), konkretną bazę doświadczalną i wypróbowane metody badawcze. Niemniej w zespole dyscyplin tworzących Bibliologię bibliotekoznawstwo zajmuje określone miejsce, równoległe do historii książki, bibliografii i teorii czytelnictwa[2].

Przedmiot badań bibliotekoznawczych[edytuj | edytuj kod]

Głównym przedmiotem badań jest biblioteka, analizowana zarówno w aspekcie historycznym, jak i współczesnym ze szczególnym zwróceniem uwagi na funkcje społeczne bibliotek, jej rolę w systemie edukacji, w działalności naukowej oraz znaczenie w procesie obiegu informacji.[3]

Bibliotekoznawstwo zajmuje się w szczególności metodami:

  • pozyskiwania i gromadzenia zbiorów książek i czasopism
  • bezpiecznego przechowywania zbiorów
  • katalogowania zbiorów i ich organizowania
  • udostępniania i dostarczania informacji o zbiorach
  • rozpowszechniania czytelnictwa

Bibliotekoznawstwo w systemie nauk[edytuj | edytuj kod]

W przeciągu stu lat bibliotekoznawstwo uzyskało rangę przedmiotu nauczania występującego w szkolnictwie średnim i wyższym. Współczesne bibliotekoznawstwo traktuje bibliotekę jako centrum edukacji, informacji i kultury. Stąd w ogólnym systemie nauk niektóre teorie naukowe traktują bibliotekoznawstwo jako jedną z nauk społecznych, inne jako jedną z nauk kompleksowych (interdyscyplinarnych). Dlatego bibliotekoznawstwo można uważać za jedną z nauk wchodzących w zakres szeroko pojętej kultury, jedną z nauk ogólnej teorii komunikacji społecznej, bądź bardziej szczegółowej bibliologii [4].

Bibliotekoznawstwo jest więc dyscypliną naukową, zajmującą się badaniem bibliotek jako systemu komunikacji społecznej i ich roli w szeroko pojmowanej kulturze.


Przypisy

  1. Włodzimierz Górski: Krótki rys zasad bibliotekoznawstwa. Warszawa: G. Gebethner i R. Wolff, 1862.
  2. Pod red. Aleksandra Birkermajera: Encyklopedia wiedzy o książce. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1971.
  3. Encyklopedia współczesnego bibliotekarstwa polskiego, 1976, s. 53
  4. Zbigniew Żmigrodzki: Bibliotekarstwo. Warszawa: Wydawnictwo SBP, 1994, s. 12-13.