Biblioteka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy zbioru książek. Zobacz też: Biblioteka programistyczna, Biblioteka (dzieło Focjusza).
Biblioteka Załuskich (1801)
Biblioteka Narodowa, zbiory specjalne
Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie
Wypożyczanie książek z biblioteki
Miejski regał książkowy realizujący ideę wolnego krążenia książek (Bookcrossing)

Biblioteka (od greckiego βιβλιοθήκη bibliotheke; βιβλίον biblion – książka) – instytucja kultury, która gromadzi, przechowuje i udostępnia materiały biblioteczne oraz informuje o materiałach bibliotecznych (swoich i obcych). W innym znaczeniu jest to też nazwa samego budynku, pomieszczenia lub mebla zawierającego zbiory biblioteczne.

Materiały biblioteczne to zbiór książek oraz innych materiałów źródłowych. Klasyczne zbiory biblioteczne są mocno związane z nośnikami fizycznymi. Materiały dostępne w postaci cyfrowej są gromadzone i udostępniane w tzw. bibliotekach cyfrowych.

Biblioteki i ich zbiory stanowią dobro narodowe oraz służą zachowaniu dziedzictwa narodowego. Biblioteki organizują i zapewniają dostęp do zasobów dorobku nauki i kultury polskiej oraz światowej[1].

Spis treści

Zbiory biblioteczne [edytuj]

W bibliotekach gromadzone są dzieła zwielokrotnione dowolną techniką w celu rozpowszechnienia, a w szczególności:

  • piśmiennicze, jak:
    • książki,
    • broszury,
    • gazety,
    • czasopisma i inne wydawnictwa ciągłe,
    • druki ulotne,
    • afisze,
  • graficzne i graficzno-piśmiennicze, jak:
    • mapy,
    • plakaty,
    • plany,
    • wykresy,
    • tabele,
    • rysunki,
    • ilustracje,
    • nuty,
  • audiowizualne utrwalające dźwięk, obraz lub obraz i dźwięk, jak:
    • płyty,
    • taśmy,
    • kasety,
    • przeźrocza,
    • mikrofilmy,
    • mikrofisze,
  • zapisane na informatycznych nośnikach danych,
  • oprogramowanie komputerowe[2].

Materiał biblioteczny ułożony jest według klasyfikacji bibliotecznej lub tzw. sygnatur ("numerus currens"). W niektórych bibliotekach część zbiorów jest wyłączona z publicznego dostępu i materiały stamtąd jest wyszukiwany przez personel biblioteki po złożeniu zamówienia. Oprócz samych zbiorów często równie istotnym źródłem informacji są ich katalogi.

Pierwotnie funkcję biblioteki pełniły przy okazji archiwa zawierające głównie korespondencję, zapiski transakcji i inwentarze.

Dzieje bibliotek [edytuj]

Przekazy źródłowe informują o istnieniu bibliotek już w trzecim tysiącleciu p.n.e. (np. biblioteki w Egipcie i Chinach). W starożytnej Grecji za najstarsze uchodziły biblioteki tyrana Polikratesa na wyspie Samos oraz Pizystrata w Atenach, które powstały w VI wieku p.n.e. Najsłynniejsze były jednak biblioteki w Aleksandrii - biblioteka Ptolemeuszów oraz biblioteka Serapeion przy świątyni Serapisa[3]. W okresie helleńskim niektóre z bibliotek posiadały już charakter publiczny. Natomiast w średniowieczu rozwinęły się biblioteki klasztorne i kościelne (XIII-XIV wiek), a następnie uniwersyteckie. Podstawową funkcją tych pierwszych bibliotek było gromadzenie ksiąg, jak również ich wytwarzanie. Biblioteki dworskie (powstawały najczęściej na dworach królewskich) miały bardzo wąski społeczny zasięg.

Zmiany nastąpiły dopiero w XV-XVI w., kiedy rozpowszechnił się druk. W tym czasie powstały liczne biblioteki humanistów, królów, możnowładców, zaczęły powstawać biblioteki mieszczańskie. Okres reformacji bardzo wyraźnie natomiast wpłynął na rozwój bibliotek miejskich. W XVII-XVIII wieku niektóre biblioteki np. możnowładców stawały się bibliotekami publicznymi, były szerzej dostępne i ogólnonarodowe (b. fundacyjne). W Oświeceniu przy instytucjach naukowych zaczęły powstawać pierwsze biblioteki specjalne. Wraz z sekularyzacją zakonów księgozbiory, które się tam znajdowały, zasiliły biblioteki świeckie.

W XVIII-XIX wieku, kiedy nastąpił gwałtowny rozwój nauki, zaczęły powstawać biblioteki towarzystw naukowych. W XIX wieku i początku XX wraz z upowszechnieniem się nauki biblioteki uzyskały rangę instytucji społeczno – kulturalnych o charakterze publicznym. Biblioteki i ich funkcję stawały się coraz bardziej zróżnicowane. Powstały i rozwijały się biblioteki powszechne. Organizowano biblioteki narodowe, parlamentarne, władz i urzędów. Powstają nowe typy bibliotek specjalnych:

  • biblioteki dla niewidomych
  • biblioteki szpitalne
  • biblioteki dla dzieci

Gwałtowny rozwój nauki, techniki, szkolnictwa, wzrost produkcji wydawniczej – to wszystko spowodowało gwałtowny rozwój bibliotek i usług bibliotecznych. Wzrasta stan zbiorów i ich wykorzystanie. Rozwijają się biblioteki szkół wyższych-naukowe i fachowe. Działalność bibliotek w zakresie udostępniania i udzielania informacji rozszerza się, wprowadza się wypożyczanie międzybiblioteczne oraz wolny dostęp do magazynów. Z rozwojem usług bibliotecznych wiąże się rozwój bibliotekarstwa.

Podstawowe zadania bibliotek [edytuj]

  • Gromadzenie, opracowywanie, przechowywanie i ochrona materiałów bibliotecznych;
  • Obsługa użytkowników, przede wszystkim:
    • udostępnianie zbiorów,
    • prowadzenie działalności informacyjnej, zwłaszcza informowanie o zbiorach własnych, innych bibliotek, muzeów i ośrodków informacji naukowej,
    • współdziałanie z archiwami w zakresie działalności informacyjnej,
  • prowadzenie działalności bibliograficznej, dokumentacyjnej, naukowo-badawczej, wydawniczej, edukacyjnej, popularyzatorskiej i instrukcyjno-metodycznej[4].

Typy bibliotek [edytuj]

Biblioteki dzieli się ze względu na sposób udostępniania zbiorów na:

  • prezencyjne – nie wypożyczające swoich zbiorów na zewnątrz, które są dostępne tylko w jej czytelni
  • biblioteki wypożyczające

Większość bibliotek ma w praktyce charakter mieszany – tzn. posiada zbiory, które można pożyczać i zbiory, które są dostępne wyłącznie w czytelni. Biblioteki przechowują też czasami zbiory, które nie są publicznie dostępne (np. stare druki, rękopisy lub materiały objęte klauzulą tajności).

Podział bibliotek według różnych kryteriów:

  • ze względu na charakter środowiska czytelniczego i formy wykonywanych usług:
  1. biblioteki naukowe
  2. biblioteki fachowe
  3. biblioteki publiczne
  4. biblioteki szkolne
  • ze względu na zakres tematyczny księgozbioru:
  1. biblioteki ogólne
  2. biblioteki specjalne
  • ze względu na metodę udostępniania:
  1. biblioteki prezencyjne
  2. biblioteki wypożyczające
  3. biblioteki zamknięte
  • ze względu na terytorialny zasięg działania:
  1. biblioteki narodowe
  2. biblioteki regionalne

Pod względem formalno-prawnym biblioteki stanowią bądź instytucje samoistne, bądź niesamoistne.

  • zależnie od osób prawnych, utrzymujących i finansujących wyróżniamy:
  1. biblioteki państwowe
  2. biblioteki samorządowe
  3. biblioteki społeczne
  4. biblioteki prywatne

Zadania poszczególnych rodzajów bibliotek [edytuj]

Zadania bibliotek dziecięco- młodzieżowych

  1. wypełnianie wolnego czasu
  2. wychowanie
  3. rozwijanie zainteresowań
  4. formy kulturalne( rozszerzania horyzontów, np. kultura regionu)
  5. formy edukacyjne
  6. przygotowanie do korzystania z innych bibliotek

Zadania bibliotek szkolnych

  1. kształcąco- wychowawcze
  2. opiekuńczo- wychowawcze(np. kształtowanie kultury czytelniczej)
  3. kulturalno- rekreacyjne

Zadania bibliotek publicznych

  1. zaspokajanie potrzeb czytelniczych, informacyjnych= „ nie wiesz? Zapytaj w bibliotece”
  2. upowszechnienie czytelnictwa
  3. kształtowanie kultury czytelniczej- co warto czytać?, jak poszukiwać?, jak czytać z korzyścią?
  4. organizowanie form pracy kulturalnej, rozrywki i rekreacji
  5. uzupełnienie działalności innych rodz. Bibliotek
  6. popularyzacja zbiorów i usług w środowisku- stosowanie marketingu, promowanie swego działania

Zadania bibliotek fachowych

  1. gromadzenie i udostępnianie materiałów bibliotecznych zgodnie z profilem zakładu pracy
  2. działalność inf. W tym zakresie
  3. badania potrzeb użytkowników, wychodzenie im naprzeciw
  4. przysposobienie biblioteczne i informacyjne dla pracowników zakładu, np.: materiały ze szkoleń
  5. prowadzenie doradztwa dokształcającego i doskonalenia pracowników
  6. upowszechnienie czytelnictwa literatury fachowej z danego zakresu
  7. współpraca z innymi bibliotekami

Zadania bibliotek naukowych

  1. warsztat pracy naukowej i dydaktycznej
  2. pomoc w kształceniu studentów, kadry naukowej
  3. praca naukowo- badawcza w zakresie bibliologii, bibliotekoznawstwa i informacji naukowej

Zadania bibliotek narodowych

  1. gromadzenie, archiwizowanie, przechowywanie poloników „dla potomności”
  2. informowanie o zbiorach- publikowanie bibliografii, tworzenie systemu informowania o zbiorach
  3. centralny ośrodek normalizacji- ustalanie przepisów normalizujących pracę bibliotek w całym kraju
  4. aktywny udział w kreowaniu koncepcji i polityki bibliotecznej w kraju, tworzenie sieci bibliotek

Zadania bibliotek centralnych

  1. gromadzą zbiory z jednej dziedziny lub jednolite pod względem formy, np. Centralna Biblioteka Rolnicza, centralna Biblioteka dla Niewidomych
  2. gromadzenie i udostępnianie zbiorów
  3. ośrodek centralny sieci bibliotek danego typu- jednolity system informacyjny dla tych bibliotek(sieci)
  4. współpraca z bibliotekami sieci i innymi placówkami

Zadania bibliotek specjalnych (biblioteki naukowe gromadzące materiały z określonej dziedziny wiedzy lub w określonej formie; biblioteki instytutów naukowych, towarzystw, parlamentów, teatralne, wojskowe, uczelniane, muzyczne)

  1. zadania tak jak w innych
  2. dokumentowanie, upowszechnianie działalności instytucji macierzystej

Zadania bibliotek głównych szkół wyższych(naukowe o charakterze powszechnym; centralnych w sieci biblioteczno- informacyjnej uczelni)

  1. zadania tak jak w innych
  2. szkolenia pracowników zatrudnionych w sieci, studentów
  3. dokumentowanie i upowszechnianie dorobku naukowego uczelni[5].

Biblioteki w Polsce [edytuj]

Biblioteka Narodowa [edytuj]

Information icon.svg Osobny artykuł: Biblioteka Narodowa (Warszawa).

Biblioteki szkół wyższych [edytuj]

Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie
BGPŁ w Łodzi – była fabryka Scheiblera
Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu
Biblioteka Collegium Polonicum w Słubicach

Biblioteki centralne i główne [edytuj]

Biblioteki PAN i PAU [edytuj]

Wojewódzkie biblioteki publiczne [edytuj]

Biblioteka Raczyńskich w Poznaniu
Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Bydgoszczy
Czytelnia biblioteki uniwersyteckiej w Grazu w Austrii
Czytelnia La Trobe biblioteki stanu Wiktoria w Melbourne
Biblioteka uniwersytecka w Toronto

Wojewódzkie biblioteki publiczne znajdują się we wszystkich 18 miastach wojewódzkich. Jej zadaniem jest obok gromadzenia, opracowywania i udostępniania materiałów bibliotecznych, pełnienie funkcji ośrodka informacji biblioteczno-bibliograficznej, organizowanie obiegu wypożyczeń międzybibliotecznych oraz opracowywanie i publikowanie bibliografii regionalnych, a także innych materiałów informacyjnych o charakterze regionalnym, badanie stanu i stopnia zaspokojenia potrzeb użytkowników, analizowanie stanu, organizacji i rozmieszczenia bibliotek oraz formułowanie i przedstawianie organizatorom propozycji zmian w tym zakresie, udzielanie bibliotekom pomocy instrukcyjno-metodycznej i szkoleniowej oraz sprawowanie nadzoru merytorycznego, w zakresie realizacji przez gminne (komunalne) biblioteki publiczne zadań im narzuconych[18].


Inne biblioteki [edytuj]

Znane biblioteki na świecie [edytuj]

Największe biblioteki na świecie [edytuj]

  1. Biblioteka Kongresu Stanów Zjednoczonych – około 147 mln dokumentów, w tym około 33 mln woluminów (książek i inkunabułów)[19]
  2. Chińska Biblioteka Narodowa – około 24 mln woluminów
  3. Biblioteka Rosyjskiej Akademii Nauk – około 20,5 mln woluminów
  4. Biblioteka Narodowa Kanady – około 18,8 mln woluminów
  5. Niemiecka Biblioteka Narodowa – około 18,5 mln woluminów
  6. Biblioteka Brytyjska – około 150 mln dokumentów, w tym około 14 mln książek

Zobacz też [edytuj]

Commons in image icon.svg
  Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Biblioteka
Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o bibliotece

Podstawy prawne funkcjonowania bibliotek w Polsce [edytuj]

Linki zewnętrzne [edytuj]

Przypisy

  1. ↑ Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach Art. 3 ust. 1 ( Dz.U. 1997 Nr 85 poz. 539 z późn. zmianami, tekst ujednolicony dostęp: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970850539
  2. ↑ Ustawa z dnia 7 listopada 1996 r. o obowiązkowych egzemplarzach bibliotecznych (Dz.U. 1996 nr 152 poz. 722 z późn. zmianami), tekst ujednolicony dostęp: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19961520722
  3. ↑ Lidia Winniczuk: Ludzie, zwyczaje i obyczaje Starożytnej Grecji i Rzymu. Warszawa: PWN, 1983, s. 311-315.
  4. ↑ Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach Art. 4 ( Dz.U. 1997 Nr 85 poz. 539 z późn. zmianami, tekst ujednolicony dostęp: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970850539
  5. ↑ Zbigniew Żmigrodzki: Bibliotekarstwo. Warszawa: SBP, 2002.
  6. ↑ http://www.bg.agh.edu.pl/PL/add-ons/sprawozdanieBG2006-2007.pdf
  7. ↑ http://www.bibl.ath.bielsko.pl/pliki/sprawozdanie2008.doc
  8. ↑ BG GUMed – Biblioteka dzisiaj
  9. ↑ Politechnika Wrocławska – Księgozbiór
  10. ↑ Biblioteka Główna Politechniki Gdańskiej
  11. ↑ Biblioteka Główna – Politechnika Radomska
  12. ↑ BG UG: O Bibliotece: Prezentacja Biblioteki
  13. ↑ O Bibliotece
  14. ↑ Biblioteka Główna Uniwersytetu Pedagogicznego
  15. ↑ Szkoła Główna Handlowa w Warszawie – Zbiory
  16. ↑ http://lib.amu.edu.pl/pliki/sprawozdania/spr_bu_2008.pdf
  17. ↑ Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie
  18. ↑ Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach Art. 20. 1. ( Dz.U. 1997 Nr 85 poz. 539 z późn. zmianami, tekst ujednolicony dostęp: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970850539
  19. ↑ 2010 At A Glance
  20. ↑ Wykaz obecnie obowiązujących aktów prawnych dotyczących funkcjonowania bibliotek w Polsce [1]

Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Biblioteka&oldid=36478865”