Buckminsterfulleren

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Buckminsterfulleren
Buckminsterfullerene.svg Buckminsterfullerene-perspective-3D-balls.png
Buckminsterfullerene-3D-vdW.png
Właściwości chemiczne i fizyczne
Inne nazwy Buckyball; Fulleren-C60; [60]fulleren
Skład chemiczny C
Układ krystalograficzny regularny
Gęstość minerału 1,65 g/cm³
Struktura krystaliczna

Buckminsterfulleren (lub buckyball) – fuleren C60 o kształcie kulistym. Posiada klatkową strukturę krystaliczną (Dwudziestościan ścięty) przypominającą piłkę nożną, utworzoną z dwudziestu sześciokątów i dwunastu pięciokątów, z atomem węgla na każdym wierzchołku i wiązaniem na każdej krawędzi.

Pierwszy raz świadomie wytworzony sztucznie w 1985 przez Harolda Kroto, Jamesa R. Heath, Sean O'Brien, Roberta Curl i Richarda Smalley na Uniwersytecie Rice[1]. Kroto, Curl i Smalley zostali uhonorowani w 1996 Nagrodą Nobla za ich wkład w odkrycie buckminsterfullerenu oraz fulerenów ogólnie. Buckminsterfulleren jest najczęściej występującą w naturze cząsteczką fulerenu, w niewielkich ilościach można go znaleźć w zwykłej sadzy[2][3]. W stanie stałym oraz lotnym występuje w przestrzeni kosmicznej[4].

Buckminsterfulleren jest największym znanym obiektem wykazującym dualizm korpuskularno-falowy[5]. Jego odkrycie zapoczątkowało badania nowej dziedziny w chemii - fulerenów.

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Buckminsterfulleren pochodzi od imienia i nazwiska futurysty i architekta Buckminstera Fullera. Jedena z jego konstrukcji - kopuła geodezyjna jest łudząco podobna do struktury C60. Potocznie konstrukcja architektoniczna Fullera bywa w języku angielskim nazywana buckyball lub fulleren, pierwsza nazwa przyjęła się również jako alternatywna nazwa Buckminsterfullerenu, a nazwa fulereny jako nazwa całej rodziny cząstek[6].

Przypisy

  1. H.W. Kroto, J.R. Heath, S.C. O'Brien, R.F. Curla i inni. C60: Buckminsterfullerene. „Nature”. 318, s. 162–163, 1985. doi:10.1038/318162a0. Bibcode1985Natur.318..162K (ang.). 
  2. J.B. Howard, J.T. McKinnon, Y. Makarovsky, A.L. Lafleur i inni. Fullerenes C60 and C70 in flames. „Nature”. 352, s. 139–141, 1991. doi:10.1038/352139a0. PMID 2067575. Bibcode1991Natur.352..139H (ang.). 
  3. J. Howard, A Lafleur, Y. Makarovsky, S. Mitra i inni. Fullerenes synthesis in combustion. „Carbon”. 30. s. 1183. doi:10.1016/0008-6223(92)90061-Z. 
  4. Space.com: Tiny 'Soccer Ball' Space Molecules Could Equal 10,000 Mount Everests. 22 lutego 2012. [dostęp 7 stycznia 2013].
  5. M. Arndt, O. Nairz, J. Vos-Andreae, C. Keller i inni. Wave-particle duality of C(60) molecules. „Nature”. 401 (6754), s. 680-682, 1999. doi:10.1038/44348. PMID 18494170. 
  6. The AZo Journal of Materials Online. AZoM™.com: Buckminsterfullerene and Buckyballs. 15 lipca 2006. [dostęp 7 stycznia 2013].