Camp

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy pojęcia związanego z kulturą. Zobacz też: inne znaczenia.

Kamp (także Camp) – estetyka, konwencja stylistyczna, przypisująca pewnym rzeczom wartość dlatego, że są w złym guście, lub z powodu ich wymowy ironicznej. Jako część antyuniwersyteckiej obrony kultury popularnej w latach 60. XX wieku, estetyka kampu stała się popularna razem z szeroko upowszechniającymi się postmodernistycznymi poglądami na kulturę.

Etymologia terminu[edytuj | edytuj kod]

Słowo "Kamp" pochodzi od francuskiego slangowego terminu camper, który oznacza "pozować na kogoś, zachowywać się w przesadzony sposób". Można je też wywodzić od łacińskiego "campus", oznaczającego "pole, gospodarstwo, wieś", sugerując tym samym związek ze stereotypowym zachowaniem przypisywanym ludom wiejskim, zatem "prowincjonalnym".

Oksfordzki Słownik Języka Angielskiego (OED) po raz pierwszy odnotowuje to słowo w roku 1909, przypisując mu następujące znaczenia:

  • ostentacyjne, przerysowane, afektowane, teatralne, zniewieściałe lub homoseksualne
  • naśladujące lub charakterystyczne dla homoseksualistów

jako rzeczownik:

  • mężczyzna zachowujący się w ten sposób.

Według OED, etymologia tego słowa jest nieznana. W związku z ujednolicaniem się kultury popularnej na świecie, słowo to pojawiło się także w języku polskim, początkowo używane głównie przez osoby zajmujące się teorią kultury, kulturą gejowską i queer studies, obecnie także za pośrednictwem anglojęzycznych programów rozrywkowych trafiło do uzusu[1].

Notatki o kampie[edytuj | edytuj kod]

Balet – kampowa dziedzina sztuki wg Sontag

W 1964 roku Susan Sontag opublikowała głośny esej Notes on Camp[2], w którym zawarła refleksje na temat zjawiska kampu oraz kampowego pojmowania "złej sztuki" – kiczu. Istotą kampu jest umiłowanie tego, co nienaturalne, a więc wszelkiej sztuczności i przesady. To rodzaj estetyzmu; czy raczej estetycznego sposobu widzenia, który nie widzi świata w kategoriach piękna, lecz raczej w kategoriach sztuczności i stylizacji. Istnieje jednak nie tylko kampowy sposób patrzenia na rzeczy; można go rozpoznać w przedmiotach i wytworach kultury, a nawet w zachowaniach. Jako "kanon kampu" Sontag wymienia m.in. teledyski emitowane w Scopitone, Jezioro łabędzie, King Konga, komiksy o Flash Gordonie, elementy ubioru kobiet z lat 20. (boa z piór, suknie z frędzlami) etc.[3] Sztuka określana jako kamp jest często sztuką dekoracyjną (nierzadko kosztem treści); bywa tak, że cała dziedzina sztuki jest określana jako kamp, np. balet czy opera. Wiele okazów kampu jest z "poważnego" punktu widzenia złą sztuką lub kiczem.[4] Jednak dalej zastrzega: Nie wszystko jednak. Nie tylko, że kamp niekoniecznie musi być złą sztuką, ale sztuka, którą można określić jako kamp, czasem zasługuje na jak najpoważniejszą uwagę i podziw.[4] Kamp to uwielbienie wszystkiego, co przesadne, co "się nie mieści"; to miłość do rzeczy będących tym, czym nie są. Autorka podaje przykład secesji: instalacje oświetleniowe mają kształt kwitnących roślin, salon jest grotą, wejście do metra to kwiaty z lanego żelaza. Nie chce jednak, aby secesja była rozumiana tylko jako kamp; przyznaje, że i w niej pojawiały się treści polityczno-społeczne, że zdarzało jej się łączyć smak z polityką.

Innym przykładem jest malarstwo i poezja prerafaelitów, jako realizacja kampowego upodobania do osób odbiegających od normy – hermafrodytów. Kamp bowiem to triumf stylu obojnackiego (zamienialność "mężczyzny" i "kobiety", "osoby" i "rzeczy" – nieprzypadkowo w cudzysłowie, bowiem kamp nigdy nie mówi o mężczyźnie, ale o "mężczyźnie" etc.).

Za początki kampowego stylu Sontag przyjmuje wiek XVIII – pojawienie się gotyckich powieści, karykatur, sztucznych ruin; według niej tamten okres to uprzywilejowanie sztuczności, zewnętrzności i symetrii; upodobanie rzeczy malowniczych i emocjonalnych, konwencjonalnej elegancji; epigram i rymowany kuplet (w słowach), zawijas (w gestach), fanfara (w muzyce)[5]. Również później pojawiało się wiele elementów kampowych (np. rokokowe kościoły), opery Mozarta, czy styl życia Oscara Wilde'a. Sontag dostrzega jednak pewne różnice między dzisiejszym a dawniejszym kampem, np. w kwestii stosunku do przeszłości albo do natury.

Istnieje wiele punktów styczności pomiędzy kampem a kiczem, np. obrazy inkrustowane klejnotami, na których owady i szpary w murze wyglądają "jak żywe" nieuchronnie przywołują na myśl kicz, a przecież – według autorki – to klasyczny kamp. Kamp jest sztuką, która chce być poważnie traktowana, ale nie można jej traktować zupełnie poważnie, bo jest jej "za wiele"[6]. Istnieją jednak zasadnicze różnice pomiędzy kampem a kiczem: nie może być kampem coś, co jest stworzone bez pasji, gdzie nie da się wyczuć niepohamowanej wrażliwości. Wymieniane często przez historyków sztuki niektóre obrazy Salvadora Dalego jako przykłady kiczu są uważane przez Sontag za coś na obrzeżach kampu[6].

Współczesny "koneser kampu" to nie dandys, który przyjemność znajduje w drogich winach i idealnie skrojonych marynarkach, lecz konsument kultury popularnej, który nauczył się obcować z przejawami tej kultury w taki sposób, w jaki odbiorca masowy z nimi nie obcuje. Nie ma więc dla niego różnicy pomiędzy przedmiotem unikatowym czy produkowanym masowo. Wynika stąd, że reinterpretuje on także kicz, odrzucony przez kulturę wysoką, chociaż nie każdy kicz jest dla niego interesujący.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. magazyn Ha!art nr 18 (2004) "CAMP, KATOLICYZM, QUEER, KONSUMPCJA" – camp w polskiej prasie – przykład
  2. Tekst w języku polskim pt. Notatki o kampie ukazał się po raz pierwszy w 1979 roku w przekładzie W. Wartensteina ("Literatura na świecie", nr 9)
  3. Sontag Susan, Notatki o kampie [w:] "Literatura na świecie" 1979 nr 9, str. 309.
  4. 4,0 4,1 Sontag Susan, Notatki o kampie [w:] "Literatura na świecie" 1979 nr 9, str. 311
  5. Sontag Susan, Notatki o kampie [w:] "Literatura na świecie" 1979 nr 9, str. 313
  6. 6,0 6,1 Sontag Susan, Notatki o kampie [w:] "Literatura na świecie" 1979 nr 9, str. 315-316.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]