Czagos

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Czagos
Atol Diego Garcia widoczny z satelity
Atol Diego Garcia widoczny z satelity
Państwo  Wielka Brytania
Terytorium zamorskie  Brytyjskie Terytorium Oceanu Indyjskiego
Akwen Ocean Indyjski
Liczba wysp >60
Powierzchnia 63,17 km²
Populacja (2012)
 • liczba ludności

3000
Położenie na mapie Oceanu Indyjskiego
Mapa lokalizacyjna Oceanu Indyjskiego
Czagos
Czagos
Ziemia 6°00′S 71°30′E/-6,000000 71,500000Na mapach: 6°00′S 71°30′E/-6,000000 71,500000
Mapa archipelagu
Położenie na mapie

Czagos (ang. Chagos Archipelago) – archipelag na Oceanie Indyjskim, leżący 500 km na południe od Malediwów, złożony z ponad 60 tropikalnych wysp. Stanowią część Brytyjskiego Terytorium Oceanu Indyjskiego, cały archipelag jest brytyjskim terytorium zamorskim.

Informacje geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Archipelag Czagos to ponad 60 wysp i wysepek, które obsiadły rafę koralową, tworząc grupę siedmiu atoli. Całkowita powierzchnia wysp to ponad 63 km², przy czym największą z nich jest Diego Garcia (27,20 km²). Powierzchnia pozostałych osiąga wielkość do kilometra kwadratowego. Są to wyspy: Peros Banhos, Salomon Islands, Eagle Islands, Egmont Islands i Three Brothers oraz położone nieco dalej Nelsons Island i Danger Island.

Panuje tu klimat równikowy morski; gorący, wilgotny, łagodzony przez pasat. Wyspy archipelagu mają płaską powierzchnię, większość wzniesień nie przekracza 2 m wysokości. Najwyższy punkt znajduje się na wyspie Diego Garcia i ma 15 m wysokości. Ich jedynym bogactwem są palmy kokosowe i ryby w okolicznych wodach.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Atol Salomon należący do Czagos

Jako pierwsi dotarli na wyspę przybysze z Malediwów. Czagos leżały jednak zbyt daleko od Malediwów, aby mieszkańcy tych drugich osiedlali się w sposób planowy na siedmiu atolach. Dlatego przez wieki archipelag nie był zamieszkany. Pierwszym Europejczykiem, który dotarł na Czagos był Vasco da Gama. Portugalczycy pojawili się tam na początku XVI wieku, ale nigdy nie stały się one częścią ich morskiego imperium. Także oni uważali Czagos za mało atrakcyjny fragment świata. Po Portugalczykach przyszli Francuzi. W 1786 roku pretensje do Czagos zgłosili Brytyjczycy, którzy tak naprawdę kontrolę nad wyspami przejęli w 1814 roku.

Pierwsi stali mieszkańcy wyspy przypłynęli na Czagos w XVIII wieku. Byli nimi trędowaci z Mauritiusa. Francuzi kontrolujący wtedy ten obszar zamierzali uczynić z Czagos dochodowy ośrodek osadnictwa. W praktyce oznaczało to założenie plantacji palm kokosowych. Większość pracowników tych plantacji stanowili Afrykanie. Przetrwały one do połowy dwudziestego stulecia podobnie jak ich pracownicy afrykańskiego i południowoazjatyckiego pochodzenia.

Kiedy Mauritius ogłosił niepodległość – Czagos były powiązane administracyjnie z tą wyspą – archipelag stanowił część Brytyjskiego Terytorium Oceanu Indyjskiego. W latach 1967-1971 mieszkańcy archipelagu zostali przymusowo wysiedleni na Mauritius z racji porozumienia między Wielką Brytanią a Stanami Zjednoczonymi o utworzeniu amerykańskiej bazy wojskowej na Diego Garcia.

Czasy współczesne[edytuj | edytuj kod]

Wyspiarz z Diego Garcia, 1971 r.

Na początku XXI wieku sprawa mieszkańców Czagos wypędzonych przez brytyjskie władze powróciła. Angielski Wysoki Sąd zdecydował, że wysiedlenie ludzi z archipelagu przez brytyjskiego komisarza było bezprawne. Brytyjski rząd nie zgodził się z wyrokiem sądu i złożył apelację. Jednak sądy kolejnej instancji podtrzymały swoją decyzję i zgodnie z prawem dawni mieszkańcy Czagos mogli wrócić na archipelag. Tak się jednak nie stało, bo na podstawie umów ze Stanami Zjednoczonymi do 2016 roku na Diego Garcia funkcjonuje amerykańska baza wojskowa i oba kraje zastrzegły sobie prawo do przedłużenia porozumienia w tej sprawie na kolejne 20 lat. Ostatnio prawo do kontroli archipelagu zgłosił Mauritius, z którym wyspy te były związane w okresie kolonialnym.