Digesta Justyniana

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Digesta Justyniana (łac. Digesta Iustiniani) pełna nazwa Iustiniani Augusti Digesta seu Pandectae [1] - najobszerniejsza z trzech części wielkiej kompilacji prawa rzymskiego podjętej w latach 528534 przez cesarza Justyniana I Wielkiego.

Prace nad ułożeniem Digestów[edytuj | edytuj kod]

Konstytucją Deo auctore z 15 grudnia 530 cesarz powierzył Trybonianowi utworzenie komisji w celu ułożenia wyboru cytatów z pism wybitnych prawników, głównie klasycznych. Komisja liczyła 17 osób, obok przewodniczącego Tryboniana i urzędnika zwanego comes sacrarum largitionum należeli do niej 4 profesorowie (antecessores) Theophilus i Cratinus z Konstantynopola oraz Dorotheus i Anatollius z Berytu, a także 11 adwokatów z sądu prefekta pretorii Wschodu (praefectus praetorii Orientis).

Szereg kwestii spornych wyłaniających się w pracy komisji Justynian rozstrzygnął wydając decyzje zwane Quinquaginta decisiones ("50 decyzji").

Sposób pracy komisji jest treścią różnych teorii (np. iż istniały 3 lub 4 podkomisje, z których jedna zajmowała się dziełami Ulpiana i Paulusa, druga komentarzami do edyktów, trzecia dziełami Papiniana, czwarta mniejszą objętościowo resztą, tzw. appendix). Inna hipoteza głosi, że kompilatorzy opierali się na gotowym zbiorze (tzw. predigesta).

Promulgacja i treść[edytuj | edytuj kod]

Digesta ogłosił Justynian 16 grudnia 533 konstytucją Tanta [2] z mocą od 29 grudnia. Zawierają 9 142 pogrupowane tematycznie fragmenty [3] z pism 38 prawników rzymskich, tworzących od I wieku p.n.e. aż do III wieku n.e. Z założenia fragmenty te miały pochodzić od prawników posiadających przywilej ius publice respondendi, jednakże kompilatorzy wykorzystali również dzieła trzech prawników z okresu przedklasycznego, którzy przywileju tego (nadawanego od czasów Oktawiana Augusta) posiadać jeszcze nie mogli. Według informacji przekazanej przez Justyniana komisja wyselekcjonowała materiał z 2000 ksiąg mających ogółem 3 miliony wersów (duo paene milia librorum esse conscripta et plus quam tricies centena milia versuum), z czego do Digestów trafiło ok. 150 tysięcy wersów (centum quinquaginta paene milia versuum). [4] Do tekstów tych kompilatorzy wprowadzali interpolacje, aby uzgodnić dawne prawo ze współczesnym im. Ich analiza i odkrywanie pierwotnego tekstu od dawna jest przedmiotem zainteresowania uczonych. [5]

Digesta podzielone są na księgi (50), tytuły (429), fragmenty (zwane też leges 'ustawy'). Treścią jest prawo ustrojowe (księga 1), cywilne (2 - 46), karne (47 i 48), procesowe (49) i administracyjne (50). Księgi omawiające prawo karne Justynian nazwał "strasznymi" (terribiles libri) [6] Cytowanie podobnie jak Kodeksu - D. lub Dig., kolejne numery: księgi, tytułu, fragmentu i paragrafu (pierwszy paragraf oznaczany jest pr. principium a proemium 'początek', drugi jako 1 itd).

Konstytucją Omnem [7] z 16 grudnia 533 Justynian zreformował program nauczania prawa w oparciu o Digesta.

W trosce o zachowanie ładu prawnego Justynian zabronił komentowania Digestów oraz dokonywania z nich skrótów. [8] Zakaz ten był lekceważony już za jego panowania.

Najstarszy rękopis Digestów, pochodzący z VI wieku, odnaleziono w połowie XI wieku w Pizie, obecnie przechowywany jest we Florencji, nosi miano Florentina.

Przypisy

  1. Digesta łac. zbiór od direrere "zbierać, porządkować" (*Kazimierz Kolańczyk, Prawo rzymskie, s.53). Władysław Kopaliński tłumaczy to '(pisma) podzielone (na księgi, tytuły itd.)', digesta l.mn. od digestum r.nij. od digestus imiesłów od digerere 'dzielić; porządkować' z di- 'roz-' i gerere 'nosić; czynić'. Nazwa nawiązywała do klasycznej literatury prawniczej, kiedy pisano dzieła pod takim tytułem. Druga nazwa zapowiadała bogactwo treści (Kolańczyk s.84), Pandectae z gr. πανδέκτης (pandéktēs) 'wszechobejmujący' od pan- 'wszech-' i déktēs 'otrzymujący; żebrak' od déchesthai 'otrzymywać' (Słownik wyrazów obcych : pandekty)
  2. Constitutio Tanta
  3. Kolańczyk (s.86)
  4. Tanta paragraf 1. Wg dokładniejszych wyliczeń 1625 ksiąg (Kolańczyk s.85)
  5. Po raz pierwszy zwrócono na nie uwagę w XVI wieku (francuski prawnik erudyta Jacques Cujas 1512 - 1590, zw. z łac. Cuiacius i inni). Kolańczyk s.99; Wiesław Litewski, Rzymskie prawo prywatne s.103
  6. Tanta paragaf 8a (C. 1, 17, 2, 8a)
  7. Constitutio Omnem
  8. Tanta paragraf 22n

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]