Fetyszyzm (seksuologia)

Fetyszyzm

ICD-10 F65.0 F65.0

DSM-IV 302.81

Fetyszyzm − rodzaj parafilii seksualnej polegający na uzyskiwaniu satysfakcji seksualnej głównie lub wyłącznie w wyniku kontaktu z obiektem pobudzającym − fetyszem.

W klasyfikacji APA fetyszyzm należy do kategorii zaburzeń preferencji seksualnych (posiada kod F65.0). Szczególnym przypadkiem fetyszyzmu jest transwestytyzm fetyszystyczny (kod ICD-10: F65.1, DSM-IV: 302.81).

Kryteria DSM-IV

Strój króliczka: body z ogonkiem, pluszowe uszy i białe dodatki − bielizna tego rodzaju znajduje się w ofercie większości sex shopów

1. Pojawiające się przez przynajmniej sześć miesięcy powracające, silnie podniecające fantazje seksualne, impulsy lub zachowania, dotyczące wykorzystania obiektów nieożywionych.
2. Fantazje, impulsy lub zachowania powodują klinicznie znaczący dyskomfort lub upośledzenie w społecznym, zawodowym lub innym obszarze funkcjonowania.
3. Fetysze nie ograniczają się do elementów garderoby kobiecej, służących przebieraniu się (np. w fetyszyzmie transwestycyjnym), lub urządzeń zaprojektowanych w celu mechanicznej stymulacji narządów płciowych (np. wibratory).

Problemy definicyjne

Istnieje bardzo wiele definicji oraz linii demarkacyjnych, odróżniających lub łączących fetyszyzm z parafilią. Wg klasyfikacji i opisu Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego fetyszyzm jest formą parafilii, czyli zaburzenia preferencji seksualnych a uzyskanie satysfakcji seksualnej dostępne jest niemal wyłącznie w obecności fetysza.

Fetyszyzm polega na uzyskiwaniu satysfakcji seksualnej głównie lub wyłącznie dzięki obecności obiektu pobudzenia − fetyszu. W sytuacji, gdy dany obiekt jest tylko fakultatywnym dodatkiem, zwiększającym satysfakcję seksualną, nie mamy do czynienia z parafilią.

Rodzaje fetyszyzmu

Ozolagnia − mężczyzna wąchający suspensorium

Teoretycznie każdy przedmiot lub sytuacja może stać się dla człowieka fetyszem. W literaturze fachowej oraz w mediach często pojawiają się terminy opisujące specyficzne przypadki fetyszyzmu, lecz tylko część z nich ma jakiekolwiek znaczenie medyczne, a część wystąpiła albo tylko w pojedynczych udokumentowanych przypadkach, albo opiera się wyłącznie na przekazach anegdotycznych.

Poniżej znajduje się zestawienie spotykanych terminów:

• agorafilia − bodźcem seksualnym są miejsca publiczne,
• akrotomofilia, dysmorfofilia − fetyszem jest okaleczone lub zdeformowane ciało partnera,
• endytofilia − osiąganiu satysfakcji seksualnej wyłącznie z ubranymi partnerami,
• nekrofilia − dewiacja seksualna polegająca na podejmowaniu obcowania płciowego z osobą zmarłą,
• koprofilia − bodźcem seksualnym jest kał i czynności związane z nim,
• apotemnofilia − fetyszem jest własne okaleczone ciało (zob. też samookaleczenie),
• grawiditofilia − fetyszem jest brzuch ciężarnej kobiety,
• klizmafilia − satysfakcja seksualna jest osiągana poprzez wlew doodbytniczy,
• pigmalionizm (agalmatofilia) − osiąganie stanu podniecenia płciowego na widok wizerunków, np. zdjęć, rzeźb, obrazów,
• podofilia − fetysz związany ze stopami,
• urofilia − przedmiotem pożądania seksualnego jest mocz,
• heterochromofilia − fetysz związany z odmiennym kolorem skóry partnera,
• sthenolagnia − fetysz związany z odczuwaniem satysfakcji seksualnej w przypadku obcowania z wyrzeźbionymi mięśniami,
• ozolagnia − fetysz związany z odczuwaniem satysfakcji seksualnej tylko w przypadku kontaktu z zapachami partnera.

Bibliografia

Literatura przedmiotu:

• Imieliński K.(1990), Seksiatria, Tom I i II, Warszawa: PWN, ISBN 83-01-08341-7
• Janusz Krzyżowski: Leksykon Psychiatrii i Nauk Pokrewnych. Warszawa: Medyk, 2010. ISBN 978-83-89745-68-2.