Franczyza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Franczyza (ang. franchise) – system sprzedaży towarów, usług lub technologii, który jest oparty na ścisłej i ciągłej współpracy pomiędzy prawnie i finansowo odrębnymi i niezależnymi przedsiębiorstwami: franczyzodawcą i jego indywidualnymi franczyzobiorcami. Franczyza zakłada też przepływ know-how od franczyzodawcy do franczyzobiorcy przez cały czas obowiązywania umowy franczyzowej. Istotą jest udzielenie praw (i przyjęcie obowiązków) poprzez zawarcie umowy franczyzy.

Podmioty franczyzy[edytuj | edytuj kod]

Umowa franczyzy (ang. franchise agreement) jest to umowa pomiędzy franczyzodawcą a franczyzobiorcą; zaliczana jest do umów nienazwanych.

Stronami franczyzy są:

  • Franczyzodawca to strona umowy udzielająca praw (i nakładająca obowiązki) franczyzy. Upoważnia biorcę do korzystania z pakietu franczyzowego. Franczyzodawca jest pojęciem analogicznym do kredytodawcy (od kredyt).
  • Franczyzobiorca to strona umowy uzyskująca prawa (i przyjmująca obowiązki) składające się na franczyzę, takie jak płacenie franczyzodawcy wynagrodzenia, udostępnianie do kontroli oraz prowadzenie działalności na własny rachunek i we własnym imieniu. Franczyzobiorca jest pojęciem analogicznym do kredytobiorcy (od kredyt).

Cechy franczyzy[edytuj | edytuj kod]

Istota systemu polega na tym, że franczyzodawca nadaje swoim poszczególnym franczyzobiorcom prawo oraz nakłada na nich obowiązek prowadzenia działalności zgodnie z jego koncepcją. W ramach umowy sporządzonej na piśmie oraz w zamian za bezpośrednie lub pośrednie świadczenia finansowe uprawnienie to upoważnia indywidualnego franczyzobiorcę do korzystania z nazwy handlowej franczyzodawcy, jego znaku towarowego lub usługowego, metod prowadzenia działalności gospodarczej, wiedzy technicznej, systemów postępowania i innych praw własności intelektualnej lub przemysłowej, a także do korzystania ze stałej pomocy handlowej i technicznej franczyzodawcy.

Pakiet franczyzowy[edytuj | edytuj kod]

Zawiera on sposób prowadzenia danej działalności gospodarczej. Udostępnia go franczyzodawca w ramach zawieranej z franczyzobiorcą umowy. Zawiera on szereg uprawnień i obowiązków. Ponadto upoważnia do działalności franczyzobiorcę na określonym terytorium. Pakiet franczyzowy składa się z:

  • koncepcji prowadzenia działalności gospodarczej w określony sposób;
  • obowiązku zaopatrywania się u dawcy lub konkretnego dostawcy;
  • praw ochronnych;
  • usług franczyzodawcy na rzecz franczyzobiorcy takie jak szkolenia zatrudnionych w punkcie franczyzobiorcy, pomoc;
  • zobowiązania do prowadzenia akcji reklamowych;
  • zobowiązania do dostarczania jednolitych materiałów promocyjnych;
  • uprawnień do kontroli;
  • obowiązku zachowania tajemnicy, co mają ułatwiać klauzule zabezpieczające.

Opłaty[edytuj | edytuj kod]

Wśród obowiązku franczyzobiorcy jest konieczność ponoszenia opłat na rzecz franczyzodawcy. Opłata podstawowa uiszczana jest za przyłączenie już istniejącego punktu do sieci franczyzodawcy. W związku z działalnością bieżącą, franczyzobiorca wnosi opłaty bieżące. Są nimi części z zysku, którym dzieli się z franczyzodawcą. Ponadto ponoszone są opłaty dodatkowe.

Rodzaje franczyzy[edytuj | edytuj kod]

  • Indywidualny – franczyzodawca zawiera umowę z kilkoma franczyzobiorcami.
  • Sieciowy – po stronie franczyzobiorców występuje wiele podmiotów.
  • Subordynacyjny – sam franczyzodawca nie prowadzi placówki, posiada tylko koncepcję. Jest ona rozwijana przez franczyzobiorców.
  • Partnerski – franczyzodawca część placówek prowadzi sam a resztę prowadzą franczyzobiorcy.
  • Master franchising – franczyzodawca w umowie upoważnia franczyzobiorcę do działalności, dając mu przy tym wyłączność. Zaś franczyzobiorca może działać poprzez swoich sub-franczyzobiorców. Powstały tu schemat cechuje się dwustronnością.

Franczyza w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Według raportu firmy doradczej PROFIT system[1] uznawanego za wiarygodny przez Polską Organizację Franczyzodawców[2] na koniec 2013 roku w Polsce działało 941 systemów franczyzowych. W 2013 roku pojawiło się 101 nowych marek franczyzowych – rekordowa okazała się gastronomia, gdzie przybyły 22 nowe systemy. Swoim pomysłem na biznes chętnie dzielili się również właściciele sieci sklepów spożywczych (18 nowych systemów) i odzieżowych (12). W 2013 roku 52 systemy zakończyły działalność – najwięcej w gastronomii i branży odzieżowej.

Od kilku lat umacnia się przewaga systemów rodzimych nad zagranicznymi – obecnie polskie sieci stanowią 85,5 proc rynku. Coraz więcej polskich marek franczyzowych próbuje swoich sił za granicą. Obecnie 93 polskie firmy franczyzowe mają przynajmniej jedną placówkę poza granicami kraju.

Polska franczyza charakteryzuje się dużą rozpiętością kwot inwestycji – w najtańsze pomysły trzeba zainwestować kilka tysięcy złotych, w najdroższe – kilka milionów euro. Średnia wartość inwestycji we franczyzę w 2013 roku wyniosła 211,05 tys. zł w handlu i 105,73 tys. zł w usługach.

Od 2000 roku działa Polska Organizacja Franczyzodawców (POF) zrzeszająca franczyzodawców działających w Polsce, którzy zobowiązali się przestrzegać Europejskiego Kodeksu Etyki Franczyzy. Od 2010 POF należy do Europejskiej Federacji Franczyzy[3], a od 2011 do Światowej Rady Franczyzy[4].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]