Franczyza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Franczyza (ang. franchise) – system sprzedaży towarów, usług lub technologii, który jest oparty na ścisłej i ciągłej współpracy pomiędzy prawnie i finansowo odrębnymi i niezależnymi przedsiębiorstwami: franczyzodawcą i jego indywidualnymi franczyzobiorcami. Franczyza zakłada też przepływ know-how od franczyzodawcy do franczyzobiorcy przez cały czas obowiązywania umowy franczyzowej. Istotą jest udzielenie praw (i przyjęcie obowiązków) poprzez zawarcie umowy franczyzy.

Podmioty franczyzy[edytuj | edytuj kod]

Umowa franczyzy (ang. franchise agreement) jest to umowa pomiędzy franczyzodawcą a franczyzobiorcą; zaliczana jest do umów nienazwanych.

Stronami franczyzny są:

  • Franczyzodawca to strona umowy udzielająca praw (i nakładająca obowiązki) franczyzy. Upoważnia biorcę do korzystania z pakietu franczyzowego. Franczyzodawca jest pojęciem analogicznym do kredytodawcy (od kredyt).
  • Franczyzobiorca to strona umowy uzyskująca prawa (i przyjmująca obowiązki) składające się na franczyzę, takie jak płacenie franczyzodawcy wynagrodzenia, udostępnianie do kontroli oraz prowadzenie działalności na własny rachunek i we własnym imieniu. Franczyzobiorca jest pojęciem analogicznym do kredytobiorcy (od kredyt).

Cechy franczyzy[edytuj | edytuj kod]

Istota systemu polega na tym, że franczyzodawca nadaje swoim poszczególnym franczyzobiorcom prawo oraz nakłada na nich obowiązek prowadzenia działalności zgodnie z jego koncepcją. W ramach umowy sporządzonej na piśmie oraz w zamian za bezpośrednie lub pośrednie świadczenia finansowe uprawnienie to upoważnia indywidualnego franczyzobiorcę do korzystania z nazwy handlowej franczyzodawcy, jego znaku towarowego lub usługowego, metod prowadzenia działalności gospodarczej, wiedzy technicznej, systemów postępowania i innych praw własności intelektualnej lub przemysłowej, a także do korzystania ze stałej pomocy handlowej i technicznej franczyzodawcy.

Pakiet franczyzowy[edytuj | edytuj kod]

Zawiera on sposób prowadzenia danej działalności gospodarczej. Udostępnia go franczyzodawca w ramach zawieranej z franczyzobiorcą umowy. Zawiera on szereg uprawnień i obowiązków. Ponadto upoważnia do działalności franczyzobiorcę na określonym terytorium. Pakiet franczyzowy składa się z:

  • koncepcji prowadzenia działalności gospodarczej w określony sposób;
  • obowiązku zaopatrywania się u dawcy lub konkretnego dostawcy;
  • praw ochronnych;
  • usług franczyzodawcy na rzecz franczyzobiorcy takie jak szkolenia zatrudnionych w punkcie franczyzobiorcy, pomoc;
  • zobowiązania do prowadzenia akcji reklamowych;
  • zobowiązania do dostarczania jednolitych materiałów promocyjnych;
  • uprawnień do kontroli;
  • obowiązku zachowania tajemnicy, co mają ułatwiać klauzule zabezpieczające.

Opłaty[edytuj | edytuj kod]

Wśród obowiązku franczyzobiorcy jest konieczność ponoszenia opłat na rzecz franczyzodawcy. Opłata podstawowa uiszczana jest za przyłączenie już istniejącego punktu do sieci franczyzodawcy. W związku z działalnością bieżącą, franczyzobiorca wnosi opłaty bieżące. Są nimi części z zysku, którym dzieli się z franczyzodawcą. Ponadto ponoszone są opłaty dodatkowe.

Rodzaje franczyzy[edytuj | edytuj kod]

  • Indywidualny – franczyzodawca zawiera umowę z kilkoma franczyzobiorcami.
  • Sieciowy – po stronie franczyzobiorców występuje wiele podmiotów.
  • Subordynacyjny – sam franczyzodawca nie prowadzi placówki, posiada tylko koncepcję. Jest ona rozwijana przez franczyzobiorców.
  • Partnerski – franczyzodawca część placówek prowadzi sam a resztę prowadzą franczyzobiorcy.
  • Master franchising – franczyzodawca w umowie upoważnia franczyzobiorcę do działalności, dając mu przy tym wyłączność. Zaś franczyzobiorca może działać poprzez swoich sub-franczyzobiorców. Powstały tu schemat cechuje się dwustronnością.

Franczyza w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Według raportu firmy doradczej PROFIT system[1] uznawanego za wiarygodny przez Polską Organizację Franczyzodawców[2] na koniec 2010 roku w Polsce działało 660 systemów franczyzowych. W 2010 roku pojawiło się 129 nowych marek franczyzowych, a 45 zakończyło działalność, powstało blisko 6 tysięcy nowych sklepów i punktów usługowych działających na zasadzie franczyzy - liczba przedsiębiorstw działających na licencji franczyzowej wyniosła 38 269. Największy przyrost liczby placówek w 2010 roku odnotowała branża AGD/RTV - powstało ponad 2,1 tys. nowych sklepów telefonii mobilnej i telewizji cyfrowej. Najwięcej nowych systemów powstało w branży gastronomicznej (18) - w większości pizzerie.

W 2010 r. na polskim rynku franczyzy dominowały systemy rodzime (481) nad zagranicznymi (179). Coraz więcej polskich firm franczyzowych próbuje swoich sił za granicą. W 2010 zagraniczne placówki posiadało 72 polskich operatorów. Najchętniej eksportowane były pomysły na biznes z branży odzieżowej, spożywczej oraz gastronomii.

Polska franczyza charakteryzuje się dużą rozpiętością kwot inwestycji - w najtańsze pomysły trzeba zainwestować kilka tysięcy złotych, w najdroższe - kilka milionów euro. Średnia wartość inwestycji we franczyzę wynosiła w 2010 roku około 241,4 tys. zł.

Od 2000 roku działa Polska Organizacja Franczyzodawców (POF) zrzeszająca franczyzodawców działających w Polsce, którzy zobowiązali się przestrzegać Europejskiego Kodeksu Etyki Franczyzy. Od 2010 POF należy do Europejskiej Federacji Franczyzy[3], a od 2011 do Światowej Rady Franczyzy[4].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]