Kaszubskie nuty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Kaszubskie nuty (kasz. Kaszëbsczé nótë, inne nazwy: Alfabet kaszubski, Abecadło kaszubskie) – tradycyjna pieśń kaszubska, będąca jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów folkloru kaszubskiego.

Pieśń jest wyliczanką, a nieodzowna do jej wykonania jest plansza z rysunkami – równolegle do śpiewanego tekstu jedna osoba wskazuje odpowiedni obrazek na pięciolinii (stąd jedna z używanych nazw: kaszubskie nuty). Śpiewane są kolejno trzy pięciolinie, z tym, że po dojściu do końca każdej z nich powraca się w odwrotnej kolejności do początku (w ten sposób z każdą kolejną zwrotką tekst piosenki wydłuża się). Pieśń śpiewana jest wolno, z pewnym namaszczeniem, choć w pierwotnej wersji miała szybkie tempo.

plansza z obrazkami[1]

Tekst i zapis nutowy[edytuj | edytuj kod]

To je krótczi, to je dłëdżi, to kaszëbskô stolëca.
To są basë, to są skrzëpczi, to òznôczô Kaszëba.
Òznôczô Kaszëba, basë, skrzëpczi, krótczi, dłëdżi, to kaszëbskô stolëca.

To je ridel, to je tëcz, to są chojnë, widłë gnojné.
To je krzëwé, to je prosté, to je sledné [tylné] kòło wòzné.
Tylné kòło wòzné, to je krzëwé, to je prosté, chojnë, widłë gnojné, ridel, tëcz, òznôczô Kaszëba...

To są hôczi, to są ptôczi, to są prësczé półtrojôczi [półtorôczi].
To je klëka, to je wół, to je całé a to pół.
Klëka, wół, całé, pół, hôk, ptôk, półtrojôk\l, tylné kòło wòzné, chojnë, widłë gnojné...
To je małé, to je wiôldżé, to są jinstruméńta wszôlczé.


Wersja instrumentalna

Song-kaszubskie nuty-2.gif[2]

Tłumaczenie tekstu[edytuj | edytuj kod]

1. To jest krótkie, to jest długie, to kaszubska stolica.
To są basy, to są skrzypce, to Kaszub.
To Kaszub, basy, skrzypce, krótkie, długie, to kaszubska stolica.

2. To jest rydel, to jest tyczka, to choinki, to widły do gnoju.
Choinki, widły do gnoju, redel, tyczka, to Kaszub,
basy, skrzypce, krótkie, długie, to kaszubska stolica.

3. To jest proste, to jest krzywe, to tylne koło wozu.
Tylne koło wozu, proste, krzywe.
Choinki, widły do gnoju, rydel, tyczka, to Kaszub,
basy, skrzypce, krótkie, długie, to kaszubska stolica.

4. Tą haczki, to są ptaki, to kaszubskie pótrojaki.
Haczki, ptak, półtrojak, tylne koło wozu, proste, krzywe.
choinki, widły do gnoju, rydel, tyczka, to Kaszub,
basy, skrzypce, krótkie, długie, to kaszubska stolica.

5. To jest uprząż, to jest wół, to jest cały, a to pół.
Uprząż, wół, cały, pół, haczki, ptak, półtrojak,
tylne koło wozu, proste, krzywe.
choinki, widły do gnoju, rydel, tyczka, oznacza Kaszuba,
basy, skrzypce, krótkie, długie, to kaszubska stolica.
To jest małe, a to wielkie, to są instrumenty wszelkie.

Pochodzenie pieśni[edytuj | edytuj kod]

Z drobnymi różnicami w melodii i tekście, pieśń znana jest na całych Kaszubach. Była przede wszystkim śpiewana na weselach, ale towarzyszyła też innym uroczystościom rodzinnym. Prawdopodobnie z powodu silnego wrośnięcia w tradycję rodzinną przyjęło się uważać, że w okresie zaborów odgrywała dużą rolę w zachowaniu języka kaszubskiego. Przeczy temu Izydor Gulgowski, który tak opisał "kaszubskie hieroglify": [3]

kaszubskie hieroglify Gulgowskiego[4]

przy okazji [wesela] widziałem kaszubskie hieroglify. Na drzwiach rysowano kredą znaki i objaśniano je śpiewanym tekstem. Sołtys Gołunia Jakub Langowski opowiedział mi, że jakieś 35 lat temu [czyli w latach 1870.] poznał tę zabawę w okolicy Żuław Wiślanych. Pierwotny tekst był niemiecki, a jego brat Wilhelm przetłumaczył go na kaszubski.

Na niekaszubskie pochodzenie pieśni wskazuje wcześniejszy opis zabawy druciarzy słowackich zanotowany przez Oskara Kolberga w 1846 roku:

[...] śpiewak w miarę jak przedmioty nią [pieśnią] objęte jedne po drugich wymienia, rysuje je zaraz kredą na stole, wybijając takt drugą ręką.

W XIX wieku zabawa znana też była na Polesiu, w Czechach, Morawach, Słowacji. [5]

Tylko w najpopularniejszej odmianie pieśni z Kartuz występuje "kaszëbskô stolëca" i "òznaczô Kaszëba ". W pozostałych tekstach, opartych na wersji niemieckiej, zamiast kaszubskiej stolicy jest "cesarskô", a Kaszuba zastępuje szlachcic: "to òznaczô szlachcëca".[5]

Link zewnętrzny:

Przypisy

  1. pocztówka wydawnictwa Region
  2. za: naszekaszuby.pl
  3. Ernst-Seefried Gulgowski, Von einem unbekannten Volke in Deutschland, Berlin 1911, s. 115-116
  4. jw., za: naszekaszuby.pl
  5. 5,0 5,1 L. Bielawski, A. Mioduchowska, Polska pieśń i muzyka ludowa. Tom 2 Kaszuby. Część III Pieśni powszechne i zawodowe, Instytut Sztuki PAN, Warszawa 1998, s. 178-181