Kaszuby
Kaszuby (kasz. Kaszëbë lub Kaszëbskô) – region kulturowy w północnej Polsce, będący częścią Pomorza, w którym zamieszkują Kaszubi (autochtoniczni Pomorzanie) posługujący się językiem regionalnym – etnolektem, określanym jako język kaszubski.
Spis treści |
Podregiony Kaszub [edytuj]
 |
Ta sekcja od 2011-03 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
Tradycyjnie Kaszuby dzieli się na 5 regionów kulturowo-językowych:
- Norda – obszar północnokaszubskich dialektów (powiaty: pucki, wejherowski)
- Westrzódk – obszar wschodniokaszubskich dialektów (powiat kartuski)
- Pôłnié – obszar południowokaszubskich dialektów (część powiatów kościerskiego, chojnickiego i tucholskiego)
- Zôpôd – obszary należące przed II wojną światową do Niemiec, z niewielkim procentowym udziałem ludności kaszubskiej (powiaty lęborski i częściowo bytowski)
- Trzëgard – Trójmiasto.
Historia [edytuj]
Pierwszy raz nazwa Kaszuby pojawiła się w bulli papieża Grzegorza IX z 19 marca 1238 r., potwierdzającej dobra joannitów pod Stargardem nad Iną, gdzie wspomina się ofiarodawcę Bogusława, księcia Kaszub: clare morie... duce Cassubie[1].
Na początku XX wieku na stosunkowo małym obszarze rozróżniano 20 głównych dialektów języka kaszubskiego, z ponad 70 poddialektami[2].
Obszar [edytuj]
Główne miasta Kaszub, w których kultywuje się tradycje i język kaszubski to Wejherowo, Puck, Kartuzy, Żukowo, Kościerzyna i Bytów.
W sprawie tego, które miasto jest stolicą Kaszub, istnieją liczne kontrowersje. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, wydany w 1880 roku, uznawał miasto Wejherowo za stolicę „ziemi kaszubskiej”[3]. Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie będące główną organizacją reprezentującą Kaszubów uznaje za stolicę Kaszub – Gdańsk, gdzie ma też biuro zarządu głównego[4][5]. Natomiast Kartuzy uznawane są za centrum Szwajcarii Kaszubskiej[6][7].
Według kryteriów etnicznych, które przyjął dr Jan Mordawski, pracownik Uniwersytetu Gdańskiego, w swym opracowaniu Geografia współczesnych Kaszub – Gdańsk 1999, wliczając w obręb Kaszub jednostki terytorialne, w których Kaszubi stanowią co najmniej 1/3 populacji, jak i aglomeracje zamieszkiwane przez dużą ich ilość, terytorium Kaszub obejmuje 43 gminy województwa pomorskiego w powiatach:
- powiat pucki: 1. miasto Hel, 2. gmina miejska Jastarnia, 3. miasto Puck, 4. gmina Puck, 5. gmina Władysławowo, 6. gmina Kosakowo, 7. gmina Krokowa.
- powiat wejherowski: 1. miasto Reda, 2. miasto Rumia, 3. miasto i gmina Wejherowo, 4. część gminy Choczewo, 5. gmina Gniewino, 6. gmina Linia, 7. gmina Luzino, 8. gmina Łęczyce, 9. gmina Szemud.
- powiat lęborski: 1. część gminy Cewice.
- powiat bytowski: 1. miasto i gmina Bytów, 2. gmina Czarna Dąbrówka, 3. gmina Lipnica, 4. gmina Parchowo, 5. gmina Studzienice, 6. gmina Tuchomie.
- powiat kartuski: 1. miasto i gmina Kartuzy, 2. miasto i gmina Żukowo, 3. gmina Chmielno, 4. gmina Przodkowo, 5. gmina Sulęczyno, 6. gmina Sierakowice, 7. gmina Somonino, 8. gmina Stężyca.
- powiat kościerski: 1. miasto i gmina Kościerzyna, 2. gmina Dziemiany, 3. część gminy Karsin, 4. gmina Lipusz, 6. część gminy Nowa Karczma.
- powiat chojnicki: 1.miasto i gmina Brusy, 2. Północna część gminy Chojnice i miasto Chojnice –, 3. gmina Konarzyny.
- powiat człuchowski: 1. część gminy Przechlewo.
- Miasta: Gdańsk (z wyjątkiem jego wschodniej części), Gdynia, Sopot – w których mieszka łącznie około 70 000 Kaszubów.
W takich granicach Kaszuby obejmują obecnie około 6200 km².
Miasta [edytuj]
 |
Ta sekcja wymaga określenia jasnych kryteriów wyboru. Kryteria powinny być poparte źródłami, nie mogą naruszać zasady neutralnego punktu widzenia, należy też unikać próżnych wyrażeń takich jak "znani", "najlepsi" itd. Kryteria możesz omówić w dyskusji artykułu. Zobacz też: Zasady tworzenia list. |
| Herb | Miasto | Powiat | Populacja (2009) |
Powierzchnia (km²) |
|---|---|---|---|---|
 |
Gdańsk | powiat grodzki | 455 830 | 265,50 |
 |
Gdynia | powiat grodzki | 248 889 | 135 |
 |
Wejherowo | powiat wejherowski | 47 188 | 25,65 |
 |
Rumia | powiat wejherowski | 46 107 | 30,09 |
 |
Chojnice | powiat chojnicki | 39 960 | 21,05 |
 |
Sopot | powiat grodzki | 38 619 | 17,31 |
 |
Kościerzyna | powiat kościerski | 23 000 | 15,83 |
 |
Reda | powiat wejherowski | 19 835 | 29,57 |
 |
Bytów | powiat bytowski | 16 733 | 8,72 |
 |
Władysławowo | powiat pucki | 15 015 | 38,41 |
 |
Kartuzy | powiat kartuski | 14 934 | 6,23 |
 |
Puck | powiat pucki | 11 361 | 4,9 |
 |
Żukowo | powiat kartuski | 6483 | 5 |
 |
Brusy | powiat chojnicki | 4776 | 5,1 |
 |
Jastarnia | powiat pucki | 3917 | 8 |
 |
Hel | powiat pucki | 3742 | 21,27 |
Kultura [edytuj]
Muzea prezentujące kulturę kaszubską:
- Muzeum Kaszubskie im. Franciszka Tredera w Kartuzach
- Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie
- Muzeum Zachodnio-Kaszubskie w Bytowie
- Oddział Etnografii - Spichlerz Opacki
- Gminny Ośrodek Kultury - GOK w Sierakowicach
- Kaszubski Park Etnograficzny we Wdzydzach Kiszewskich
Własne media [edytuj]
- „Express kaszubski” – gazeta lokalna wydawana w Kartuzach
- „Òdroda” – nieregularnik kaszubskojęzyczny, wydawany w latach 1999-2006
- „Pomerania” – miesięcznik społeczno-kulturalny wydawany od 1963 r. przez Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie
- Radio Kaszëbë – pierwsza w historii kaszubskojęzyczna rozgłośnia radiowa, działająca od grudnia 2004 r.
- Na bôłtach ë w bòrach – kaszubskojęzyczny magazyn radiowy Radia Gdańsk
- Rodnô zemia i Tedë jo – magazyny kaszubskojęzyczne nadawane na antenie TVP Gdańsk.
- Telewizja Półwysep – lokalna telewizja dostępna na całych Kaszubach.
- CSB TV – regionalna telewizja
- Twoja Telewizja Morska – lokalna telewizja emitująca programy w języku kaszubskim
- Kościerski Express – Kościerska Gazeta Internetowa tematycznie powiązana z regionem
- NordaInfo.pl – Regionalny Portal Informacyjny północnych Kaszub
Zobacz też [edytuj]
Przypisy
- ↑ G. Labuda, O Kaszubach. Gdynia 1991, s. 18.
- ↑ F. Lorentz: Gramatyka pomorska. Poznań 1927.
- ↑ Wejrowo w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XIII (Warmbrun – Worowo) z 1893 r.
- ↑ zjazd, Marek Adamkowicz (ZA): X Jubileuszowy Zjazd Kaszubów – z wszystkich stron do Gdańska. Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie/NaszeMiasto.pl, 11 lipca 2008. [dostęp 2 listopada 2008].
- ↑ Biuro ZG: Kaszubskie tablice już w Gdańsku. Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 18 marca 2011.
- ↑ Andrzej Niziołek: W zielonej duszy Kaszub. Gazeta.pl Turystyka, 30 czerwca 2008. [dostęp 2 listopada 2008].
- ↑ Góry, jeziora i wyjątkowa kultura. Money.pl, 2008-02-07. [dostęp 2 listopada 2008].
Linki zewnętrzne [edytuj]
|
||||||||||
