Kaszuby

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy regionu kulturowego. Zobacz też: inne znaczenia hasła Kaszuby.
Flaga kaszubska
Widok ze szczytu Wieżycy w kierunku Jeziora Ostrzyckiego

Kaszuby (kasz. Kaszëbë lub Kaszëbskô) – region kulturowy w północnej Polsce, będący częścią Pomorza, w którym zamieszkują Kaszubi (autochtoniczni Pomorzanie) posługujący się językiem regionalnymetnolektem, określanym jako język kaszubski.

Podregiony Kaszub[edytuj | edytuj kod]

Tradycyjnie Kaszuby dzieli się na 5 regionów kulturowo-językowych:

  1. Norda – obszar północnokaszubskich dialektów (powiaty: pucki, wejherowski)
  2. Westrzódk – obszar wschodniokaszubskich dialektów (powiat kartuski)
  3. Pôłnié – obszar południowokaszubskich dialektów (część powiatów kościerskiego, chojnickiego i tucholskiego)
  4. Zôpôd – obszary należące przed II wojną światową do Niemiec, z niewielkim procentowym udziałem ludności kaszubskiej (powiaty lęborski i częściowo bytowski)
  5. Trzëgard – Trójmiasto.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy raz nazwa Kaszuby pojawiła się w bulli papieża Grzegorza IX z 19 marca 1238 r., potwierdzającej dobra joannitów pod Stargardem nad Iną, gdzie wspomina się ofiarodawcę Bogusława, księcia Kaszub: clare morie... duce Cassubie[1].

Na początku XX wieku na stosunkowo małym obszarze rozróżniano 20 głównych dialektów języka kaszubskiego, z ponad 70 poddialektami[2].

Obszar[edytuj | edytuj kod]

Kaszuby według Bernarda Sychty jako obszar dialektów kaszubskich
Kaszuby według Jana Mordawskiego

Friedrich Lorentz w 1923 r. określił etnograficzne Kaszuby jako obszar obejmujący ówczesne[3]:

Według kryteriów etnicznych, które przyjął dr Jan Mordawski, pracownik Uniwersytetu Gdańskiego, w swym opracowaniu Geografia współczesnych Kaszub – Gdańsk 1999, wliczając w obręb Kaszub jednostki terytorialne, w których Kaszubi stanowią co najmniej 1/3 populacji, jak i aglomeracje zamieszkiwane przez dużą ich liczbę, terytorium Kaszub obejmuje 43 gminy województwa pomorskiego w powiatach:

Gminy w których mieszkają Kaszubi według J. Mordawskiego (1999)
Powiaty Gminy
powiat pucki 1. miasto Hel, 2. gmina miejska Jastarnia, 3. miasto Puck, 4. gmina Puck, 5. gmina Władysławowo, 6. gmina Kosakowo, 7. gmina Krokowa
powiat wejherowski 1. miasto Reda, 2. miasto Rumia, 3. miasto i gmina Wejherowo, 4. część gminy Choczewo, 5. gmina Gniewino, 6. gmina Linia, 7. gmina Luzino, 8. gmina Łęczyce, 9. gmina Szemud.
powiat lęborski część gminy Cewice
powiat bytowski 1. miasto i gmina Bytów, 2. gmina Czarna Dąbrówka, 3. gmina Lipnica, 4. gmina Parchowo, 5. gmina Studzienice, 6. gmina Tuchomie.
powiat kartuski 1. miasto i gmina Kartuzy, 2. miasto i gmina Żukowo, 3. gmina Chmielno, 4. gmina Przodkowo, 5. gmina Sulęczyno, 6. gmina Sierakowice, 7. gmina Somonino, 8. gmina Stężyca
powiat kościerski 1. miasto i gmina Kościerzyna, 2. gmina Dziemiany, 3. część gminy Karsin, 4. gmina Lipusz, 6. część gminy Nowa Karczma
powiat chojnicki 1. miasto i gmina Brusy, 2. Północna część gminy Chojnice i miasto Chojnice, 3. gmina Konarzyny
powiat człuchowski 1. część gminy Przechlewo

Główne miasta Kaszub, w których kultywuje się tradycje i język kaszubski to: Wejherowo, Puck, Kartuzy, Żukowo, Kościerzyna i Bytów.

W sprawie tego, które miasto jest stolicą Kaszub, istnieją liczne kontrowersje. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, wydany w 1880 roku, uznawał miasto Wejherowo za stolicę „ziemi kaszubskiej”[4]. Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie będące główną organizacją reprezentującą Kaszubów uznaje za stolicę Kaszub – Gdańsk, gdzie ma też biuro zarządu głównego[5][6]. Natomiast Kartuzy uznawane są za centrum Szwajcarii Kaszubskiej[7][8].

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Zespół folklorystyczny w kaszubskich strojach ludowych w Kaszubskim Parku Etnograficznym

Muzea prezentujące kulturę kaszubską:

Napisy na tablicach miejscowości bywają tu dwujęzyczne (też kaszubskie).

Własne media[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons
Commons in image icon.svg

Przypisy

  1. G. Labuda, O Kaszubach. Gdynia 1991, s. 18.
  2. F. Lorentz: Gramatyka pomorska. Poznań 1927.
  3. Lorentz Friedrich: Polskie i kaszubskie nazwy miejscowości na Pomorzu Kaszubskiem. Poznań: Instytut Zachodnio-Słowiański przy Uniwersytecie Poznańskim, 1923, s. IV.
  4. Wejrowo w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XIII (Warmbrun – Worowo) z 1893 r.
  5. zjazd, Marek Adamkowicz (ZA): X Jubileuszowy Zjazd Kaszubów – z wszystkich stron do Gdańska. Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie/NaszeMiasto.pl, 11 lipca 2008. [dostęp 2 listopada 2008].
  6. Biuro ZG: Kaszubskie tablice już w Gdańsku. Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 18 marca 2011.
  7. Andrzej Niziołek: W zielonej duszy Kaszub. Gazeta.pl Turystyka, 30 czerwca 2008. [dostęp 2 listopada 2008].
  8. Góry, jeziora i wyjątkowa kultura. Money.pl, 2008-02-07. [dostęp 2 listopada 2008].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]