Kato Starszy

Marek Porcjusz Katon (Marcus Porcius Cato) zwany Cenzorem (Censorius), (ur. 234 p.n.e. w Tusculum, zm. 149 p.n.e.), mówca, polityk i pisarz rzymski. Pradziad Katona Młodszego.

Życie i działalność

Pochodził ze stanu ekwitów. Podobnie jak jego przodkowie miał się zajmować uprawą roli (co czynił, gdy nie pełnił służby wojskowej). Około 217 p.n.e. rozpoczął służbę wojskową i brał udział w wojnie z Hannibalem jako szeregowy legionista. W 214 p.n.e. został trybunem wojskowym na Sycylii. W roku 204 p.n.e. był kwestorem , a w 195 p.n.e. za swe zwycięstwa w Hiszpanii odbył triumf w Rzymie. W 184 p.n.e. został cenzorem.

Wsławił się nieprzejednaną wrogością do Kartaginy i ciągłymi nawoływaniami do jej zburzenia. Polegało to m.in. na tym, że każde, wygłaszane na dowolny temat, wystąpienie w Senacie kończył zdaniem: "Ceterum censeo Carthaginem esse delendam" (łac. "A poza tym sądzę, że Kartaginę należy zniszczyć"). Cytowane to bywa również jako "Delenda est Carthago" (Kartaginę trzeba zniszczyć). Jakimi słowami w rzeczywistości posłużył się Katon, nie wiemy, wiadomość ta bowiem przekazana jest przez Plutarcha, a ten zapisał to po grecku δоκει δε μоι και Кαρχεδονα μη ειναι [dokei de moi kai Karchedona me einai]. "Ceterum censeo Carthaginem esse delendam" jest późniejszym, zapewne już nowożytnym, przekładem tych słów.

Katon zwalczał również wszelkie wpływy greckie, będąc zwolennikiem tradycyjnych cnót rzymskich i republikańskich rządów.

Dzieła

• napisał dla syna Praecepta ad filium (Nauki dla syna), uznane za pierwszą rzymską encyklopedię. Zawierała informację z zakresu retoryki, medycyny i rolnictwa. Zachowały się fragmenty w których napisał sławne zdania: rem tene,verba sequentur - Trzymaj się rzeczy, a słowa przyjdą same; oraz Złodzieje dobra prywatnego żyją w kajdanach, złodzieje dobra publicznego - w złocie i purpurze, skierowane do zdzierców prowincji.
• De agri cultura (O gospodarstwie wiejskim) jest najstarszym, zachowanym do naszych czasów w całości, dziełem napisanym po łacinie prozą. Jest to podręcznik prowadzenia posiadłości ziemskiej. Zawiera też proste przepisy kucharskie.
• ważnym jego dziełem były Origines (Początki) - historia Rzymu od założenia do roku 149 p.n.e. zawierająca m.in. opis powstawania miast italskich. Było to istotne źródło, z którego czerpali historycy rzymscy, m.in. Salustiusz oraz Liwiusz. Zachowały się nieliczne fragmenty.
• Orationes
• De re militari
• De lege ad pontifices auguresque spectanti
• Historia Romana litteris magnis conscripta
• Carmen de moribus
• Apophthegmata

Bibliografia

• Astin, A. E. (1978), Cato the Censor, Oxford: Clarendon Press
• Dalby, Andrew (1998), Cato: On Farming, Totnes: Prospect Books, ISBN 0-907325-80-7
• Goujard, R. (1975), Caton: De l'agriculture, Paris: Les Belles Lettres
• Praca zbiorowa pod redakcja Aleksandra Krawczuka, 2005, Wielka Historia Świata Tom 3 Świat okresu cywilizacji klasycznych, Oficyna Wydawnicza FOGRA, ISBN 83-85719-84-9.

Linki zewnętrzne

• "De agri cultura" i fragmenty "Origines" na The Latin Library