Ceterum censeo Carthaginem delendam esse

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Położenie Kartaginy w Afryce Północnej

Ceterum censeo Carthaginem delendam esse (łac. A poza tym sądzę, że Kartaginę należy zniszczyć) – łacińskie wezwanie w republice rzymskiej z ostatnich lat wojen punickich.

Chociaż Rzymianie odnieśli sukces w czasie dwóch pierwszych wojen punickich, to w czasie rywalizacji z fenickim miastem-państwem Kartaginą (w dzisiejszej Tunezji) o dominację nad Afryką Północną ponieśli kilka upokarzających i przynoszących ujmę porażek. Spowodowało to chęć szukania zemsty i odniesienia całkowitego zwycięstwa, które wyrażało się w zdaniu A poza tym sądzę, że Kartaginę należy zniszczyć. Katon uważał, że Rzymianie nigdy nie będą mieli poczucia bezpieczeństwa i wolności, dopóki Kartagina nie zostanie zniszczona. Diametralnie różne stanowisko prezentował Publiusz Korneliusz Scypion Nazyka[1].

Chociaż żadne starożytne źródła nie podają dokładnie słów w taki sposób, jak to czyni się dzisiaj, można je wywnioskować z kilku starożytnych tekstów, w których mówca i polityk rzymski Kato Starszy zawsze kończył swoje mowy tym zdaniem, nawet jeśli nie dotyczyły one Kartaginy[2]. Wypowiedź przekazana w greckiej formie jedynie u Plutarcha – Δοκεῖ δέ μοι καὶ Καρχηδόνα μὴ εἶναι[3]

Nastawienie na wojnę totalną przeciw Kartaginie przyczyniło się do całkowitego zniszczenia miasta na końcu III wojny punickiej. Teren, który zajmowało miasto, został zaorany, a mieszkańcy zostali sprzedani w niewolę. Historycy debatują nad tym, czy pola zostały również posypane solą, by nic na nich nie wyrosło.

Gramatycznie konieczność jest wyrażona przy pomocy gerundivum (participium futuri passivi) z formą czasownika esse (pl. być) - składnia 'coniugatio periphrastica passiva' (koniugacja omowna bierna).

Fraza jest obecnie stosowana na określenie wojny totalnej[4] i została użyta jako tytuł sztuki Alana Wilkinsa z 2007 na temat III wojny punickiej[5].

Przypisy

  1. Appian, Wojny afrykańskie: kartagińskie 69.314, 315.
  2. Charles E. Little, "The Authenticity and Form of Cato's Saying 'Carthago Delenda Est,'" Classical Journal 29 (1934), strony. 429-435. Główne starożytne źródła to Plutarch, Żywoty równoległe, Katon Starszy 27; Pliniusz Starszy, Historia naturalna 15.74; Florus 1.31; Aureliusz Wiktor De viris illustribus 47.8. (The evolution of the phrasing towards its modern form has been further considered in Silvia Thürlemann-Rapperswil, "'Ceterum censeo Carthaginem esse delendam,'" Gymnasium 81 (1974).)
  3. Appian z Aleksandrii, Historia rzymska, t. I, PAN, Wrocław 1957, przeł. Ludwik Piotrowicz, przyp. 55, s. 162.
  4. "Delenda est" shouldn't be destroyed
  5. http://www.traverse.co.uk/show_detail.php?id=432 Traverse Theatre website